Për shqiptarët në Luginën e Preshevës, vera nuk është vetëm një periudhë pushimesh. Ajo është koha kur mërgata rikthehet në vendlindje, kur qytetet dhe fshatrat mbushen me jetë, kur ekonomia gjallërohet, kur familjet ribashkohen dhe kur identiteti kombëtar merr një frymëmarrje të re. Për këtë arsye, diaspora shqiptare mund të konsiderohet kapitali më i madh kombëtar i verës.
Ky kapital nuk matet vetëm me remitancat apo investimet financiare, por edhe me përvojën profesionale, kulturën e punës, lidhjet ndërkombëtare dhe energjinë njerëzore që mërgimtarët sjellin me vete. Në Kosovë, Shqipëri dhe veçanërisht në Luginën e Preshevës, ardhja e mërgimtarëve gjatë muajve të verës sjell një ndryshim të dukshëm në jetën ekonomike.
Rritet qarkullimi tregtar, gjallërohen bizneset familjare, mbushen restorantet, kafenetë dhe objektet turistike, ndërsa sektori i shërbimeve përjeton periudhën më intensive të vitit. Për shumë biznese lokale, sezoni veror përbën një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave vjetore. Megjithatë, vlera e diasporës nuk kufizohet vetëm në ndikimin ekonomik.
Mërgata është një urë e fuqishme lidhëse ndërmjet shqiptarëve dhe botës. Ajo përçon përvoja nga shoqëritë më të zhvilluara, nxit standarde më të larta profesionale dhe krijon ura bashkëpunimi në arsim, kulturë, shkencë dhe sipërmarrje. Në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, vera ka një kuptim të veçantë.
Pas muajsh qetësie relative, rrugët mbushen me makina me targa nga Zvicra, Gjermania, Austria, Belgjika, Suedia, Italia, Franca dhe vende të tjera ku jetojnë shqiptarët. Familjet ribashkohen, organizohen dasma e takime familjare, zhvillohen aktivitete kulturore dhe sportive, ndërsa qytetet fitojnë një gjallëri që nuk shihet në periudhat e tjera të vitit.
Përtej aspektit emocional, kjo është edhe një mundësi strategjike. Institucionet publike dhe komunitetet lokale mund ta shohin diasporën jo vetëm si burim remitancash, por edhe si partner për zhvillim afatgjatë.
Krijimi i mekanizmave për tërheqjen e investimeve, mbështetjen e sipërmarrjes, transferimin e njohurive dhe përfshirjen e ekspertëve të diasporës do të mund të sillte përfitime të qëndrueshme. Ruajtja e identitetit kombëtar është një tjetër dimension i rëndësishëm.
Fëmijët e lindur në mërgim, gjatë vizitave verore, njihen më nga afër me gjuhën shqipe, historinë, traditat dhe kulturën e vendit të origjinës. Kjo lidhje është një investim i çmuar për vazhdimësinë e identitetit shqiptar në brezat e ardhshëm. Megjithatë, sfidat mbeten të shumta. Shpopullimi, emigrimi i vazhdueshëm dhe rënia e natalitetit kërkojnë politika të menduara mirë.
Diaspora nuk duhet të shihet vetëm si një mysafir sezonal, por si një pjesë përbërëse e kombit shqiptar, me të drejtë për t’u përfshirë në zhvillimin e gjithmbarshëm ekonomik, kulturor dhe shoqëror. Nëse krijohen politika të qëndrueshme bashkëpunimi, kapitali njerëzor dhe profesional i diasporës mund të shndërrohet në një motor të rëndësishëm zhvillimi për të gjitha trevat shqiptare.
Vera kalon, por ndikimi i diasporës nuk duhet të mbetet sezonal. Ai duhet të shndërrohet në një partneritet të përhershëm ndërmjet shtetit, shoqërisë dhe shqiptarëve kudo që jetojnë. Sepse diaspora shqiptare nuk është vetëm një burim remitancash. Ajo është kujtesë, identitet, përvojë, kapital njerëzor dhe një nga pasuritë më të mëdha strategjike të kombit shqiptar në shekullin XXI.
Preshevë,