Është zyrtare: nga mesi i vitit 2027, pasagjerët ajrorë në të gjithë Bashkimin Evropian do të përfitojnë nga të drejta më të zgjeruara dhe mbrojtje më e fortë gjatë udhëtimeve të tyre.
Parlamenti Evropian dhe Këshilli Evropian kanë miratuar marrëveshjen e arritur në qershor, e cila synon të përmirësojë mbrojtjen e pasagjerëve në rast të ndërprerjeve, vonesave dhe problemeve të tjera gjatë fluturimeve, shkruan euronews. Bashkëligjvënësit arritën marrëveshjen më 15 qershor për përditësimin e rregullave që mbrojnë të drejtat e pasagjerëve ajrorë.
Marrëveshja u miratua nga Parlamenti Evropian më 7 korrik, me 646 vota pro dhe 12 kundër, ndërsa Këshilli e dha miratimin përfundimtar më 13 korrik.
Komisioni Evropian e kishte propozuar për herë të parë rishikimin e këtyre rregullave në vitin 2013, por procesi i negociatave u bllokua për shkak të dallimeve mes bashkëligjvënësve lidhur me nivelin e mbrojtjes që duhej t’u ofrohej pasagjerëve.
Në marrëveshjen e qershorit, Parlamenti Evropian arriti të ruajë në masë të madhe standardet e mbrojtjes për pasagjerët, duke kundërshtuar përpjekjet për t’i zbutur disa prej masave ekzistuese mbrojtëse.
Parlamenti Evropian arriti të ruajë shumicën e të drejtave ekzistuese të pasagjerëve në rastet e ndërprerjeve të fluturimeve, duke siguruar gjithashtu procedura më të qarta për rimbursime, transparencë më të madhe të çmimeve dhe ndalimin e praktikës së anulimit të fluturimit për pasagjerët që nuk paraqiten në segmentin e parë të udhëtimit (të ashtuquajturat fluturime “no-show”).
Përfaqësuesit e industrisë ajrore e kanë cilësuar marrëveshjen si një mundësi të humbur. Ndërkohë, eurodeputeti Andrey Novakov nga Partia Popullore Evropiane, raportues për të drejtat e pasagjerëve ajrorë në Parlamentin Evropian, deklaroi “ne nuk ndryshuam vetëm të drejtat, por edhe mënyrën e zbatimit të tyre.
Nga një përmirësim vetëm në letër, deri te marrja e kompensimit real nga pasagjerët, kemi krijuar një procedurë që e bën më të lehtë sigurimin e dëmshpërblimit”.
BE forcon të drejtat e pasagjerëve ajrorë, rregullat e reja hyjnë në fuqi nga viti 2027 Komisioni Evropian e kishte propozuar që në vitin 2013 rishikimin e rregullave për të drejtat e pasagjerëve ajrorë, por negociatat kishin mbetur pezull për shkak të mosmarrëveshjeve mes institucioneve evropiane lidhur me nivelin e mbrojtjes që duhej t’u garantohej udhëtarëve.
Në qershor, Parlamenti Evropian arriti të ruajë pjesën më të madhe të masave mbrojtëse, duke kundërshtuar përpjekjet për t’i dobësuar ato.
Marrëveshja e re siguron vazhdimin e të drejtave të pasagjerëve në rast të vonesave dhe anulimeve të fluturimeve, ndërsa parashikon edhe procedura më të qarta për rimbursim, transparencë më të madhe të çmimeve dhe ndalimin e praktikës së humbjes së biletës së kthimit për pasagjerët që nuk paraqiten në fluturimin e parë të rezervimit (e ashtuquajtura praktikë “no-show”).
Përfaqësuesit e industrisë ajrore e kanë cilësuar marrëveshjen si një mundësi të humbur. Ndërkohë, eurodeputeti Andrey Novakov nga Partia Popullore Evropiane, raportues për të drejtat e pasagjerëve ajrorë në Parlamentin Evropian, theksoi se ndryshimet nuk kanë të bëjnë vetëm me zgjerimin e të drejtave, por edhe me përmirësimin e mënyrës së zbatimit të tyre në praktikë.
“Ne nuk ndryshuam vetëm të drejtat, por edhe mënyrën e zbatimit të tyre. Nga një përmirësim vetëm në letër, deri te marrja reale e kompensimit, kemi krijuar një procedurë që ua lehtëson pasagjerëve sigurimin e dëmshpërblimit”, deklaroi Novakov.
Të drejtat ekzistuese mbeten të paprekura Eurodeputetët arritën të ruajnë një nga kërkesat kryesore të tyre: pasagjerët do të vazhdojnë të kenë të drejtë kompensimi në rastet kur një fluturim vonohet të paktën tre orë, anulohet më pak se 14 ditë para nisjes ose kur u refuzohet hipja në avion për shkak të mbipopullimit të fluturimit.
Gjithashtu, mbetet në fuqi e drejta për rimbursim ose për sistemim në një fluturim alternativ në rast të anulimit të udhëtimit.Nivelet aktuale të kompensimit për vonesat mbeten të pandryshuara dhe përcaktohen sipas distancës së fluturimit: 250 euro për udhëtime deri në 1500 kilometra, 400 euro për fluturime nga 1500 deri në 3500 kilometra dhe 600 euro për të gjitha udhëtimet mbi 3500 kilometra.
Edhe pse shuma e kompensimit nuk ka ndryshuar, eurodeputeti Andrey Novakov tha se rregullat e reja e bëjnë më të lehtë marrjen e tij. “Ne tani e bëjmë atë të arritshëm. Këto janë para në duart e atyre që kanë të drejtë t’i marrin si kompensim. Kjo tani bëhet një kosto për kompanitë ajrore. Ato duhet të paguajnë atë që në njëfarë mënyre e kanë shmangur në të kaluarën”, shpjegoi Novakov.
Rregullat e reja gjithashtu sqarojnë të drejtën e pasagjerëve për pije freskuese çdo dy orë pritjeje gjatë ndërprerjeve të fluturimeve, për një vakt pas tre orësh vonesë dhe për akomodim gjatë natës deri në tre net për vonesa të gjata. Në rast se kompania ajrore nuk ofron ndihmën e parashikuar, pasagjerët do të kenë të drejtë të kërkojnë rimbursimin e shpenzimeve të tyre.
Mbrojtje të reja për pasagjerët “Deri më tani, pasagjerët ishin një produkt. Tani i kemi trajtuar si njerëz. Gjithçka ka të bëjë me pasagjerët dhe mënyrën se si ata udhëtojnë, me dinjitet”, tha eurodeputeti Andrey Novakov për Euronews. Ai shtoi se rregullorja “nuk është kundër interesave të kompanive ajrore”, pasi eurodeputetët “i dëgjuan nevojat e tyre”.
Për eurodeputeten Gírethová, marrëveshja përbën një fitore për konsumatorët. “Ne kemi përfshirë në legjislacion të detyrueshëm praktikat ekzistuese gjyqësore, pasi shumë prej këtyre rregullave ishin përcaktuar më parë përmes vendimeve të gjykatave, por tani janë përfshirë drejtpërdrejt në vetë rregulloren”, deklaroi ajo.
Sipas rregullave të reja, pasagjerët duhet të marrin informacion të qartë për të drejtat e tyre në rast të ndërprerjeve të fluturimeve, si dhe për shkaqet që i kanë shkaktuar ato.
Kompanitë ajrore do të jenë të detyruara t’i njoftojnë elektronikisht pasagjerët brenda katër ditësh mbi mënyrën e paraqitjes së kërkesave për kompensim, të ofrojnë formularë standardë në të gjithë BE-në ose formularët e tyre përkatës dhe të lejojnë dorëzimin e kërkesave brenda një afati prej nëntë muajsh, qoftë në mënyrë elektronike apo përmes postës.
Kompanitë ajrore do të kenë 30 ditë afat për të paguar kompensimin, për të shpjeguar arsyet e refuzimit të një kërkese ose për të paraqitur dëshmi për rrethana të jashtëzakonshme. Ato gjithashtu do të duhet t’i informojnë pasagjerët për hapat dhe procedurat e mëtejshme në rast ankesash.
Edhe pse eurodeputetët fillimisht kërkuan formularë të plotësuar paraprakisht për kërkesat për kompensim, Novakov tha se formularët e standardizuar ishin “marrëveshja e vetme e mundshme” dhe një përmirësim i dukshëm krahasuar me situatën aktuale. “Ne ua kalojmë kompanive ajrore përgjegjësinë për t’u marrë me burokracinë, emailet dhe formularët”, deklaroi ai.
Pasagjerët që blejnë bileta përmes ndërmjetësuesve do të kenë të drejtë të marrin rimbursim të plotë brenda shtatë ditësh në rast anulimi të fluturimit, përfshirë edhe tarifat e shërbimit të ndërmjetësuesit. Marrëveshja gjithashtu ndalon tarifat shtesë për korrigjimin e gabimeve në emër ose për kërkimin e një karte të printuar të hipjes në avion pas regjistrimit elektronik.
Pasagjerët do të mund të marrin një kartë digjitale të hipjes pa qenë të detyruar të krijojnë llogari dhe nuk do të humbasin të drejtën për fluturimin e kthimit nëse nuk e përdorin segmentin e parë të udhëtimit.
Personat me lëvizshmëri të kufizuar (PRM) do të përfitojnë të drejtën për kompensim, sistemim në një fluturim alternativ dhe ndihmë nga kompanitë ajrore në rast se humbasin fluturimin për shkak të problemeve me shërbimet ose infrastrukturën e aeroportit.
Gjithashtu, fëmijët nën moshën 14 vjeç, gratë shtatzëna dhe personat me lëvizshmëri të kufizuar do të kenë të drejtë të ulen pa pagesë pranë personave që i shoqërojnë. Detyrime të reja për kompanitë ajrore “BE-ja nuk u ka kushtuar vëmendje të mjaftueshme disa prej shkaqeve strukturore të vonesave.
Nevojitet më shumë përqendrim, si në nivel kombëtar ashtu edhe evropian, për përmirësimin e menaxhimit të trafikut ajror në Evropë, i cili mbetet një nga faktorët kryesorë që shkaktojnë vonesa”, tha Neva Sadikoglu-Novaky, drejtoreshë për Çështjet e BE-së dhe përgjegjëse për këtë fushë në Shoqatën Ndërkombëtare të Transportit Ajror (IATA).
Sipas kompanive ajrore, marrëveshja nuk përbën vetëm një përditësim të të drejtave të konsumatorëve, por sjell edhe ndryshime të rëndësishme në aspektin operacional dhe procedural, duke kërkuar përshtatje me kosto të lartë.
“Kostoja totale e rregullores evropiane EU261 tashmë vlerësohet në rreth 8 miliardë euro në vit dhe kjo barrë financiare pritet të vazhdojë të rritet”, theksoi Sadikoglu-Novaky. Kompanitë ajrore do të mund të shmangin ende pagesën e kompensimeve kur ndërprerjet e fluturimeve shkaktohen nga rrethana jashtë kontrollit të tyre.
Rregullat e reja parashohin një listë jo shteruese të “rrethanave të jashtëzakonshme”, por kompanitë do të kenë detyrimin t’i dëshmojnë këto raste dhe të shpjegojnë qartë arsyet e refuzimit të kërkesave për kompensim.
Sipas Sadikoglu-Novaky, “përfshirja e një liste jo shteruese të rrethanave të jashtëzakonshme është një rezultat i rëndësishëm i këtij rishikimi, por mbeten disa çështje shqetësuese”. “Siguria është prioriteti kryesor i industrisë. Megjithatë, defektet teknike që ndikojnë në sigurinë e fluturimit nuk konsiderohen si rrethana të jashtëzakonshme”, theksoi ajo.
Për të rritur transparencën e çmimeve, kompanitë ajrore do të jenë të detyruara të përfshijnë koston e një çante të vogël me rrota (trolley bag) në çmimin bazë të biletës që në fazën fillestare të rezervimit. “Kompanitë ajrore do të vazhdojnë të ofrojnë lloje të ndryshme tarifash, përfshirë edhe ato pa bagazh kabine.
Prandaj, ndikimi kryesor lidhet me mënyrën se si informacioni u prezantohet pasagjerëve gjatë procesit të rezervimit dhe jo me ndryshimin e modelit bazë të biznesit. Shpresojmë që kjo të shërbejë si një mjet i dobishëm për pasagjerët, duke u mundësuar atyre të marrin vendime më të informuara”, shpjegoi Neva Sadikoglu-Novaky.
Në rast anulimi të fluturimit ose refuzimit të hipjes në avion, nëse pasagjeri kërkon një alternativë tjetër udhëtimi, kompania ajrore do të jetë e detyruar të gjejë zgjidhjen më të shpejtë të mundshme brenda tre orësh, qoftë përmes një kompanie tjetër ajrore, treni apo autobusi.
Nuk do të lejohen kosto shtesë dhe as itinerare me disa ndalesa nëse pasagjeri kishte rezervuar fillimisht një fluturim direkt. Nëse kompania ajrore nuk e përmbush këtë detyrim, pasagjerët do të kenë të drejtë të kërkojnë kompensim deri në 400 për qind të çmimit fillestar të biletës.
Përveç detyrimeve të reja ndaj pasagjerëve, kompanitë ajrore do të përballen edhe me sanksione nëse shmangin zbatimin e rregullave të reja. “Është një pjesë e të ardhurave të kompanisë, prandaj jam i sigurt se të gjitha kompanitë do të përpiqen ta shmangin këtë”, tha eurodeputeti Andrey Novakov për Euronews.
Edhe një vit me rregullat e vjetra Për momentin, nuk do të ketë ndryshime të menjëhershme. Edhe pse Parlamenti Evropian dhe Këshilli kanë dhënë miratimin përfundimtar, rregullat e reja do të fillojnë të zbatohen vetëm nga mesi i vitit 2027. Deri atëherë, pasagjerët do të vazhdojnë të mbrohen nga legjislacioni aktual.
Rregullorja ekzistuese e BE-së EU261 do të mbetet në fuqi për rastet e ndërprerjeve të fluturimeve, duke parashikuar kompensime që variojnë nga 250 deri në 600 euro. Pasagjerët do të duhet ende të paraqesin vetë kërkesat për kompensim dhe nuk do të kenë mbrojtje të plotë ndaj pritjeve të gjata apo refuzimeve pa arsye të vlefshme.
Ndërkohë, mangësitë në zbatimin e rregullave aktuale shpesh krijojnë avantazh për kompanitë ajrore. Për kompanitë ajrore, kjo periudhë përbën fazën e fundit në të cilën ato mund të shmangin pagesat duke u mbështetur në interpretime të paqarta të “rrethanave të jashtëzakonshme” dhe në mungesën e informacionit të plotë për pasagjerët, ndërsa vazhdojnë të përfitojnë nga tarifat shtesë.
Çdo fluturim i anuluar ose i vonuar nga tani deri në hyrjen në fuqi të rregullave të reja mund të paraqesë një mundësi më të lehtë për kompanitë ajrore për të kundërshtuar kërkesat për kompensim.Andrey Novakov nuk mund të garantojë se kompanitë ajrore nuk do t’i shfrytëzojnë këto hapësira deri në zbatimin e rregullave të reja.
Megjithatë, ai beson se shumica e tyre do të fillojnë t’i zbatojnë standardet e reja përpara afatit zyrtar, në mesin e vitit 2027.“Kompanitë ajrore do të përballen me presionin e pasagjerëve për t’i zbatuar ato më herët, sepse durimi i pasagjerëve ka mbaruar”, deklaroi Novakov.