Përplasjet e Akilit nxisin një reflektim më të thellë mbi luftën, fatin dhe gjendjen njerëzore. Nga: Daisy Dunn / The Telegraph Përkthimi: Telegrafi.com Të krijosh një Odise është, me sa duket, pothuajse po aq rraskapitëse sa ta përfundosh një të tillë.
Teksa ekranizimi i eposit të Homerit nga Christopher Nolani po shënon një sukses të jashtëzakonshëm në arkat e kinemave, ai ka deklaruar se do të kalojnë “të paktën” tre vjet përpara se të realizojë një tjetër film. Nëse debatet e pareshtura mbi vërtetësinë e parzmores së Agamemnonit dhe saktësinë e zgjedhjes së fjalëve nuk e kanë lodhur, unë do t’i sugjeroja të merrej më pas me Iliadën .
Mendoj se ajo është më sfiduese dhe më me ndikim nga të dy eposet. Si shumë njerëz, edhe unë i lexova poemat në rendin e gabuar. Aventurat detare të Odiseut – takimet me sirenat dhe ciklopët – u janë përshtatur aq shumë ritregimeve për fëmijë, saqë mora në dorë Odisenë e plotë me një ndjenjë familjariteti shumë kohë përpara se të mësoja se ajo kishte një pararendëse.
Isha adoleshente kur lexova Iliadën e përkthyer – atë nga E. V. Rieu për ata që sapo kanë fituar interes për këto gjëra – dhe studente përpara se ta vlerësoja plotësisht madhështinë e saj. Po të thosha se pika e kthesës erdhi kur e lexova Iliadën në greqishten e lashtë, guxoj të them se disa do të zgurdullonin sytë. Le ta bëjnë.
Numri i kërkimeve në internet për “mëso greqisht” thuhet se është rritur me 550 përqind gjatë muajit të kaluar, kështu që së shpejti mund të mos jem më në pakicë. Leximi i Iliadës në greqisht të afron natyrshëm me tekstin. Dhe, me këtë afërsi fillon të vlerësosh hollësinë krahasuese të eposit të parë të Homerit. Aty ku Odiseja ka veprim, Iliada ka përsiatje.
Odiseja shpesh përshkruhet si eposi më familjar, meqenëse trajton një kthim në shtëpi dhe përfshin më shumë gra personazhe me zë të spikatur, por Iliada nuk hesht aspak për jetën familjare. Një nga skenat më prekëse paraqet Hektorin, princin e Trojës, duke biseduar me bashkëshorten e tij Andromakën për pasigurinë e së ardhmes së tyre.
Nga ndarja plot ankth mes burrit dhe gruas, vëmendja kalon te djali i tyre foshnjë, Astianaksi, i cili tërhiqet me frikë përballë pendëve të përkrenares së të atit. Një butësi e ngjashme familjare gjendet edhe më herët në poemë, kur Priami dhe Helena vështrojnë ngjarjet nga muret e Trojës.
Helena është e mbushur me urrejtje ndaj vetvetes, por Priami i flet me ngrohtësi, si një nuseje të dashur. Kjo tablo e jetës familjare tronditet nga fakti se Helena nuk i përket aspak Trojës. Ajo nuk dëshiron të jetë aty, por është shkaku i ferrit që po shpërthen poshtë këmbëve të tyre.
Në Odise , duhen 108 pretendentë për të shkatërruar një shtëpi; në Iliadë , mjafton një grua me një fytyrë të mbinatyrshme. Aty ku Odiseja ka cilësinë e një sage, me rrëfimin që përfshin 10 vjet të gjata dhe shumë vende, Iliada i ngjan një tenxhereje me presion, duke rrëfyer ngjarjet të cilat zhvillohen gjatë afërsisht 50 ditëve, brenda dhe përreth një qyteti të vogël të fortifikuar.
Atmosfera është shumë më e ngjeshur, portretet e luftëtarëve janë individualizuar në një mënyrë që personazhet e Odisesë nuk kanë gjithmonë nevojë të jenë – një Lestrigon dhe një Ngrënës Zambaku janë mjaftueshëm të dallueshëm për t’u veçuar. Ta quash Odisenë të zgjuarin, Akilin të zemëruarin ama të fuqishëm, dhe Hektorin prijësin trim të luftëtarëve, do të ishte një thjeshtim i skajshëm.
Në ndërveprimet mes këtyre personazheve Iliada gjen fuqinë e vet. Agamemnoni e mëson në mënyrën më të vështirë rëndësinë e ruajtjes së respektit të burimeve të tij më të çmuara; Akili përpiqet të gjejë vendin e tij midis vdekshmërisë së njerëzve të cilët i do dhe pavdekësisë që aspiron përmes nënës së tij, nimfës së detit Tetidë; Priami nxjerr në pah njerëzoren e Akilit në një mënyrë që tregon atë që u mungon perëndive.
Gjenialiteti i Homerit qëndron në ndërthurjen e takimeve të karakterizuara nga forca – dyluftimi mes Hektorit dhe Akilit është skena madhështore – me takime në të cilat emocioni i zhveshur e zbut kërkimin e lavdisë dhe motivet e tjera të heroit grek.
Në Odise , mund të jetë e lehtë të harrohet se perënditë kufizohen nga diçka më shumë sesa vetëm nga njëra-tjetra, por në Iliadë , roli i fatit del më shumë në plan të parë. Nënshtrimi i vetë Zeusit ndaj fatit, i cili përcakton se djali i tij Sarpedoni duhet të vdesë, na detyron të ndalemi e të mendojmë seriozisht.
Nëse jeta jonë nuk është tërësisht në duart tona, as në duart e perëndive, cilën fuqi më të lartë mund ta fashisim dhe si? Odiseja do ta zërë gjithmonë vendin më të dashur në zemrën time, por kur bëhet fjalë për të nxitur mendimin më të thellë mbi gjendjen njerëzore, është Iliada ajo që do të marr nga raftet e bibliotekës sime.