Gjykata Themelore në Prishtinë ka caktuar një muaj paraburgim ndaj Fehim Salit, nën dyshimin për spiunazh, ndërsa gjykata ka arsyetuar vendimin edhe me rrezikun e ndikimit në dëshmitarë e prova, si dhe mundësinë e përsëritjes apo vazhdimit të veprës penale.
Rasti ka ngritur shqetësime të veçanta sa i përket sigurisë kombëtare dhe kundërzbulimit, veçanërisht për mundësinë që, nëse dyshimet konfirmohen gjatë hetimeve, aktiviteti i dyshuar të mos jetë i kufizuar vetëm te një individ, por të ketë edhe persona apo struktura të tjera të përfshira.
E në lidhje me rastin e Fehim Salit, dyshimet për spiunazh dhe rrezikun që një aktivitet i tillë mund të paraqesë për sigurinë kombëtare të Kosovës, për “Bota sot” ka folur ish-hetuesi Agim Rexhepi.
Fillimisht, Rexhepi tha se vendimi i gjykatës për caktimin e paraburgimit duhet të merret me seriozitet të veçantë, pasi një rast i dyshuar për spiunazh nuk mund të trajtohet si një vepër e zakonshme kriminale. Megjithatë, ai theksoi se paraburgimi nuk nënkupton shpallje fajësie dhe se përgjegjësia penale duhet të vërtetohet gjatë procedurës gjyqësore. Agim Rexhepi.
“ Vendimi i Gjykatës Themelore në Prishtinë për caktimin e një muaji paraburgim ndaj Fehim Salit, nën dyshimin për spiunazh, duhet të shihet me seriozitet të veçantë, sepse në raste të tilla nuk kemi të bëjmë me një vepër të zakonshme kriminale.
Nëse dyshimet e Prokurorisë konfirmohen gjatë hetimit, atëherë kemi të bëjmë me një çështje që prek drejtpërdrejt sigurinë kombëtare, mbrojtjen e informacionit të ndjeshëm dhe aftësinë e institucioneve të Kosovës për të parandaluar depërtimin e strukturave të huaja të inteligjencës. Është shumë e rëndësishme të theksohet se caktimi i paraburgimit nuk nënkupton shpallje fajësie.
Përgjegjësia penale duhet të vërtetohet në procedurë gjyqësore. Por vetë fakti që gjykata ka vlerësuar se ekzistojnë rrethana që mund të lidhen me ndikimin në dëshmitarë e prova, si dhe me mundësinë e përsëritjes apo vazhdimit të veprimtarisë së dyshuar, e bën rastin të kërkojë një hetim maksimalisht profesional dhe të thellë ”, deklaroi Rexhepi.
Më tej, ish-hetuesi foli për dimensionin e kundërzbulimit, duke theksuar se një hetim për spiunazh nuk duhet të ndalet vetëm te veprimet e personit të dyshuar, por duhet të zbardhë edhe kontaktet, mënyrën e rekrutimit, informacionin e kërkuar apo transmetuar, kohëzgjatjen e aktivitetit dhe objektivat e mundshme.
“Një hetim për spiunazh nuk duhet të kufizohet vetëm në pyetjen se çfarë ka bërë një person i dyshuar, por duhet të kërkojë përgjigje shumë më të rëndësishme: me kë ka komunikuar, kush e ka rekrutuar, kush e ka udhëzuar, çfarë informacioni ka kërkuar apo transmetuar, për sa kohë ka zgjatur aktiviteti dhe cilat mund të kenë qenë objektivat e tij.
Nëse dyshimet konfirmohen, atëherë duhet të hetohet edhe dimensioni i mundshëm i rrjetit. Shërbimet inteligjente nuk veprojnë domosdoshmërisht vetëm përmes një individi. Një person mund të jetë kontakt, ndërmjetës, burim informacioni ose pjesë e një strukture më të gjerë.
Për këtë arsye, pyetja kryesore për institucionet e sigurisë nuk duhet të jetë vetëm: ‘Çfarë ka bërë Fehim Sali?’, por edhe: ‘A ka pasur persona të tjerë, kanale komunikimi, financues, ndërmjetës apo struktura që kanë mundësuar këtë aktivitet?’ Kjo është pikërisht ajo që e dallon një hetim të zakonshëm penal nga një hetim me dimension kundërzbulim i”, u shpreh ai.
Krahas kësaj, Rexhepi paralajmëroi për rrezikun që një aktivitet i tillë mund të paraqesë për sigurinë kombëtare të Kosovës, nëse gjatë hetimeve vërtetohet se informacioni i ndjeshëm i vendit është mbledhur dhe transmetuar te një shërbim i huaj.
Sipas tij, dëmi potencial nuk lidhet vetëm me informacionin konkret që mund të jetë dorëzuar, por edhe me ekspozimin e burimeve njerëzore, metodave të punës, dobësive të sigurisë, strukturave organizative dhe kapaciteteve operative të institucioneve të Kosovës.
“Nëse provohet se informacioni i ndjeshëm i Kosovës është mbledhur dhe transmetuar tek një shërbim i huaj, dëmi potencial nuk matet vetëm me informacionin konkret që mund të jetë dorëzuar. Një veprimtari e tillë mund të ekspozojë burime njerëzore, metoda të punës së institucioneve, dobësi të sigurisë, struktura organizative dhe kapacitete operative.
Në rastin më të rëndë, një rrjet i tillë mund të përdoret për të ndikuar në vendimmarrjen shtetërore, për të cenuar institucionet e sigurisë, për të krijuar destabilizim ose për të dobësuar besimin e qytetarëve dhe partnerëve ndërkombëtarë në institucionet e Kosovës.
Prandaj, nëse hetimi konfirmon ekzistencën e një aktiviteti të organizuar spiunazhi, nuk duhet të mbyllet dosja me arrestimin apo eventualisht dënimin e një personi. Duhet të shkohet deri te burimi i informacionit, te financimi, te kontaktet, te urdhërdhënësit dhe te çdo hallkë tjetër e mundshme e rrjetit. Një aspekt tjetër shumë i rëndësishëm është vlerësimi i dëmit.
Institucionet kompetente duhet të përcaktojnë jo vetëm nëse është kryer vepra penale, por edhe se çfarë informacioni mund të jetë komprometuar, cilat institucione apo persona mund të jenë ekspozuar dhe nëse duhet të ndërmerren masa të menjëhershme për mbrojtjen e tyre ”, deklaroi ish-hetuesi.
Më tej, ai tha se në këtë rast roli i kundërzbulimit është vendimtar, duke theksuar se institucionet duhet të analizojnë lidhjet, komunikimet, transaksionet, kontaktet dhe modelet e veprimtarisë, por gjithmonë në përputhje me ligjin dhe nën mbikëqyrjen përkatëse institucionale.
“Institucionet kompetente duhet të përcaktojnë jo vetëm nëse është kryer vepra penale, por edhe se çfarë informacioni mund të jetë komprometuar, cilat institucione apo persona mund të jenë ekspozuar dhe nëse duhet të ndërmerren masa të menjëhershme për mbrojtjen e tyre. Në këtë pikë, roli i kundërzbulimit bëhet vendimtar.
Një hetim serioz duhet të analizojë lidhjet, komunikimet, transaksionet, kontaktet dhe modelet e veprimtarisë, gjithmonë në përputhje me ligjin dhe nën mbikëqyrjen përkatëse institucionale. Qëllimi nuk duhet të jetë krijimi i një klime dyshimi ndaj qytetarëve, por identifikimi i saktë i çdo aktiviteti që mund të cenojë interesat strategjike të Republikës së Kosovës.
Kosova është shtet me një mjedis të ndjeshëm të sigurisë dhe me interesa të drejtpërdrejta të aktorëve të ndryshëm rajonalë e ndërkombëtarë. Në një realitet të tillë, mbrojtja e informacionit shtetëror nuk është vetëm çështje administrative. Është pjesë e drejtpërdrejtë e mbrojtjes së sovranitetit dhe sigurisë kombëtare ”, nënvizoi Rexhepi.
Në fund, ish-hetuesi kërkoi që rasti të trajtohet me seriozitet maksimal, por njëkohësisht pa paragjykim dhe duke respektuar prezumimin e pafajësisë. Sipas tij, nëse dyshimet konfirmohen, institucionet duhet të zbardhin të gjithë mekanizmin e mundshëm të veprimtarisë, të identifikojnë çdo person apo strukturë të përfshirë dhe të përcaktojnë nëse janë komprometuar informacione shtetërore.
“Prandaj, rasti Fehim Sali duhet të trajtohet me zero neglizhencë, por edhe me zero paragjykim. Institucionet duhet të jenë të vendosura për ta zbardhur të vërtetën, por njëkohësisht të respektojnë plotësisht prezumimin e pafajësisë dhe standardet e një procesi të drejtë.
Mesazhi duhet të jetë i qartë: Kosova nuk mund të jetë terren ku shërbimet e huaja mbledhin informacion, ndërtojnë rrjete ndikimi apo komprometojnë sigurinë e institucioneve të saj. Nëse ekziston një rrjet, ai duhet të zbulohet. Nëse ekziston një urdhërdhënës, ai duhet të identifikohet.
Nëse janë komprometuar informacione shtetërore, duhet të dihet çfarë është komprometuar dhe si është komprometuar. Në fund, një hetim i suksesshëm nuk është vetëm dënimi eventual i një individi.
Suksesi i vërtetë është zbardhja e plotë e mekanizmit, mbyllja e kanaleve të depërtimit dhe forcimi i sistemit të kundërzbulimit në mënyrë që një rast i tillë të mos mbetet thjesht një dosje penale, por të shërbejë si mësim për mbrojtjen afatgjatë të shtetit. Nëse dyshimet vërtetohen, atëherë kjo nuk është thjesht një histori për një person.
Është një alarm për mënyrën se si mbrohet shteti, informacioni dhe siguria e Republikës së Kosovës” , përfundoi Agim Rexhepi për “Bota sot”.