Organizata Ndërkombëtare Detare (IMO) e OKB-së do të evakuojë më shumë se 11,000 marinarë që kanë mbetur të bllokuar në Gjirin Persik për shkak të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit. Sekretari i përgjithshëm i IMO-s, Arsenio Dominguez, tha se “operacioni në shkallë të gjerë” do të kryhet në bashkëpunim me Iranin, Omanin, SHBA-në, shtete të tjera bregdetare në rajon dhe industrinë detare.
“Ne kemi siguruar garancitë e nevojshme të sigurisë dhe kemi verifikuar plotësisht kushtet për lundrim të sigurt për të mbështetur këto operacione”, shtoi ai. Një marrëveshje e përkohshme u nënshkrua javën e kaluar për t’i dhënë fund konfliktit, por si SHBA-ja ashtu edhe Irani vazhdojnë të përplasen mbi detajet e Memorandumit të Mirëkuptimit (MM).
SHBA-të kanë thënë se Memorandumi i Mirëkuptimit përfshin garanci se programi i armëve bërthamore të Iranit do të inspektohet nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA). Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, postoi në rrjetet sociale të martën: “Irani ka rënë dakord plotësisht për inspektime bërthamore të nivelit më të lartë në të ardhmen (Pafundësisht!!!).
Kjo do të sigurojë ‘Ndershmërinë Bërthamore’.” Pak para postimit të Trump, Irani tha se organi mbikëqyrës i OKB-së nuk do të jetë në gjendje të inspektojë vendet bërthamore të bombarduara nga SHBA-të dhe Izraeli vitin e kaluar. Në përgjigje, një zyrtar amerikan tha: “Iranianët kanë rënë dakord për inspektime të rrepta nga IAEA të mbetjeve të programit të tyre të armëve bërthamore.
Regjimi iranian do të thotë atë që ka për të thënë për audiencën e tyre të brendshme.” Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, tha gjatë një vizite në Pakistan të martën se Irani “nuk do të negociojë kurrë me askënd, në asnjë rrethanë, kurrë, për aftësitë tona mbrojtëse”.
Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, filloi një turne në Gjirin Persik të martën në Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) dhe do të vizitojë gjithashtu Kuvajtin dhe Bahreinin – të cilët të dy kanë baza ushtarake amerikane – për të diskutuar marrëveshjen me Teheranin.
Sekretari i shtetit paralajmëroi të martën se asnjë vend nuk lejohet të vendosë taksa në Ngushticën e Hormuzit, ku Irani ka bërë presion për të vendosur tarifa për anijet që kalojnë nëpër të. “Është një rrugë ujore ndërkombëtare. Asnjë vend nuk lejohet të ngarkojë taksa ose tarifa në një rrugë ujore ndërkombëtare.
Ky është ligji ndërkombëtar ekzistues”, tha ai ndërsa mbërriti në Emiratet e Bashkuara Arabe. “Nuk mendoj se kemi askënd për të bindur këtu përreth në këtë drejtim. Mendoj se të gjitha vendet në këtë rajon do të pajtoheshin me ne.” Evakuimi i marinarëve të bllokuar varet nga hapja e Ngushticës.
Sekretari i përgjithshëm i IMO-s, Dominguez, tha se marrëveshja për t’i ndihmuar ata shënoi “një hap vendimtar drejt rivendosjes së sigurisë detare dhe dhënies fund të sulmeve të papranueshme kundër anijeve civile”.
“Pas muajsh vështirësish dhe shqetësimesh për mijëra detarë të pafajshëm dhe ndikimit negativ në të gjithë botën, e mirëpres me kënaqësi të thellë marrëveshjen e paqes të arritur midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit”, tha ai.
Si pjesë e planit të evakuimit të IMO-së, mund të përdoren dy rrugë të përkohshme përmes ngushticës, me anijet që kontaktohen individualisht për udhëzime të mëtejshme, sipas njoftimit të Omanit për marinarët të dhënë nga IMO. IMO tha se do të publikojë një raport të përditshëm mbi numrin e anijeve që largohen nga rajoni në mënyrë të sigurt.
Pas 28 shkurtit, kur filluan sulmet e para kundër Iranit, vendi në fakt e mbylli ngushticën – gjë që bëri që çmimet globale të naftës të shkonin përtej 100 dollarëve (75 paund) për fuçi naftë bruto Brent. Mbyllja gjithashtu pengoi dërgesat e energjisë dhe mallrave thelbësore si plehrat.
Deri më tani, të paktën 172 anije kanë udhëtuar nëpër Ngushticën e rihapur të Hormuzit – ku përfshiheshin 42 anije vetëm të shtunën, sipas të dhënave të reja nga firma e inteligjencës detare Kpler. Numri i anijeve që kanë kaluar tranzit nga 18 qershori, një ditë pas nënshkrimit të marrëveshjes, është ende shumë nën mesataren para konfliktit prej rreth 138 kalimesh çdo ditë.
Të dhënat e gjurmimit të anijeve të analizuara nga BBC Verify tregojnë se më shumë se 200 anije cisternë duket se po presin brenda ngushticës të martën.