Ka projekte infrastrukturore që ndërtojnë një rrugë, një urë apo një hekurudhë. Dhe ka projekte që ndryshojnë vetë mënyrën se si një kontinent percepton hapësirën. Tuneli Bazë i Brennerit është një prej tyre. Në zemër të Alpeve, rreth 1,400 metra nën sipërfaqen e tokës, Austria dhe Italia po ndërtojnë një nga veprat më të mëdha infrastrukturore të Evropës moderne.
Në fund të korrikut 2026, gërmimet nga të dyja anët u takuan në një nga momentet më simbolike të projektit. Pas vitesh pune, makineri gjigante, shpërthimesh të kontrolluara dhe miliona metra kub shkëmbi të nxjerrë nga mali, kufiri austro-italian u kapërcye jo mbi Alpe, por nën Alpe. Dhe kjo është më shumë se një arritje inxhinierike.
Brenneri përfaqëson një filozofi tjetër të zhvillimit evropian: në vend që gjeografia të trajtohet si pengesë, ajo trajtohet si një problem teknik që mund të zgjidhet me dije, planifikim dhe investim afatgjatë. I. Nga pengesë gjeografike në korridor evropian. Për shekuj me radhë, Alpet kanë qenë një prej barrierave më të mëdha natyrore të Evropës.
Qafat malore kanë përcaktuar rrugët tregtare, lëvizjen e ushtrive, migracionin dhe zhvillimin ekonomik të territoreve. Por Evropa e shekullit XXI po ndërton një tjetër marrëdhënie me këtë hapësirë. Tuneli i Brennerit nuk synon thjesht të shkurtojë një rrugë. Ai synon të krijojë një bosht të ri ekonomik dhe transporti midis Evropës Qendrore dhe Mesdheut.
Lidhja Innsbruck – Fortezza është një pjesë kyçe e korridorit Skandinavi – Mesdhe të rrjetit TEN-T të Bashkimit Evropian.
Kjo do të thotë se një investim i realizuar në thellësinë e Alpeve është në të vërtetë pjesë e një vizioni shumë më të madh territorial: krijimin e një rrjeti kontinental ku kufijtë shtetërorë dhe barrierat natyrore të kenë gjithnjë e më pak peshë në qarkullimin e njerëzve dhe mallrave. II. 64 kilometra që tregojnë se çfarë është Evropa moderne.
Tuneli kryesor i Brennerit është rreth 55 kilometra, ndërsa së bashku me bypass-in hekurudhor të Innsbruckut, sistemi arrin rreth 64 kilometra. Shifra është mbresëlënëse, por ajo që fshihet pas saj është edhe më mbresëlënëse. Për realizimin e projektit duhet të gërmohen qindra kilometra tunele dhe galeri të ndryshme. Miliona metra kub shkëmb duhet të nxirren nga mali.
Strukturat duhet të përballojnë presione të jashtëzakonshme gjeologjike. Mbi të gjitha, duhet të ndërtohet një sistem hekurudhor që do të funksionojë për dekada me standarde shumë të larta sigurie. Kjo është arsyeja pse Brenneri nuk duhet parë vetëm si një tunel. Ai është një sistem kompleks inxhinierik nëntokësor.
Dhe këtu qëndron një nga mësimet më të mëdha të projektit: infrastruktura moderne nuk matet vetëm me kilometrat e asfaltit apo betonit që shohim mbi tokë. Një pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e infrastrukturës së së ardhmes po ndërtohet nën tokë. III. Nga transporti rrugor te hekurudha. Por pyetja kryesore është: pse po investon Evropa miliarda euro për të shpuar Alpet?
Përgjigjja është transporti. Korridori Brenner është një nga akset më të rëndësishme të transportit midis Evropës Qendrore dhe Italisë. Trafiku i mallrave mbi Qafën e Brennerit ka krijuar prej vitesh probleme të mëdha për mjedisin, komunitetet lokale dhe kapacitetin e rrugëve. Tuneli i ri synon të krijojë një alternativë shumë më efikase për transportin hekurudhor.
Me pjerrësi shumë më të ulëta dhe një trase më të drejtpërdrejtë, trenat do të mund të kalojnë Alpet në kushte shumë më të favorshme. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për trenat e mallrave, sepse hekurudha bëhet më konkurruese ndaj transportit rrugor. Pra, Brenneri nuk është vetëm projekt transporti. Ai është edhe projekt mjedisor.
Nëse një pjesë e transportit të mallrave kalon nga kamionët në hekurudhë, reduktohen trafiku, zhurma, konsumi i karburanteve fosile dhe emetimet në një nga zonat më të ndjeshme ekologjikisht të Evropës. IV. Një kufi që humbet nën tokë. Ka edhe një simbolikë të veçantë në këtë projekt. Austria dhe Italia janë dy shtete sovrane.
Por tuneli po ndërtohet si një infrastrukturë e përbashkët evropiane. Gërmimi filloi nga dy drejtime të ndryshme dhe në korrik 2026 këto dy drejtime u takuan. Është një pamje që meriton të lexohet edhe politikisht: Evropa po bashkohet jo vetëm nëpërmjet traktateve dhe institucioneve, por edhe nëpërmjet infrastrukturës.
Një tren që do të kalojë nesër nga Gjermania drejt Italisë nuk do t’i perceptojë më Alpet si një pengesë të pakapërcyeshme. Kufiri do të ekzistojë në hartë, por infrastruktura do ta bëjë atë gjithnjë e më pak të rëndësishëm në jetën ekonomike të kontinentit. V. Infrastruktura si vizion, jo si beton.
Këtu qëndron edhe dallimi mes një shteti që ndërton thjesht objekte dhe një shteti që ndërton të ardhmen. Një tunel nuk prodhon zhvillim vetëm sepse është i gjatë. Ai prodhon zhvillim kur lidhet me një strategji më të madhe: porte, hekurudha, qendra logjistike, qytete, industri, tregje dhe korridore ndërkombëtare. Brenneri është pjesë e kësaj logjike.
Ai lidh hapësira ekonomike, zvogëlon distancat funksionale dhe krijon një korridor të ri kontinental. Kjo është arsyeja pse Bashkimi Evropian e ka integruar projektin në rrjetin Trans-Evropian të Transportit. Në këtë kuptim, harta e Evropës po ndryshon jo vetëm në sipërfaqe, por edhe në thellësi. VI. Çfarë mund të mësojë Shqipëria? Kjo pyetje është e pashmangshme.
Shqipëria ka një territor malor dhe një pozicion gjeografik jashtëzakonisht të favorshëm midis Adriatikut, Ballkanit dhe Evropës Qendrore. Por pozicioni gjeografik, në vetvete, nuk është avantazh ekonomik. Ai bëhet avantazh vetëm kur shndërrohet në infrastrukturë. Brenneri duhet të na bëjë të mendojmë ndryshe për infrastrukturën shqiptare. Nuk mjafton të ndërtojmë rrugë që lidhin qytete.
Duhet të mendojmë në terma të korridoreve evropiane. Nuk mjafton të ndërtojmë porte. Duhet t’i lidhim ato me hekurudha. Nuk mjafton të kemi aeroporte. Duhet të ndërtojmë një sistem multimodal transporti. Dhe nuk mjafton të shohim malin si pengesë; në zona të caktuara duhet të mendojmë edhe për infrastrukturën nëntokësore.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për Shqipërinë, një vend ku relievi malor përcakton në mënyrë të fuqishme strukturën hapësinore të territorit. Në vend që të luftojmë gjithmonë me gjeografinë, duhet të mësojmë ta përdorim teknologjinë për ta kapërcyer atë. VII. Brenneri nuk është vetëm një tunel. Në fund të fundit, rëndësia e Brennerit nuk qëndron te rekordi i kilometrave.
Rëndësia e tij qëndron te ideja që përfaqëson. Një Evropë që investon për dekada në një projekt të vetëm. Një Evropë që bashkon dy shtete në një vepër të përbashkët. Një Evropë që përpiqet të zhvendosë transportin e mallrave nga rruga në hekurudhë.
Një Evropë që ndërton korridore transkontinentale dhe e sheh infrastrukturën si instrument të integrimit ekonomik. 64 kilometrat e Brennerit janë, në të vërtetë, 64 kilometra të një ideje: se gjeografia nuk është gjithmonë fat. Ajo mund të transformohet nga teknologjia, planifikimi dhe vullneti politik.
Në vitin 2032, nëse projekti hyn në funksion sipas objektivit aktual, trenat do të kalojnë nën Alpe aty ku për shekuj njerëzit kanë luftuar me pjerrësinë, borën dhe terrenin. Mali do të jetë ende aty. Por Evropa do të ketë ndërtuar një mënyrë të re për të kaluar përmes tij.
Dhe ndoshta ky është mesazhi më i madh i Brennerit: zhvillimi nuk është vetëm të ndërtosh më shumë; është të ndërtosh më larg, më thellë dhe me një vizion që e tejkalon kufirin e një brezi.