Nga: Giulio Boccaletti Shpërndaje në: Evropa nuk mund ta përballojë më trajtimin e ndryshimeve klimatike si një prirje dytësore që po zhvillohet ndërsa ne merremi me plane të tjera. Ndryshimi i kushteve materiale është normaliteti i ri. Historia na tregon se sfida të tilla mund të tejkalohen vetëm përmes transformimeve në shkallë shoqërore.
Evropa duhet të mendojë shumë më gjerë, duke synuar jo vetëm qëndrueshmërinë, por rritjen e qëndrueshme Mes datave 20 dhe 28 qershor, një valë e fuqishme e të nxehtit goditi Evropën, duke krijuar kushtet që kanë nxitur zjarret masive që tani po përhapen në zona të mëdha të Francës dhe Spanjës.
Menjëherë pas valës së të nxehtit të qershorit, zyrtarët e qytetit të Romës njoftuan një strategji të re operative, të bazuar shkencërisht, për t’u përgatitur për një botë më të nxehtë.
Ashtu si përpjekjet e tjera të ngjashme në Evropë, plani i Romës për përballimin e të nxehtit përfshin reagime emergjente për grupet e cenueshme, hapësira të gjelbra publike, më shumë burime uji, strehimore klimatike, investime në qëndrueshmërinë e rrjetit energjetik dhe masa të tjera të ngjashme. Kjo nuk është iniciativa e parë e Romës për përballimin e të nxehtit.
Qyteti kishte krijuar që në vitin 2002 një sistem paralajmërimi për rreziqet shëndetësore nga të nxehtit, pak para valës së jashtëzakonshme të vitit 2003, që mori 70 mijë jetë njerëzish në Evropë, mbi 1 mijë prej tyre në Romë.
Pas kësaj, Roma dhe shumë qytete të tjera hartuan plane emergjente për të ofruar sisteme paralajmërimi të hershëm, për të regjistruar personat në rrezik dhe për të përgatitur spitalet. Por kur një valë masive e të nxehtit goditi në vitin 2022, këto dy dekada planifikimi emergjent rezultuan të pamjaftueshme. Edhe 60 mijë njerëz të tjerë vdiqën.
Edhe një herë, qeveritë shpallën masa strukturore si mbylljen e shkollave, anulimin e aktiviteteve dhe rregullimin e punës në ambiente të jashtme. Por, ndonëse patën njëfarë efekti pozitiv, vala e të nxehtit e këtij viti tregoi se Evropa ende është shumë prapa zhvillimeve. Problemi është se po ndjekim një objektiv që vazhdimisht ndryshon.
Valët e të nxehtit po bëhen më të shpeshta, më të gjata dhe më intensive, dhe ky trend ka përkeqësuar edhe rreziqe të tjera. Për shembull, valët e të nxehtit krijojnë kushte ideale për zjarret në pyje, të cilat tashmë kanë goditur disa vende në Evropën Jugore.
Ato gjithashtu na bëjnë të anashkalojmë reshjet ekstreme, gjithnjë e më të shpeshta, me përmbytjet shkatërruese që po bëhen realitet i përditshëm, shpesh në të njëjtat zona që vuajnë nga temperaturat ekstreme. Meqë ndryshimet klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor janë arsyeja e gjithë kësaj, eliminimi i emetimeve të gazrave serrë është rruga drejt stabilizimit.
Por deri atëherë, kushtet aktuale do të përkeqësohen. Pas përmbytjeve të mëdha të vitit 2023, argumentova se po shfaqej një kufi i ri sfidash. Evropës do t’i duhej të organizonte një përgjigje kushtetuese ndaj ndryshimit të kushteve të saj materiale, me një program të udhëhequr nga shteti për transformimin e ekonomisë.
Tre vjet dhe shumë përmbytje e valë të të nxehtit më vonë, ky kufi ka ardhur, megjithatë ne ende sillemi sikur asgjë nuk ka ndryshuar.
Përqendrimi vetëm në planifikimin emergjent, reagimin ndaj katastrofave dhe rikuperimin pas çdo fatkeqësie mund të përputhet me përkufizimin e Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike për ndërtimin e “qëndrueshmërisë”; por qëndrueshmëria nuk mjafton më.
Edhe Opinion 26 dhj 2025 Kosova dhe siguria evropiane: Koha që Evropa ta lexojë realitetin Pikërisht për këtë arsye, prej kohësh jam përqendruar në marrëdhënien më të gjerë dhe në zhvillim mes zhvillimit ekonomik dhe mjedisit. Gjatë viteve, vend pas vendi ka shkruar historinë e së ardhmes së vet duke transformuar peizazhin e tij.
Merrni si shembull transformimin hidro-infrastrukturor të Perëndimit amerikan gjatë Epokës Progresive; planin e Sun Yat-sen për modernizimin e Kinës përgjatë lumit Jance; rikuperimin e gjerë të tokave dhe zhvillimin e hidrocentraleve në Itali për të mbështetur industrializimin; digat e Jawaharlal Nehru-së, “tempujt modernë të Indisë”, që shërbyen si simbole të emancipimit ekonomik; dhe riorganizimin hapësinor të ekonomisë së Koresë së Jugut nga Park Chung-hee në shërbim të rritjes së orientuar drejt eksporteve.
Në librin “The Environmental Republic”, argumentoj se, pavarësisht gabimeve dhe efekteve shtrembëruese, këto përpjekje mbajnë një mësim thelbësor. Në kushtet materiale që po ndryshojnë, qëndrueshmëria nuk mund të nënkuptojë vetëm “t’i mbijetosh stuhisë”. Ajo duhet të jetë pjesë e mënyrës se si rritemi.
Transformimi që ndryshimet klimatike e bëjnë të domosdoshëm do të ketë përmasa dhe shtrirje të krahasueshme me transformimet e ndjekura gjatë shekullit të kaluar. Merrni sistemin energjetik.
Gjatë valës së të nxehtit të qershorit 2026, përdorimi i kondicionerëve e shtyu Romën drejt kapacitetit maksimal ditor të energjisë elektrike prej 2.1 gigavatësh dhe më pas pasuan ndërprerje lokale të energjisë. Rrjeti rezultoi i pamjaftueshëm, edhe pse Italia ka investuar në të.
Ende ka shumë pak kapacitet rezervë; gazi natyror dominon prodhimin; pjesa e hidro-energjisë në prodhim është vetë e cenueshme ndaj ndryshimeve klimatike; ndërsa një pjesë e konsiderueshme e shpërndarjes së energjisë është nëntokësore, ku streset termike nga nxehtësia e akumuluar dëmtojnë kabllot. Zgjidhja nuk është thjesht rregullimi i secilit prej këtyre problemeve individualisht.
Ajo kërkon hartimin e së ardhmes afatgjatë energjetike të Italisë. Ashtu si shumë ekonomi evropiane, Italia po përballet me rënie të konkurrueshmërisë. Ajo duhet të gjejë hapësirë për inovacion dhe avantazh konkurrues në një ekonomi globale që po përqafon mjetet e industrializimit të shekullit XXI: elektrifikimin, energjinë e rinovueshme, automatizimin dhe inteligjencën artificiale.
Shpërndarja hapësinore e këtij transformimi do të përcaktojë nevojat e rrjetit të ekonomisë së ardhshme, i cili njëkohësisht do të nxisë modernizimin e rrjetit dhe do ta financojë atë. Evropa përballet me sfida të tilla në çdo cep. Mosha mesatare e popullsisë së saj tashmë është 45 vjeç, me një pensionist për çdo tre punëtorë.
Deri në fund të shekullit, një e treta e evropianëve do të jenë mbi 65 vjeç, grupmosha më e cenueshme ndaj vdekjeve të shkaktuara nga temperaturat e larta. Por një fuqi punëtore në tkurrje dhe me produktivitet në rënie nuk mund të mbështesë shërbimet sociale në përmasat me të cilat njerëzit janë mësuar.
Zgjidhja duhet të jetë produktivitet shumë më i lartë, një popullsi më e madhe në moshë pune ose një kombinim i të dyjave. Në të njëjtën kohë, mosha mesatare në Afrikë, përtej Mesdheut, është nën 20 vjeç dhe popullsia totale e kontinentit pritet të arrijë në 2.5 miliardë banorë deri në vitin 2050. Pavarësisht politikës, kushtet për një partneritet jashtëzakonisht të dobishëm janë krijuar.
Por përballimi i migrimit në një shkallë të konsiderueshme dhe ruajtja e rritjes së tregtisë që lidhet me të do të ketë pasoja të thella territoriale. Banesat e reja sociale, infrastruktura e transportit dhe shërbimet do t’u shtohen sfidave me të cilat tashmë përballen qytete si Roma, Vjena dhe Parisi.
Sot muze në ajër të hapur i trashëgimisë kulturore evropiane, këto qendra urbane u modernizuan me infrastruktura të projektuara për një shoqëri, ekonomi dhe kushte materiale të tjera.
Kur u pyet se çfarë e bëri Singaporin – të transformuar nga një port lokal i varfër në burime në një qendër globale brenda një brezi – kaq të suksesshëm, udhëheqësi i tij themelues, Lee Kuan Yew, u përgjigj në mënyrë të famshme: “Kondicionimi i ajrit”. Ai e kuptonte se dhurata më e rëndësishme e modernitetit ka qenë kontrolli i kushteve materiale.
Edhe Opinion 22 nën 2025 Shqipëria: Midis dinamikës së reformave dhe brishtësisë demokratike Evropa nuk mund ta përballojë më trajtimin e ndryshimeve klimatike si një prirje dytësore që po zhvillohet ndërsa ne merremi me plane të tjera. Ndryshimi i kushteve materiale është normaliteti i ri.
Historia na tregon se sfida të tilla mund të tejkalohen vetëm përmes transformimeve në shkallë shoqërore. Evropa duhet të mendojë shumë më gjerë, duke synuar jo vetëm qëndrueshmërinë, por rritjen e qëndrueshme. ( Giulio Boccaletti është autor i librave The Environmental Republic: Why Citizens Will Save the World (Princeton University Press, 2026), Water: A Biography (Pantheon Books, 2021), Siccità (Mondadori, 2023) dhe Il Futuro della Natura (Mondadori, 2025).
Ky vështrim është shkruar ekskluzivisht për rrjetin e gazetarisë botërore “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore” )