Në foton e grupit të krerëve të shteteve dhe qeverive, të realizuar gjatë darkës së hapjes së samitit të NATO-s në Ankara më , të postuar në Twitter nga presidenti i vendit mikpritës, Turqia, Recep Tayyip Erdogan , dy çekë qëndrojnë në skajet e kundërta: në të majtë, kryeministri Andrej Babiš; në të djathtë, presidenti Petr Pavel.
Prania e kryeministrit dhe e kreut të shtetit të Republikës Çeke në takimin e Aleancës Atlantike shënoi kulmin e një përplasjeje njëmujore midis qeverisë populiste – e cila mban pozicione jashtëzakonisht të paqëndrueshme ndaj Ukrainës, NATO-s dhe BE – dhe kreut të shtetit, i cili është qartë properëndimor, proevropian dhe proukrainas.
Në 27 vitet që nga anëtarësimi i Republikës Çeke në NATO më , Republika Çeke ka qenë gjithmonë e përfaqësuar nga Presidenti, i cili, sipas Kushtetutës, është komandanti i përgjithshëm i forcave të armatosura dhe luan një rol në formësimin e politikës së jashtme.
Megjithatë, qeveria e Babiš-it kishte njoftuar se Paveli nuk do të përfaqësonte Republikën Çeke në Ankara; ajo gjithashtu refuzoi kompromisin e propozuar nga Presidenti, sipas të cilit si ai ashtu edhe Kryeministri do të merrnin pjesë në samit.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese Pas përpjekjeve të pasuksesshme për të arritur një marrëveshje, Presidenti Pavel paraqiti një ankim juridiksional në Gjykatën Kushtetuese . “Presidenti i Republikës e konsideron përjashtimin e tij nga delegacioni si një shkelje të paprecedentë të pushtetit të tij kushtetues për të përfaqësuar shtetin jashtë vendit.
Përmes këtij ankimi, ai dëshiron të sqarojë se kush është i autorizuar të vendosë për pjesëmarrjen e Kreut të Shtetit në samitet e NATO-s,” i tha DW-së Daniel Drake, zëdhënësi i Pavelit.
Më 24 qershor, Gjykata Kushtetuese lëshoi një urdhër të përkohshëm – duke marrë parasysh, veçanërisht, faktin që qeveria kishte vonuar qëllimisht njoftimin përfundimtar për ndalimin e pjesëmarrjes së Pavelit në samit deri në çastin e fundit të mundshëm, në mënyrë që gjyqtarët të mos ishin më në gjendje të shqyrtonin ankimimin në kohë.
“Në përputhje me urdhrin e përkohshëm, qeveria, ministri i Jashtëm dhe ministria duhet t’i lejojnë presidentit të marrë pjesë në samitin e ardhshëm dhe nuk duhet më të pengojnë pjesëmarrjen e tij, ” vendosi Gjykata. Vendimi përfundimtar nuk do të merret për disa muaj.
“Unë respektoj vendimin jashtëzakonisht të shpejtë të Gjykatës Kushtetuese,” deklaroi Babisi në X – pa iu bindur plotësisht vendimit të gjykatës: në përputhje me Kushtetutën, Presidenti Petr Pavel duhej të udhëhiqte delegacionin çek. Paveli i kishte propozuar Babisit që të ndanin paraprakisht pjesëmarrjen në ngjarjet e nivelit të lartë. Por as kjo nuk ndodhi.
Farsë në Ankara Në vend të kësaj, Turqia, vendi mikpritës i samitit të NATO-s, u detyrua të koordinojë dy delegacione të veçanta. Pavel dhe Babiš mbërritën me rreth një orë diferencë, secili në një fluturim të ndryshëm. Të dy morën pjesë në darkën gala dhe qëndronin në të njëjtin hotel, në të njëjtin kat – por në skajet e kundërta të korridorit.
Dhe të dy, rastësisht, u shfaqën në fotografinë në grup. Sipas dëshmitarëve, thuhet se Babisi u fut nëpër turmë disa herë, thjesht për të shmangur të duartrokiste presidentin e vendit të tij. Organizatorët turq iu përmbajtën protokollit dhe i rezervuan Pavelit nderimet që i takojnë një kreu shteti: “
Presidenti i Republikës mori pjesë në dy ngjarjet kryesore në agjendën e samitit, konkretisht në darkën joformale për kryetarët e shteteve dhe qeverive dhe në vetë mbledhjen e Këshillit të Atlantikut të Veriut. Në të njëjtën kohë, ai shfrytëzoi kohën e tij në samit për të mbajtur një sërë takimesh bilaterale me kryetarë të tjerë shtetesh”, i tha DW zëdhënësi i Pavelit, Drake.
Paveli, gjeneral në pension dhe ish-Kryetar i Komitetit Ushtarak të NATO-s (2015–2018), gëzon reputacion mes shtetarëve nga vendet anëtare të Aleancës si ekspert ushtarak i shquar.
Ai ankohet se, që nga marrja e detyrës nga qeveria e Babis-it, Republika Çeke ka refuzuar të angazhohet për të shpenzuar 2 për qind të PBB-së për mbrojtje deri në vitin 2026, duke u bërë kështu një nga vendet më problematike të Aleancës. ‘Leksion diplomatik’
Pas kthimit në Pragë, Paveli përsëriti kritikat nga Ankara: “Sipas mendimit tim, ishte një leksion diplomatik,” i tha presidenti çek portalit të lajmeve iDNES.cz. Thuhet se edhe presidenti amerikan Donald Trump e ka ngritur çështjen e shpenzimeve për mbrojtjen.
“Pyetjet që lidhen me Republikën Çeke nuk kishin të bënin vetëm me nivelin e shpenzimeve për mbrojtjen, por edhe me mënyrën se si kemi ndërmend të mbështesim Ukrainën,” shtoi Paveli. Edhe këtu, qëndrimet e Babiš-it dhe të Presidentit ndryshojnë thelbësisht: Babiš është kundër çdo ndihme tjetër ushtarake çeke për Ukrainën, ndërsa Praga autorizon vetëm eksportin e armëve dhe municionit.
Paveli insiston se ndihma duhet të vazhdojë derisa Rusia të ndalojë armiqësitë. Pas samitit, Babiš hodhi poshtë çdo kritikë ndaj Republikës Çeke të shprehur në Ankara. “Duhej të merrja pjesë në një darkë tjetër, ” tha Babiš.
“Për mua, mësimi i rëndësishëm që duhet nxjerrë është se kurrë më nuk do të jem pjesë e një delegacioni me presidentin, ” shpjegoi Kryeministri në një konferencë për shtyp më 20 korrik në Pragë. Rivali kryesor i Babis-it Petr Pavel e mundi bindshëm Babis në raundin e dytë të zgjedhjeve presidenciale në fillim të vitit 2023.
Pasi oligarkut Babis u bë Kryeministër për herë të dytë në fund të vitit të kaluar dhe formoi një qeveri që përfshinte partinë e tij populiste ANO, lëvizjen ekstremiste “Liria dhe Demokracia e Drejtpërdrejtë” (SPD) dhe “Motoristët” të afërt me Trumpin, Pavel mbeti kundërshtari kryesor i Babis-it.
“Presidenti po paraqitet si lideri i opozitës,” pretendon Babis, i cili, në muajt e fundit, ka qenë duke u përpjekur të parandalojë fitoren e Pavelit në zgjedhjet e vitit 2028 përmes një fushate njollosjeje. Megjithatë, deri tani, ai nuk ka pasur sukses. Sipas një sondazhi të kryer në korrik nga agjencia STEM, 56 për qind e çekëve i besojnë presidentit.
Ndërkohë, qeveria e Babishit gëzon një nivel besimi prej vetëm 32 për qind. / DW