Uria më e rrezikshme nuk është gjithmonë ajo që ndien trupi, por ajo që nuk e kupton mendja, kur stomaku është bosh, njeriu e njeh menjëherë dhimbjen. Ai e ndien mungesën, e kupton vlerën e një kafshate buke dhe e përjeton peshën e nevojës më të thjeshtë. Mirëpo ekziston edhe një uri tjetër, shumë më e heshtur, më e padukshme dhe shpesh më shkatërruese, uria e mendjes.
Uria e trupit kërkon bukë; uria e mendjes kërkon dritë. E para e dobëson njeriun për një kohë, ndërsa e dyta mund ta mbajë atë në errësirë për vite, madje për breza të tërë. Një trup i uritur mund të rigjejë forcën me një copë bukë, por një mendje e pambushur me dije rrezikon të humbasë drejtimin, aftësinë për të gjykuar dhe lirinë për të menduar.
Jetojmë në një epokë ku informacioni qarkullon me shpejtësinë e dritës, por dija nuk ecën gjithmonë me të njëjtin ritëm. Një lajm përhapet brenda sekondash, një opinion bëhet viral në pak minuta dhe një fjali mund të arrijë miliona njerëz. Megjithatë, jo çdo informacion është i vërtetë dhe jo çdo fjalë përmban urtësi. Mendja nuk ushqehet me zhurmë, por me kuptim.
Ajo zhvillohet përmes leximit, kërkimit, dialogut, reflektimit dhe guximit për të pranuar se askush nuk i di të gjitha. Njeriu i ditur nuk është ai që pretendon se zotëron çdo përgjigje, por ai që nuk resht kurrë së kërkuari.
Një nga sfidat më të mëdha të kohës sonë është prirja për të folur më shumë sesa për të dëgjuar, për të gjykuar më shpejt sesa për të kuptuar dhe për të reaguar menjëherë pa reflektuar. Në një botë ku shpesh triumfon zëri më i fortë dhe jo argumenti më bindës, mendimi kritik bëhet një pasuri gjithnjë e më e rrallë. Një shoqëri nuk dobësohet vetëm kur mungon buka në tryezë.
Ajo dobësohet edhe kur mungon drita në mendje. Qytetari që nuk ka njohuri është më i cenueshëm ndaj manipulimit, ndërsa një shoqëri që humbet aftësinë për të menduar kritikisht rrezikon të humbasë edhe aftësinë për të dalluar të vërtetën nga mashtrimi.
Edhe Kosova dhe Shqipëria, ashtu si çdo vend tjetër, kanë nevojë jo vetëm për zhvillim ekonomik, por edhe për investim të vazhdueshëm në arsim, kulturë, shkencë dhe përgjegjësi qytetare. Rrugët, ndërtesat dhe teknologjia janë të domosdoshme, por pa qytetarë të arsimuar, me mendje të hapur dhe me ndërgjegje të lartë, çdo zhvillim mbetet i paplotë.
Në jetën publike shohim shpesh shumë debat, por pak reflektim, shumë reagime të menjëhershme, por pak analiza të thelluara. Megjithatë, një shoqëri nuk përparon kur të gjithë mendojnë njësoj. Ajo ecën përpara kur qytetarët dinë të debatojnë me respekt, të dëgjojnë njëri-tjetrin dhe të kërkojnë së bashku të vërtetën.
Historia na kujton se errësira më e madhe nuk lind gjithmonë nga mungesa e dritës jashtë nesh, por nga mungesa e dritës brenda nesh. Kur një popull pushon së lexuari, së pyeturi dhe së menduari, ai fillon të humbasë edhe atëherë kur duket se ka gjithçka. Prandaj, krahas përpjekjes për të mbushur tryezat me ushqim, duhet të kujdesemi edhe për të ushqyer mendjet me dije.
Sepse buka e mban njeriun gjallë për një ditë, ndërsa drita e mendjes i jep atij forcën për të ndërtuar një jetë më të mirë dhe një të ardhme më të drejtë. Në fund, uria e stomakut kërkon bukë, ndërsa uria e mendjes kërkon dritë.
Sepse kur mungon drita, rritet errësira, kur ndriçohet mendja, forcohet njeriu, përparon shoqëria dhe ndërtohet e ardhmja. © Të gjitha të drejtat e rezervuara Prof. Asoc. Dr. Nijazi Halili