Në politikën ndërkombëtare ekziston një realitet i thjeshtë: zhvillimet nuk ndalen për shkak të krizave të brendshme. Shtetet maten jo vetëm me legjitimitetin politik, por edhe me aftësinë për të qenë funksionale dhe aktive kur ndryshojnë rrethanat ndërkombëtare. Sot, rendi gjeopolitik po kalon një transformim të thellë.
Lufta në Ukrainë ka ndryshuar sigurinë evropiane, konkurrenca SHBA–Kinë po riformëson prioritetet globale, ndërsa Ballkani Perëndimor po rikthehet në fokusin strategjik të fuqive të mëdha. Në këtë realitet, Serbia ka intensifikuar diplomacinë e saj. Hapja e Dialogut Strategjik me Shtetet e Bashkuara nuk ndryshon politikën amerikane ndaj Kosovës dhe as nuk dobëson partneritetin SHBA–Kosovë.
Por ajo tregon se Beogradi po kërkon të zgjerojë ndikimin e tij në një periudhë riorganizimi ndërkombëtar. Ndërkohë, Kosova po përballet me një krizë institucionale në një moment kritik. Debati politik mbetet i fokusuar te procedurat dhe rivalitetet afatshkurtra, ndërsa mungon një qasje e qartë ndaj sfidave strategjike. Ky është rreziku kryesor.
Kosova nuk rrezikon të humbasë aleatët brenda natës. Por mund të humbasë gradualisht peshën politike nëse perceptohet si shtet me mungesë stabiliteti, vendimmarrjeje dhe kapaciteti institucional. Në diplomaci, mungesa nga tavolina e vendimmarrjes nuk është neutralitet; është humbje ndikimi.
Fuqitë e mëdha nuk i braktisin lehtë aleatët, por ato investojnë më shumë te partnerët që ofrojnë stabilitet, parashikueshmëri dhe aftësi veprimi. Për Kosovën, ndikimi ndërkombëtar nuk varet vetëm nga mbështetja që gëzon, por edhe nga mënyra si e përdor atë. Prandaj, Dialogu Strategjik SHBA–Serbi duhet parë me realizëm.
Ai nuk është humbje për Kosovën, por një kujtesë se diplomacia kërkon angazhim të vazhdueshëm. Ndërsa Serbia krijon kanale të reja komunikimi, Kosova nuk mund të lejojë që kriza e brendshme ta largojë nga agjenda ndërkombëtare. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, hapësirat e pambuluara politike shfrytëzohen shpejt.
Kur një shtet nuk ndërton iniciativa dhe narrativa të veta, të tjerët ndikojnë në mënyrën se si ai perceptohet. Problemi i Kosovës nuk është vetëm vonesa në formimin e institucioneve, por fakti se kjo ndodh në një periudhë kur po përcaktohen ekuilibra të rinj rajonalë dhe ndërkombëtarë.
Një Kosovë pa institucione funksionale nuk humbet sovranitetin juridik, por rrezikon të dobësojë ndikimin politik. Nuk humbet automatikisht mbështetjen amerikane, por mund të humbasë prioritetin në agjendën strategjike të partnerëve të saj. Për një shtet të vogël, kjo është një kosto serioze.
Prandaj, klasa politike e Kosovës duhet ta kuptojë se beteja aktuale nuk është vetëm për pushtetin e radhës. Ajo lidhet me pozitën ndërkombëtare të vendit në dekadën e ardhshme. Nëse bllokada vazhdon, Serbia do të zgjerojë rrjetin e saj diplomatik dhe do të paraqitet si faktor aktiv rajonal.
Kosova rrezikon të perceptohet si shtet që reagon ndaj zhvillimeve të të tjerëve, në vend që të ndikojë në to. Asnjë aleat nuk mund ta zëvendësojë përgjegjësinë që një shtet ka ndaj vetvetes. Partneritetet ndërkombëtare forcohen kur mbështeten mbi institucione funksionale dhe vizion strategjik.
Për këtë arsye, formimi i institucioneve nuk është vetëm detyrim kushtetues; është domosdoshmëri gjeopolitike. Pas tij duhet të vijë një politikë aktive që e rikthen Kosovën në mënyrë të qëndrueshme në agjendën ndërkombëtare. Kjo kërkon disa hapa themelorë: 1. Formimin e shpejtë të institucioneve funksionale, duke vendosur interesin shtetëror mbi kalkulimet partiake.
Pa institucione stabile, nuk ka politikë të jashtme efektive. 2. Krijimin e një mekanizmi të qëndrueshëm koordinimi me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian, për komunikim të vazhdueshëm mbi prioritetet strategjike. 3. Ndërtimin e një agjende të përbashkët euroatlantike, të fokusuar në siguri, integrim evropian, zhvillim ekonomik dhe forcim ndërkombëtar. 4.
Kalimin nga diplomacia reaktive në diplomaci aktive, përmes iniciativave dhe partneriteteve që e paraqesin Kosovën si faktor stabiliteti. 5. Krijimin e një konsensusi të brendshëm për politikën e jashtme dhe sigurinë, sepse shtetet e vogla rrisin ndikimin kur veprojnë me koordinim.
Kosova nuk mund ta kontrollojë ritmin e ndryshimeve globale, por mund të kontrollojë reagimin e saj ndaj tyre. Në një periudhë kur aleancat po riformësohen, pasiviteti nuk është thjesht mungesë veprimi; është zgjedhje me pasoja. Historia nuk i favorizon vetëm ata që kanë të drejtë. Ajo favorizon ata që janë të organizuar, të pranishëm dhe të aftë të veprojnë kur hapen mundësitë.