Ndalimi për rreth një orë i tre deputetëve shqiptarë të Parlamentit të Maqedonisë së Veriut në pikën kufitare të Qafë Thanës nuk është një episod që mund të relativizohet si një procedurë e zakonshme administrative.
Kur bëhet fjalë për përfaqësues të zgjedhur të një shteti fqinj, të pajisur me pasaporta diplomatike, çdo veprim i autoriteteve kufitare duhet të jetë i mbështetur në ligj, proporcional dhe mbi të gjitha i shoqëruar me transparencë. Në diplomaci, forma është po aq e rëndësishme sa përmbajtja.
Nëse një incident i tillë ndodh mes dy vendeve që deklarojnë marrëdhënie të shkëlqyera, atëherë heshtja institucionale nuk ndihmon askënd. Përkundrazi, ajo krijon dyshime. Prandaj, Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë ka detyrimin institucional të sqarojë publikisht: Pse u ndaluan deputetët? A ishte një procedurë rutinë apo një vendim i veçantë? Kush e mori vendimin?
A ishte respektuar protokolli diplomatik që zakonisht zbatohet për mbajtësit e pasaportave diplomatike? Këto nuk janë pyetje opozitare. Janë pyetje të shtetit ligjor. Ngjarja fiton një dimension tjetër për shkak të profilit politik të deputetëve të ndaluar.
Ata janë njohur publikisht si kundërshtarë të nismës “Ballkani i Hapur” dhe mbështetës të Procesit të Berlinit, i cili mbetet korniza zyrtare e Bashkimit Evropian për bashkëpunimin rajonal. Kjo nuk është një rastësi pa rëndësi. “Ballkani i Hapur” ishte një projekt i promovuar kryesisht nga Edi Rama, Aleksandar Vuçiq dhe Zoran Zaev.
Dy arkitektët kryesorë politikë të kësaj nisme, Rama dhe Vuçiq, jo vetëm që e mbrojtën publikisht atë, por publikuan edhe një artikull të përbashkët ku argumentonin nevojën për një qasje të re ndaj integrimit rajonal dhe procesit evropian. (Albanian Daily News) Sot realiteti politik në rajon ka ndryshuar.
Procesi i Berlinit është rikthyer si platforma qendrore e mbështetur nga Bashkimi Evropian. Ndërkohë, “Ballkani i Hapur” praktikisht ka humbur mbështetjen politike që kishte në fillim. Në Serbi, Aleksandar Vuçiq po përballet prej muajsh me protesta të gjera qytetare kundër korrupsionit, mungesës së llogaridhënies dhe kapjes së institucioneve.
Edhe në Shqipëri, akuzat për korrupsion, centralizim të pushtetit dhe dobësim të institucioneve kanë dominuar debatin politik për vite me radhë.
Këto zhvillime tregojnë se qytetarët kërkojnë institucione më të forta, jo projekte politike të ndërtuara mbi marrëdhënie personale mes liderëve. (Balkan Insight) Pikërisht për këtë arsye lind një pyetje që nuk mund të injorohet: A ishte ndalimi i tre deputetëve thjesht një procedurë kufitare, apo një veprim që meriton hetim administrativ dhe sqarim politik?
Në një demokraci evropiane, perceptimi është po aq i rëndësishëm sa realiteti. Institucionet duhet të jenë jo vetëm të paanshme, por edhe të duken të paanshme. Nëse krijohet përshtypja se qëndrimet politike ndikojnë në trajtimin e përfaqësuesve publikë, atëherë dëmtohet vetë besimi tek shteti. Historia e Ballkanit na ka mësuar se projektet e ndërtuara mbi individë janë të përkohshme.
Institucionet janë ato që mbeten. Sot duket se epoka e politikës së marrëveshjeve personale po i afrohet fundit. Qytetarët në Shqipëri dhe Serbi po kërkojnë më shumë drejtësi, më shumë transparencë dhe më pak propagandë. Asnjë slogan rajonal nuk mund ta zëvendësojë sundimin e ligjit. Asnjë projekt politik nuk mund të jetë më i rëndësishëm se dinjiteti i institucioneve.
Në fund, çështja nuk është vetëm ndalimi i tre deputetëve Çështja është nëse Shqipëria dëshiron të njihet si një shtet ku respektohen standardet evropiane të diplomacisë dhe shtetit të së drejtës, apo si një vend ku çdo incident kufitar mbetet pa përgjigje. Sepse demokracia nuk matet nga numri i konferencave për shtyp. Demokracia matet nga aftësia e institucioneve për të dhënë llogari.