Nga Holanda deri në Rumani, kohëzgjatja e pritshme e jetës aktive në punë ndryshon ndjeshëm në të gjithë Bashkimin Evropian. Por si renditen vendet anëtare dhe cilat prej tyre kanë periudhën më të gjatë të punës?
Në shumë vende evropiane, rritja e moshës së pensionimit është bërë një realitet i pashmangshëm, ndërsa paralelisht është zgjatur edhe numri mesatar i viteve që njerëzit pritet të kalojnë në tregun e punës. Kjo prirje lidhet me plakjen e popullsisë, mungesën e fuqisë punëtore dhe përpjekjet për të garantuar qëndrueshmërinë e sistemeve të pensioneve.
Megjithatë, diferencat mes vendeve të BE-së mbeten të mëdha. Në disa shtete qytetarët pritet të punojnë për më shumë se katër dekada, ndërsa në të tjera periudha mesatare e punës është dukshëm më e shkurtër. Kjo është një çështje që ka shkaktuar protesta të mëdha në mbarë Evropën gjatë viteve të fundit.
Në Francë, vendi u përfshi nga demonstrata masive dhe greva kombëtare në vitin 2023, pasi kryeministrja e atëhershme, Élisabeth Borne, propozoi rritjen e moshës së pensionimit nga 62 në 64 vjeç. Reforma u miratua nga parlamenti, por zbatimi i saj u bë objekt i debatit të vazhdueshëm politik.
Në vitin 2025, Asambleja Kombëtare franceze votoi për shtyrjen e zbatimit të plotë të saj deri në vitin 2028, pas zgjedhjeve të ardhshme presidenciale, me synimin për të shmangur një tjetër krizë politike dhe sociale, shkruan euronews . Në Rumani, qeveria po zbaton reforma për rritjen e moshës së pensionimit për gratë, duke e çuar atë gradualisht nga 63 në 65 vjeç deri në vitin 2035.
Kjo masë synon barazimin e moshës së daljes në pension mes grave dhe burrave, si pjesë e ndryshimeve më të gjera në sistemin e pensioneve. Ndërkohë, vendi po ndryshon edhe rregullat për pensionimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve, duke parashikuar rritjen graduale të moshës së pensionimit të tyre në 65 vjeç.
Aktualisht, disa prej tyre kanë mundësi të dalin në pension shumë më herët, në varësi të viteve të shërbimit. Edhe Danimarka ka miratuar ndryshime të rëndësishme në këtë drejtim. Parlamenti danez ka vendosur që mosha e pensionimit shtetëror të rritet në 70 vjeç deri në vitin 2040, duke e lidhur atë me rritjen e jetëgjatësisë.
Nëse plani zbatohet, Danimarka do të renditet ndër vendet evropiane me moshën më të lartë të pensionimit. Përveç këtyre reformave, edhe kohëzgjatja e pritshme e jetës aktive në punë në të gjithë Bashkimin Evropian ka shënuar rritje të vazhdueshme. Sipas të dhënave të Eurostat-it, një person mbi 15 vjeç në BE pritet të kalojë mesatarisht 37,5 vjet në tregun e punës në vitin 2025.
Kjo përbën një rritje krahasuar me 37,2 vjet në vitin 2024 dhe 35,2 vjet në vitin 2016. Ky tregues i Eurostat-it mat numrin e viteve që një person 15-vjeçar pritet të jetë aktiv në tregun e punës, duke u bazuar në kushtet aktuale ekonomike dhe sociale. Në llogaritje përfshihen si periudhat e punësimit, ashtu edhe ato të papunësisë.
Megjithatë, ky tregues nuk nënkupton moshën e daljes në pension dhe as nuk përcakton se sa gjatë duhet të punojë një individ. Megjithatë, dallimet mes vendeve të Bashkimit Evropian mbeten të theksuara dhe pasqyrojnë një ndarje të qartë mes veriut dhe jugut të kontinentit. Në shtatë shtete anëtare, qytetarët pritet të kalojnë 40 vjet ose më shumë në tregun e punës.
Holanda kryeson me një mesatare prej 44 vjetësh, e ndjekur nga Suedia (43,3), Danimarka (42,6), Estonia (41,5), Irlanda (40,7), Gjermania (40,2) dhe Finlanda (40,1). Në skajin tjetër të renditjes ndodhen Rumania, Italia dhe Bullgaria, ku kohëzgjatja e pritshme e jetës aktive në punë është dukshëm më e shkurtër.
Në Rumani ajo arrin në 32,7 vjet, në Itali 33 vjet, ndërsa në Bullgari 34,6 vjet. Cili është ndryshimi mes një holandezi dhe një gruaje italiane? Të dhënat e Eurostat-it tregojnë gjithashtu një hendek të dukshëm gjinor në kohëzgjatjen e jetës aktive në punë në Bashkimin Evropian.
Mesatarisht, burrat pritet të qëndrojnë në tregun e punës për 39,5 vjet, rreth katër vjet më shumë se gratë, të cilat kanë një mesatare prej 35,4 vjetësh. Periudhat më të gjata të pritshme të punës për burrat regjistrohen në Holandë me 45,9 vjet, e ndjekur nga Suedia dhe Danimarka me nga 44,5 vjet secila, si dhe Irlanda me 43,4 vjet.
Në anën tjetër, burrat në Bullgari (35,9 vjet), Rumani (36,0 vjet) dhe Kroaci (36,3 vjet) kanë periudhat më të shkurtra të pritshme të jetës aktive në punë në të gjithë Bashkimin Evropian, sipas të dhënave të Eurostat-it.
Sa i përket grave, periudhat më të gjata të pritshme të jetës aktive në punë regjistrohen në Suedi me 42,3 vjet, e ndjekur nga Holanda me 41,9 vjet dhe Estonia me 41,8 vjet. Në anën tjetër të renditjes janë Italia, Rumania dhe Greqia, ku gratë pritet të kalojnë më pak vite në tregun e punës. Në Itali, periudha mesatare është 28,4 vjet, në Rumani 29,1 vjet, ndërsa në Greqi 31,8 vjet.
Eurostat thekson se këto të dhëna nuk lidhen me moshën ligjore të pensionimit dhe nuk përfaqësojnë objektiva të politikave publike apo një përcaktim se sa gjatë duhet të punojnë qytetarët. Ato pasqyrojnë vetëm modelet aktuale të pjesëmarrjes së grave dhe burrave në tregun e punës.
Në përgjithësi, vendet evropiane po përballen me presione gjithnjë e më të mëdha demografike, të nxitura nga rritja e jetëgjatësisë dhe rënia e numrit të lindjeve. Këto zhvillime po ushtrojnë një barrë të konsiderueshme mbi sistemet e pensioneve dhe të mbrojtjes sociale. Për t’iu përgjigjur këtij realiteti, shumë qeveri po ndërmarrin reforma jo gjithmonë të mirëpritura nga qytetarët.
Mes tyre janë rritja e moshës së pensionimit, kufizimi i mundësive për pensionim të parakohshëm dhe rritja e kontributeve pensionale, me synimin për të siguruar qëndrueshmërinë financiare të sistemeve sociale dhe shëndetësore në afat të gjatë.