I. Nga Reforma në Drejtësi te nevoja për një mekanizëm kombëtar të rikuperimit të aseteve. Prej vitesh Shqipëria po zhvillon një betejë të vështirë me korrupsionin. Janë miratuar reforma kushtetuese, janë krijuar institucione të reja të drejtësisë, është ngritur SPAK-u dhe është ndërtuar një pritshmëri e madhe publike se vendi do të hyjë në një fazë të re të shtetit të së drejtës.
Por, pas gjithë këtyre zhvillimeve, mbetet një pyetje themelore: a po arrin Shqipëria jo vetëm të ndëshkojë individët e përfshirë në korrupsion, por edhe të rikthejë pasurinë publike të humbur? Sepse korrupsioni nuk është vetëm një krim kundër ligjit. Ai është një krim kundër shoqërisë.
Ai prek buxhetin e shtetit, pengon zhvillimin ekonomik, deformon konkurrencën dhe krijon një pabarazi të thellë midis qytetarit që respekton ligjin dhe atij që përdor pushtetin për përfitim personal. Eksperienca e vendeve evropiane po tregon se lufta kundër korrupsionit nuk mund të kufizohet vetëm te hetimi dhe dënimi penal.
Një shtet modern duhet të ketë edhe mekanizma të specializuar për të ndjekur gjurmët e pasurisë së krijuar në mënyrë të paligjshme dhe për ta rikthyer atë në shërbim të publikut. Nisma e qeverisë së re hungareze për krijimin e një institucioni të posaçëm për rikuperimin e pasurive të dyshuara si të përfituara në mënyrë të paligjshme hap një debat të rëndësishëm edhe për Shqipërinë.
A ka nevojë Shqipëria për një Agjenci të Rikuperimit të Pasurive? Përgjigjja nuk duhet të jetë thjesht politike, por institucionale. Shqipëria ka një problem të njohur: shpeshherë debati për korrupsionin përqendrohet te emrat e personave të hetuar, ndërsa më pak vëmendje i kushtohet pyetjes se ku kanë përfunduar paratë, pronat, pasuritë dhe përfitimet e krijuara nga abuzimi me pushtetin.
Një institucion i specializuar për rikuperimin e aseteve do të mund të kishte një rol të rëndësishëm nëse do të kishte pavarësi të plotë nga qeveria dhe partitë politike; kompetenca të qarta ligjore; bashkëpunim të detyrueshëm me SPAK-un, Prokurorinë, KLSH-në, institucionet tatimore dhe ato financiare; ekspertizë në analizën financiare, hetimin e pasurive dhe gjurmimin ndërkombëtar të kapitalit dhe mbikëqyrje të fortë gjyqësore.
Por një institucion i ri nuk mund të jetë zgjidhje magjike. Historia shqiptare ka treguar se problemi kryesor nuk ka qenë gjithmonë mungesa e institucioneve, por dobësia e pavarësisë së tyre dhe ndërhyrja politike. II. Reforma në Drejtësi duhet të kalojë nga ndëshkimi te rikuperimi.
Reforma në Drejtësi u konceptua si një përpjekje historike për të krijuar një sistem më të pavarur dhe më të besueshëm. Megjithatë, suksesi i saj do të matet jo vetëm me numrin e çështjeve të hetuara apo vendimeve gjyqësore të dhëna. Ajo do të matet edhe me një rezultat konkret për qytetarët: sa pasuri publike janë rikthyer? Sa dëme ekonomike janë kompensuar?
Sa përfitime të paligjshme janë sekuestruar dhe kthyer në interes publik? Një drejtësi që dënon, por nuk rikthen pasurinë e përfituar nga korrupsioni, mbetet një drejtësi e paplotë. III. Rreziku i drejtësisë selektive.
Megjithatë, çdo debat për një mekanizëm të tillë duhet të shoqërohet me një paralajmërim të rëndësishëm: lufta kundër korrupsionit nuk duhet të shndërrohet në luftë politike. Një agjenci për rikuperimin e pasurive mund të jetë një instrument i fuqishëm i shtetit të së drejtës vetëm nëse vepron mbi bazën e provave dhe ligjit, jo mbi bazën e interesave të pushtetit të radhës.
Në një demokraci funksionale, drejtësia nuk duhet të ketë miq dhe armiq politikë. Ajo duhet të ketë vetëm një standard: ligjin. IV. Koha për një fazë të re të Reformës. Shqipëria ka nevojë të kalojë nga faza e krijimit të institucioneve te faza e funksionimit real të tyre.
Ndoshta debati i ardhshëm për Reformën në Drejtësi nuk duhet të jetë vetëm: “sa persona janë hetuar apo dënuar?”, por edhe: “sa nga pasuritë e krijuara në mënyrë të paligjshme janë kthyer te qytetarët?” Sepse korrupsioni nuk luftohet vetëm duke ndëshkuar duart që marrin, por edhe duke gjetur rrugën e parave që janë marrë. Një shtet i së drejtës nuk ndërtohet vetëm me ligje të reja.
Ai ndërtohet kur qytetari sheh se pasuria publike mbrohet, kur abuzuesi nuk përfiton nga krimi dhe kur drejtësia nuk ndalet te dënimi, por shkon deri te rikthimi i së drejtës. Shqipërisë mund t’i duhet jo thjesht një institucion tjetër, por një mekanizëm i ri besimi: një strukturë që ta bëjë të qartë se pasuria e vjedhur nga publiku duhet t’i kthehet publikut.