Kosova nuk duhet ta masë suksesin e diplomacisë me numrin e fotografive dhe takimeve me zyrtarë të huaj, por me rezultatet konkrete që ato prodhojnë. Çdo vizitë ndërkombëtare duhet të shoqërohet me transparencë për qëllimin, koston dhe ndikimin e saj. Takimet në qendrat kryesore të vendimmarrjes kanë vlerë simbolike, sidomos për një shtet të vogël si Kosova.
Por fotografia nuk e zëvendëson rezultatin dhe protokolli nuk është vetvetiu sukses diplomatik. Pyetja kryesore nuk duhet të jetë “ku shkoi lideri?”, por “çfarë fitoi Kosova?”. Kjo kërkon transparencë për shpenzimet, mënyrën e organizimit të kontakteve dhe rezultatet konkrete të vizitave.
Nga fotografia diplomatike te nevoja për llogaridhënie Një pjesë e këtij debati lidhet me mënyrën se si sigurohen kontaktet në qendrat kryesore të vendimmarrjes. Në Uashington, përdorimi i kompanive lobuese është praktikë e zakonshme dhe nuk është në vetvete problematik.
Shtete dhe organizata të ndryshme përdorin profesionistë për të krijuar kontakte me administratën amerikane, Kongresin dhe institucionet e tjera. Problemi lind kur një takim i siguruar përmes lobimit paraqitet vetëm si sukses politik, pa u bërë publike kostoja, objektivat dhe rezultatet e këtij angazhimi.
Dokumentet amerikane dhe raportimet mediatike tregojnë se Kosova ka përdorur kompani lobimi prej vitesh. Në vitin 2012, kompania Patton Boggs kishte deklaruar në Departamentin amerikan të Drejtësisë se kishte marrë rreth 191 mijë dollarë nga Qeveria e Kosovës për shërbime që përfshinin edhe ndihmën për kontakte me zyrtarë amerikanë. (Balkan Insight) Po ashtu, Radio Evropa e Lirë raportoi se Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës kishte paguar rreth 277 mijë dollarë për dy kompani lobimi në SHBA gjatë periudhës korrik 2023 – janar 2024.
Raportimi përmendte takime, udhëtime, dreka dhe aktivitete të tjera të deklaruara nga kompanitë. (Radio Evropa e Lirë) Këto të dhëna nuk dëshmojnë se lobimi ka qenë i padobishëm. Për një shtet si Kosova, ai mund të jetë instrument i nevojshëm për të ndërtuar mbështetje ndërkombëtare.
Por ato tregojnë se qasja në qarqet vendimmarrëse mund të sigurohet edhe përmes angazhimeve profesionale të paguara. Prandaj, pyetja kryesore është: Çfarë objektivash kishte kontrata dhe cilat prej tyre u realizuan?
Nëse shpenzohen qindra mijëra dollarë, publiku duhet të dijë nëse ato kanë sjellë rezultate konkrete: mbështetje për njohje të reja, anëtarësim në organizata ndërkombëtare, bashkëpunim në mbrojtje, investime apo përmirësim të pozitës së Kosovës. Një listë takimesh është raport aktivitetesh. Nuk është domosdoshmërisht raport suksesi.
Udhëtimet zyrtare dhe kostoja e përfaqësimit Udhëtimet ndërkombëtare janë pjesë e funksionimit të një shteti, por pikërisht për këtë arsye duhet të jenë të dokumentuara dhe të shpjegueshme.
Sipas të dhënave të publikuara nga Koha Ditore për një periudhë pesëmujore të vitit 2025, për udhëtimet e presidentes dhe stafit ishin shpenzuar rreth 137 mijë euro: mbi 54 mijë euro për akomodim dhe mbi 81 mijë euro për udhëtim. (KOHA.net) Kjo shumë nuk dëshmon vetvetiu keqpërdorim. Presidenti, kryeministri dhe ministri i Jashtëm duhet të udhëtojnë për të përfaqësuar shtetin.
Por shpenzimet publike duhet të jenë të arsyetuara dhe të kontrollueshme. Qeveria e Kosovës ka miratuar Rregulloren nr. 06/2023 për kompensimin e udhëtimeve zyrtare dhe shpenzimeve të përfaqësimit, ndërsa rregullat financiare kërkojnë që këto shpenzime të regjistrohen dhe arsyetohen në sistemin financiar. (Gazeta Zyrtare) (Gazeta Zyrtare) Kjo do të thotë se institucionet duhet të kenë dhe të publikojnë të dhëna për destinacionin, kohëzgjatjen, përbërjen e delegacionit, biletat, akomodimin, mëditjet dhe shpenzimet e përfaqësimit.
Transparenca e rregullt do të ulte dyshimet dhe do të forconte besimin publik. Bashkëshortët në delegacione: çështje protokolli dhe transparence Pjesëmarrja e bashkëshortëve të zyrtarëve të lartë mund të jetë pjesë e protokollit në vizita shtetërore apo ngjarje ceremoniale. Por duhet dalluar qartë mes pranisë private dhe pjesëmarrjes së financuar nga shteti.
Nëse shpenzimet mbulohen privatisht, çështja financiare nuk është publike. Nëse bileta, hoteli, transporti apo shpenzime të tjera paguhen nga buxheti, qytetarët kanë të drejtë të dinë bazën ligjore dhe arsyen institucionale. Pa dokumente nuk mund të pretendohet se një bashkëshort ka udhëtuar me para publike.
Por është legjitime të kërkohet: A janë paguar këto udhëtime nga buxheti dhe, nëse po, në bazë të cilit rregull dhe për cilin funksion zyrtar? Transparenca nuk është akuzë; ajo mbron institucionet nga dyshimet dhe spekulimet. Çfarë duhet të publikojë çdo institucion?
Për një diplomaci më të besueshme, institucionet duhet të publikojnë pas çdo vizite të rëndësishme një raport të shkurtër me pesë elemente: Qëllimin. Çfarë synonte të arrinte Kosova? Përbërjen. Kush udhëtoi dhe cili ishte roli i secilit anëtar të delegacionit? Koston. Sa kushtuan udhëtimi, akomodimi, mëditjet dhe shpenzimet e përfaqësimit? Mënyrën e organizimit.
A u siguruan takimet përmes kanaleve diplomatike, ambasadave, kompanive lobuese apo organizatave private? Rezultatin. Çfarë u arrit dhe kush është përgjegjës për zbatimin? Në raste kur bisedimet përmbajnë elemente konfidenciale, mund të mbrohen hollësitë e ndjeshme. Por konfidencialiteti diplomatik nuk duhet të përdoret për të fshehur informacionin financiar.
Zyra Kombëtare e Auditimit e konsideron auditimin një instrument kyç për transparencën, llogaridhënien dhe besimin e qytetarëve në përdorimin e parasë publike. (ZKA) Ky parim duhet të vlejë edhe për diplomacinë. Nga diplomacia personale te memoria institucionale Transparenca për kostot dhe rezultatet nuk është vetëm çështje financiare.
Ajo lidhet me mënyrën se si Kosova ndërton politikën e saj të jashtme. Marrëdhëniet ndërkombëtare shpesh paraqiten si rezultat i lidhjeve personale të liderëve: “miku im në Uashington”, “takimi im në Bruksel”, “qasja ime në Pentagon”. Por një shtet serioz nuk mund ta ndërtojë diplomacinë mbi kontaktet personale të politikanëve.
Kosova ka nevojë për dosje institucionale, objektiva afatgjata, raporte takimesh dhe mekanizma për matjen e rezultateve. Edhe kontratat e lobimit duhet të kenë objektiva të matshme: cilat institucione synohen, cilat çështje trajtohen, çfarë afatesh ka dhe si raportohet progresi.
Në të kundërtën, lobimi rrezikon të shndërrohet në një industri të dukjes, ku krijohet përshtypja e ndikimit pa u matur qartë rezultati shtetëror. Nuk duhet demonizuar vizita, por duhet çmitizuar fotografia Kosova ka nevojë për prani aktive në Uashington, Bruksel, Berlin, Londër, Paris dhe qendrat e tjera të vendimmarrjes.
Në një kohë kur Serbia angazhon diplomaci dhe burime të konsiderueshme kundër konsolidimit ndërkombëtar të Kosovës, izolimi nuk është alternativë. Kjo nuk është thirrje për më pak diplomaci, por për diplomaci më transparente, të organizuar dhe të matshme. Një takim në Zyrën Ovale mund të jetë i rëndësishëm, por fotografia nuk është politikë e jashtme.
Një vizitë në Pentagon mund të ketë peshë, por nuk është marrëveshje mbrojtëse. Një takim në Departamentin e Shtetit mund të jetë i dobishëm, por nuk zëvendëson rezultatet konkrete për sigurinë, njohjet apo integrimin ndërkombëtar. Në fund, pyetja demokratike mbetet e thjeshtë: Sa kushtoi, pse u realizua dhe çfarë fitoi Kosova?
Nëse institucionet mund t’u përgjigjen këtyre pyetjeve me dokumente dhe rezultate, vizitat e justifikojnë veten. Nëse përgjigjja kufizohet te fotografitë dhe titujt ceremonialë, atëherë kemi më shumë marketing politik sesa diplomaci shtetërore. Kosovës nuk i mungojnë fotografitë me aleatët.
Ajo që i duhet është një sistem që tregon se si takimet, angazhimet diplomatike dhe paratë publike përkthehen në siguri, njohje, zhvillim dhe forcim të pozitës ndërkombëtare.