Në një studio televizive shqiptare u shqiptua një fjali që nuk mund të trajtohet si metaforë e zakonshme politike: “Hiqeni qafe në çfarëdo mënyre.” Objekti i kësaj deklarate ishte Albin Kurti, kryeministri i Kosovës. Baton Haxhiu e përdori këtë formulim gjatë diskutimit për formimin e institucioneve, duke përmendur edhe sigurimin e votave ose largimin politik të Kurtit.
Megjithatë, shprehja “hiqeni qafe në çfarëdo mënyre” e tejkalon gjuhën normale demokratike. Ajo nuk thotë: mundeni me votë. Nuk thotë: rrëzojeni përmes procedurave kushtetuese. Nuk thotë: kërkojani dorëheqjen. Ajo thotë: “në çfarëdo mënyre”. Pikërisht kjo shtesë e bën deklaratën të rëndë dhe të rrezikshme.
Ajo nuk vendos asnjë kufi dhe krijon hapësirë edhe për interpretimin se lejohen mjete të paligjshme apo të dhunshme. Haxhiu mund të pretendojë se ka menduar vetëm largimin politik të Kurtit. Por një person publik, që paraqitet rregullisht në televizionet kryesore, mban përgjegjësi edhe për kuptimin që bartin fjalët e tij.
Pyetja është e thjeshtë: përse u zgjodh pikërisht një formulim që mund të nënkuptojë shumë më tepër se largim politik? Nga studioja televizive te kërcënimi i Beogradit Kjo gjuhë bëhet edhe më shqetësuese kur vendoset përballë deklaratës së Aleksandar Vulinit, ish-ministrit të Brendshëm, ish-ministrit të Mbrojtjes dhe ish-drejtorit të shërbimit sekret serb BIA.
Vulin kërkoi që Serbia të vepronte në Kosovë sipas modelit të Mossadit, kundër personave që Beogradi i konsideron përgjegjës për politikat kundër interesave serbe. Kur një ish-drejtues i inteligjencës serbe përmend modelin e Mossadit dhe e vendos Albin Kurtin në qendër të akuzave të tij, kjo nuk mund të trajtohet si retorikë e zakonshme politike.
Mesazhi nënkupton operacione të fshehta kundër drejtuesve të Kosovës, deri te eliminimi i personave të shënjestruar. Pra, nga Serbia kërkohet veprim i shërbimeve sekrete sipas modelit të Mossadit, ndërsa në një studio televizive shqiptare thuhet se Albin Kurti duhet të “hiqet qafe në çfarëdo mënyre”. Nuk mund të pretendohet pa prova se këto dy deklarata janë të koordinuara.
Por ngjashmëria e gjuhës dhe drejtimi i mesazhit janë shqetësues. Në njërin rast kërkohet veprim i një shërbimi sekret. Në rastin tjetër përdoret formulimi “në çfarëdo mënyre”. Dhe në të dyja rastet në shënjestër është Albin Kurti. Vulin nuk është komentues i zakonshëm Aleksandar Vulin nuk është një analist televiziv pa ndikim institucional.
Ai ka drejtuar strukturat më të rëndësishme të sigurisë së Serbisë. Prandaj, kur flet për veprime sipas modelit të Mossadit, deklarata e tij ka peshë shumë më të madhe sesa një provokim mediatik. Ajo vjen nga një njeri që ka pasur qasje në aparatin shtetëror dhe të inteligjencës së Serbisë.
Kjo gjuhë ndjek një model të njohur: fillimisht krijohet propaganda, më pas përcaktohet armiku dhe në fund tentohet të justifikohet veprimi kundër tij. Albin Kurti prej kohësh paraqitet nga zyrtarët serbë jo thjesht si kundërshtar politik, por si rrezik që duhet neutralizuar. Në këtë kontekst, përmendja e Mossadit nuk është e rastësishme.
Ajo e çon diskursin nga kundërshtimi politik drejt veprimeve të fshehta dhe eliminimit të personave të shënjestruar. Çfarë nënkupton “hiqeni qafe”? Nuk mund të thuhet automatikisht se deklarata e Baton Haxhiut është një thirrje e drejtpërdrejtë për vrasje. Këtë duhet ta vlerësojnë organet kompetente, duke analizuar formulimin, kontekstin dhe qëllimin.
Por është po aq e papërgjegjshme të pretendohet se një fjali e tillë nuk paraqet asnjë problem. Në gjuhën shqipe, “ta heqësh qafe” dikë mund të nënkuptojë largim, por mund të marrë edhe kuptim shumë më të errët. Kur kësaj i shtohen fjalët “në çfarëdo mënyre”, folësi vetë e zgjeron kuptimin dhe nuk përjashton asnjë mjet. Pse nuk u tha “largojeni me votë”?
Pse nuk u tha “rrëzojeni në Kuvend”? Pse nuk u tha “mundeni në zgjedhje”? Përse u përdor pikërisht formulimi që lejon edhe interpretimin më ekstrem? Këto janë pyetje të ligjshme dhe nuk mund të mbyllen me arsyetimin se gjithçka ishte vetëm figurë letrare. Mediat nuk mund të jenë vetëm spektatore Edhe më shqetësuese është sjellja e mediave kryesore në Kosovë dhe Shqipëri.
Kanë kaluar 26 vjet nga përfundimi i luftës, por në ekranet shqiptare vazhdojnë të promovohen persona që përdorin gjuhë përçarëse, denigruese dhe potencialisht kërcënuese ndaj institucioneve dhe drejtuesve të Kosovës. Shpesh ata nuk përballen me pyetje kritike. Përkundrazi, trajtohen si autoritete, u jepet hapësirë e madhe dhe deklaratat e tyre shndërrohen në tituj e video virale.
Liria e shprehjes nuk e heq përgjegjësinë editoriale. Kur një i ftuar thotë se kryeministri duhet “hequr qafe në çfarëdo mënyre”, drejtuesi i emisionit duhet të ndërhyjë menjëherë: Çfarë nënkuptoni me “në çfarëdo mënyre”? A e përjashtoni dhunën? A po flisni vetëm për mjete demokratike? Kur këto pyetje nuk bëhen, media nuk është më vetëm transmetuese.
Ajo bëhet hapësirë ku një gjuhë e rrezikshme normalizohet para publikut. Kontaktet me Jovica Stanishiqin kërkojnë sqarim Në dokumente dhe dëshmi publike të Tribunalit të Hagës janë përmendur takime dhe komunikime të Baton Haxhiut me Jovica Stanishiqin, ish-kreun e Sigurimit Shtetëror të Serbisë gjatë regjimit të Sllobodan Millosheviqit.
Vetë fakti i një takimi nuk është provë e mjaftueshme për ta shpallur dikë bashkëpunëtor të një shërbimi sekret. Një akuzë e tillë duhet të mbështetet me dokumente dhe prova konkrete.
Por kur një person me kontakte të raportuara me kreun e shërbimit sekret të regjimit të Millosheviqit përdor sot formulimin “hiqeni qafe në çfarëdo mënyre” ndaj kryeministrit të Kosovës, publiku ka të drejtë të kërkojë sqarime të plota. Jo linçim. Jo hakmarrje. Por transparencë dhe përgjegjësi.
Çudia më e madhe është se, edhe 26 vjet pas luftës, figura të shoqëruara me polemika të tilla vazhdojnë të kenë hapësirë të madhe në televizionet kryesore të Kosovës dhe Shqipërisë, shpesh pa u përballur me pyetjet që publiku ka të drejtë t’i dëgjojë. Kurti mund të kundërshtohet, por jo të shënjestrohet Albin Kurti nuk është mbi kritikën.
Vendimet e tij mund të kundërshtohen, qeverisja e tij mund të kritikohet dhe qytetarët mund të votojnë kundër tij. Kjo është demokracia. Por kryeministri i Kosovës mund të largohet vetëm përmes votës, procedurave kushtetuese dhe institucioneve të shtetit. Gjuha e eliminimit nuk është pjesë e debatit demokratik.
Kur një ish-drejtues i shërbimit sekret serb kërkon veprime sipas modelit të Mossadit, ndërsa në studiot shqiptare dëgjohet shprehja “hiqeni qafe në çfarëdo mënyre”, institucionet dhe mediat nuk kanë të drejtë të heshtin apo ta relativizojnë rrezikun. Kosova e ka përjetuar më parë se si propaganda përgatit terrenin për dhunën. Fillimisht përdoren fjalët. Pastaj krijohet klima.
Në fund, dikush mund të ndiejë se ka marrë leje për të vepruar. Prandaj pyetja nuk është vetëm se çfarë kanë dashur të thonë Vulin dhe Baton Haxhiu. Pyetja është: kush po e normalizon gjuhën e eliminimit ndaj një kryeministri të zgjedhur të Kosovës dhe kujt mund t’i shërbejë një klimë e tillë?