Plani i rindërtimit të Gazës i ndjekur nga Bordi i Paqes (BoP) i Donald Trumpit është zvogëluar ndjeshëm, nga një projekt ambicioz për rindërtimin e gjithë territorit, në një projekt të vogël pilot në jug të Rripit të Gazës.
Edhe skema e parashikuar pilot – që përfshin një kamp të përkohshëm për një pjesë shumë të vogël të 2 milionë personave të zhvendosur në Gaza, me një administratë palestineze, polici dhe një forcë të vogël ndërkombëtare sigurie – nuk pritet të marrë formë para fundit të vitit. Disa hapa fillestarë janë ndërmarrë javët e fundit.
Disa oficerë nga Maroku dhe Kosova kanë mbërritur në Izrael, ku pritet të jenë bërthama e një Force Ndërkombëtare të Stabilizimit (ISF), e cila do të ketë për detyrë mbrojtjen e kampit pilot. Një bazë logjistike për këtë forcë të ardhshme, ku do të ruhen automjete, pajisje dhe materiale të tjera, është drejt përfundimit pranë pikëkalimit Kerem Shalom mes Izraelit dhe Gazës.
Megjithatë, punimet përgatitore për kampin pilot pranë qytetit jugor të Gazës, Rafah, nuk kanë filluar ende, as ndërtimi i bazës mbështetëse për ISF-në. Pamjet satelitore të zonës tregojnë vetëm dëmtime të tokës, por jo struktura të reja.
Përparim i rëndësishëm nuk pritet para zgjedhjeve në Izrael më 27 tetor, të cilat mund të sjellin rrëzimin e qeverisë së koalicionit të ekstremit të djathtë të Benjamin Netanyahut. Izraeli ka shkelur në mënyrë të përsëritur armëpushimin e ndërmjetësuar nga Trumpi që u shpall tetorin e kaluar, ka bllokuar punët e rindërtimit dhe ka kufizuar ndjeshëm hyrjen e ndihmave humanitare në Gaza.
Diplomatët perëndimorë në Jerusalem besojnë se shpresa më e madhe për përparim në Gaza është një qeveri e re izraelite, por nuk është e qartë nëse ndonjë koalicion pasues do të ishte dukshëm më fleksibil.
Një diplomat në Jerusalem tha se Bordi i Paqes nuk kishte zgjidhje tjetër veçse të shfrytëzonte përparimin shumë të kufizuar, pasi pranimi i dështimit do të hapte rrugën për fraksione ekstreme në qeverinë izraelite me plane krejtësisht të ndryshme për Gazën.
“Qëllimi është vetëm të mbajmë diçka në vazhdimësi, ta mbajmë topin në lojë, sepse nëse ndalemi, ka të tjerë me një agjendë më ekstreme që presin të hyjnë dhe të marrin kontrollin, dhe ata po flasin për transferim masiv të popullsisë dhe kolonizim”, tha diplomati.
Ekziston shqetësim në rritje se Netanyahu, përballë kërcënimit të humbjes në zgjedhje, mund të zgjedhë një ofensivë të re të plotë në Gaza para votimit të tetorit.
Izraeli ka kryer sulme të shpeshta në Gaza, duke vrarë më shumë se 1,100 palestinezë që nga armëpushimi i tetorit, ndërsa forcat izraelite janë zhvendosur disa herë përpara vijës së armëpushimit të dakorduar në tetor, e cila e ndau Rripin e Gazës afërsisht në dy pjesë mes zonave të kontrolluara nga Izraeli dhe Hamasi.
Ushtria izraelite tani kontrollon drejtpërdrejt më shumë se 60 për qind të territorit dhe ka krijuar edhe një zonë tampon përtej kësaj. Një rikthim në luftë të plotë do të mund të zhdukte edhe planin modest pilot të Bordit të Paqes. Zyrtarët izraelitë kanë sugjeruar vazhdimisht se rikthimi në luftë është i pashmangshëm, me arsyetimin se Hamasi ka refuzuar të çarmatoset.
Hamasi ka thënë se do të ishte i gatshëm të dorëzonte armët në kushte të caktuara dhe mori pjesë në negociatat në Kajro gjatë fundjavës për mekanizma të mundshëm të çarmatimit.
Bisedimet në Kajro mes Bordit të Paqes dhe palëve përfshinë çarmatimin e Hamasit dhe milicive rivale të mbështetura nga Izraeli në Gaza, mënyrën se si do të dorëzoheshin armët, ku do të ruheshin ato dhe nëse pushkët automatike do të konsideroheshin armë sulmuese apo armë personale.
Megjithatë, raportet nga kryeqyteti egjiptian sugjeruan se përparimi në çmontimin e armëve nuk ka gjasa përderisa Izraeli vazhdon sulmet ajrore dhe zgjeron kontrollin në territoret e mbajtura nga Hamasi. “Përderisa Izraeli nuk angazhohet për një tërheqje graduale nga Rripi i Gazës dhe për ndryshimin e realitetit atje, nuk ka bazë për bisedime”, i tha një burim palestinez gazetës “Haaretz”.
Përfaqësuesi i lartë për Gazën i emëruar nga Bordi i Paqes, Nickolay Mladenov, u kritikua gjerësisht pasi në një raport të majit për Këshillin e Sigurimit të OKB-së përsëriti argumentet izraelite, duke fajësuar Hamasin për ngecjen e procesit të paqes pa përmendur drejtpërdrejt shkeljet izraelite. Presioni i kufizuar ndaj Izraelit është ushtruar në mënyrë më diskrete.
Aryeh Lightstone, negociatori kryesor i administratës Trump në Izrael dhe njëkohësisht këshilltar i Bordit të Paqes, i dërgoi qeverisë së Netanyahut një letër private në qershor, duke kërkuar lehtësimin e kufizimeve për hyrjen e ndihmave humanitare “me përdorim të dyfishtë” në Gaza, të cilat kanë penguar dërgimin e artikujve të domosdoshëm si tubat e ujit dhe panelet diellore.
Letra e Lightstone, e raportuar fillimisht nga transmetuesi publik izraelit Kan dhe e konfirmuar nga një zyrtar i njohur me përmbajtjen e saj, kërkonte gjithashtu miratimin e koalicionit për hyrjen e ardhshme në Gaza të ISF-së dhe një force të verifikuar të policisë palestineze. Sipas zyrtarit, qeveria izraelite deri tani nuk i ka miratuar këto kërkesa.
Programi pilot pranë Rafahut është shumë larg ambicieve fillestare të Bordit të Paqes. Kur e prezantoi projektin me një prezantim optimist në janar, dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, premtoi se portat e ndihmave do të hapeshin dhe infrastruktura bazë – përfshirë ujin, kanalizimet, energjinë elektrike, spitalet dhe furrat e bukës – do të rikthehej në të gjithë Gazën brenda 100 ditësh.
Pas pesë muajsh bllokimi, plani shumë më pak ambicioz pilot u hartua dy javë më parë në takimet në Qipro, ku morën pjesë Mladenov, Lightstone, këshilltarë nga Instituti Tony Blair dhe anëtarë të Komitetit Kombëtar për Administrimin e Gazës (NCAG).
NCAG, një trupë prej 13 profesionistësh dhe teknokratësh palestinezë, është penguar nga Izraeli të hyjë në Gaza dhe që nga krijimi i tij nga Bordi i Paqes në fillim të vitit është vendosur në Kajro.
Kampi pilot sipas planit aktual do të përbëhet nga kabina të lëvizshme për dhjetëra mijëra persona të zhvendosur në Gaza dhe do të ndërtohet në zonën tampon përgjatë vijës së armëpushimit pranë Rafahut.
Trupat izraelite do të tërhiqeshin nga vija e armëpushimit, ndërsa siguria në pikëkalimin mes Gazës së kontrolluar nga Hamasi dhe kampit do të mbikëqyrej nga ISF dhe një forcë speciale policore palestineze, e verifikuar zyrtarisht nga NCAG dhe ISF – megjithëse në praktikë pritet që Izraeli të ketë ndikim vendimtar në përzgjedhjen e saj.
Trajnimi i kësaj force në Egjipt ende nuk ka filluar dhe pritet të zgjasë disa muaj. Shpresa është që ISF të ketë rreth 5 mijë pjesëtarë – një e katërta e forcës së parashikuar fillimisht – me trupa nga Maroku, Kosova dhe ndoshta Shqipëria e Kazakistani. Edhe ata do të kenë nevojë për muaj trajnimi, ndërsa kuadri ligjor për praninë e tyre ende po negociohet me qeverinë izraelite.
“Unë mendoj se po flasim për fundin e vitit 2026. Nëse arrijmë ta bëjmë këtë, ta vendosim në funksion deri në dhjetor, do të isha shumë i kënaqur”, tha një zyrtar i njohur me planifikimin.
Përparësi për vendosje në kampin pilot do t’u jepej ish-banorëve të zonës së Rafahut, por nuk është e qartë se cilat kritere të tjera do të përdoren për përzgjedhjen e palestinezëve që duan të zhvendosen atje. I gjithë projekti është dënuar nga kritikët, përfshirë ish-kryeministrin izraelit Ehud Olmert, i cili e ka quajtur atë një “kamp përqendrimi” në krijim.
Megjithatë, zyrtarët e Bordit të Paqes insistojnë se do të ketë liri lëvizjeje brenda dhe jashtë zonës pilot. Një gamë më e gjerë e ndihmave humanitare do të lejohej të hynte në kampin pilot, por edhe aty qeveria izraelite ka insistuar në dallimin mes ndihmës humanitare dhe rindërtimit, duke lejuar vetëm të parën. Nuk është e qartë se nga do të vijnë fondet për projektin pilot.
Shumë pak nga 17 miliardë dollarët e premtuar fillimisht për planin 20-pikësh të paqes të Trumpit për Gazën janë materializuar. Grupi i Donatorëve të Palestinës i Bashkimit Evropian njoftoi të hënën se kishte mbledhur 883 milionë euro për Gazën.
Paratë synojnë restaurimin e infrastrukturës bazë të ujit, kanalizimeve dhe menaxhimit të mbetjeve, dhe janë menduar të plotësojnë projektet e Bordit të Paqes. Bordi i Paqes po negocion që një pjesë e 11 miliardë dollarëve nga të ardhurat tatimore palestineze dhe asetet bankare të ngrira nga Izraeli të kalojnë në fondet e projekteve. “Jemi duke punuar për këtë.
Është në diskutim”, tha një burim i njohur me negociatat. Kjo ide ka shkaktuar zemërim te Autoriteti Palestinez në Bregun Perëndimor, i cili është përballur me probleme të mëdha financiare. “Këto nuk janë fonde izraelite për t’i mbajtur apo për të bërë pazare me to. Këto fonde duhet të lirohen menjëherë dhe pa kushte”, tha ministrja e Jashtme e Autoritetit Palestinez, Varsen Aghabekian.
Aghabekian tha se ndryshimi i fokusit nga një qasje për të gjithë Gazën në një projekt të vogël pilot paraqet një dilemë për palestinezët. “Katastrofa humanitare nuk mund të menaxhohet përmes masave të fragmentuara ose të pjesshme. Në të njëjtën kohë, çdo përpjekje që shpëton vërtet jetët e palestinezëve meriton shqyrtim të kujdesshëm”, tha Aghabekian.
“Shqetësimi ynë, megjithatë, është se marrëveshjet e përkohshme nuk duhet të bëhen kurrë zëvendësim për një zgjidhje gjithëpërfshirëse ose të shërbejnë për normalizimin e një realiteti të papranueshëm.” Sipas një zyrtari të njohur me bisedimet në Qipro, NCAG ishte i ndarë nëse duhet ta mbështeste apo jo projektin pilot në Rafah, duke pasur frikë se ai mund të shkaktojë ndarje brenda popullsisë palestineze prej 2.1 milionë banorësh në Gaza dhe t’i vendosë shumicën e banorëve në një nivel të dytë sa i përket ndihmave humanitare.
Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!