Kur stresi “godet” hundën: A mund të shkaktojë gjakrrjedhje dhe kur duhet të shqetësoheni

Nga rritja e përkohshme e tensionit te tharja e mukozës, disa faktorë mund të bashkohen dhe ta bëjnë hundën më të prirur për gjakrrjedhje Edhe pse stresi nuk është zakonisht shkaku i drejtpërdrejtë i gjakrrjedhjes nga hunda, ai mund ta rrisë rrezikun te disa persona. Kjo ndodh sepse stresi ndikon në tensionin e gjakut, në mënyrën si reagojmë ndaj shqetësimit dhe në ndjeshmërinë e mukozës së hundës. Gjakrrjedhja nga hunda, e njohur në mjekësi si epistaksë, shpesh shfaqet papritur dhe në momente të papërshtatshme. Te shumë njerëz ndodh pas tharjes së mukozës, pas ngacmimit të hundës, gjatë alergjive ose infeksioneve të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes. Por disa persona vërejnë se u ndodh më shpesh në periudha stresi dhe pyesin nëse ekziston vërtet një lidhje. Sipas dr. Rohit Udaija Prasad, konsulent i ORL-së dhe implanteve kokleare në spitalin KIMS në Bengaluru të Indisë, stresi nuk e çan vetë enën e gjakut në hundë, por mund të krijojë rrethana që e bëjnë gjakrrjedhjen më të mundshme. Çfarë ndodh në organizëm kur jemi nën stres Kur jemi të stresuar ose në ankth, organizmi aktivizon përgjigjen “lufto ose ik”. Në këtë gjendje rritet çlirimi i hormoneve të stresit, si adrenalina dhe kortizoli, të cilat mund ta përshpejtojnë përkohësisht ritmin e zemrës dhe ta rrisin tensionin e gjakut. Te shumica e njerëzve, kjo rritje e përkohshme nuk shkakton gjakrrjedhje. Megjithatë, te personat me hipertension, me enë të brishta të gjakut në hundë, me mukozë të thatë, alergji ose irritim lokal, ndryshimet e tilla mund të jenë një faktor shtesë. “Kur jemi nën stres ose ankth, organizmi çliron hormone stresi që përkohësisht e përshpejtojnë punën e zemrës dhe e rrisin tensionin e gjakut. Te shumica e njerëzve kjo nuk paraqet problem, por te personat me tension të lartë ose me enë gjaku të brishta në hundë, këto ndryshime mund të jenë të mjaftueshme për të nxitur gjakrrjedhje”, thotë dr. Prasad. Një arsye tjetër është sjellja. Kur një person është i shqetësuar, ai mund ta prekë, ta fërkojë ose ta ngacmojë hundën më shpesh, ndonjëherë pa e vënë re. Kjo mund ta dëmtojë mukozën e hollë dhe enët e vogla të gjakut që ndodhen shumë afër sipërfaqes. Cleveland Clinic shpjegon se hunda ka shumë enë të vogla gjaku që ndodhen afër sipërfaqes së brendshme dhe mund të irritohen ose dëmtohen lehtë, sidomos kur ajri e than mukozën nazale, transmeton Telegrafi. Pse hunda gjakos kaq lehtë Pjesa e përparme e hundës është veçanërisht e ndjeshme, sepse aty takohen disa degë të vogla enësh gjaku. Për këtë arsye, shumica e gjakrrjedhjeve nga hunda janë të përparme, pra vijnë nga pjesa e përparme e septumit nazal dhe zakonisht ndalen me presion të thjeshtë. StatPearls/NCBI thekson se epistaksa është një nga urgjencat më të shpeshta në ORL dhe ndahet në dy lloje: gjakrrjedhje të përparme, që janë më të zakonshme, dhe gjakrrjedhje të pasme, që janë më të rralla, por kanë më shumë gjasa të kërkojnë kujdes mjekësor. I njëjti burim thekson se rreth 90 për qind e gjakrrjedhjeve të përparme burojnë nga pleksusi i Kiesselbachut në pjesën e përparme të septumit nazal. Kjo është arsyeja pse edhe një irritim i vogël, si kruarja e hundës, fryrja e fortë, tharja e mukozës ose teshtitja e përsëritur, mund të mjaftojë për të shkaktuar gjak. Shkaqet më të shpeshta të gjakrrjedhjes nga hunda Stresi mund të jetë faktor nxitës, por zakonisht nuk është shkaku kryesor. Më shpesh, gjakrrjedhja nga hunda lidhet me këta faktorë: ▪ ajri i thatë, sidomos gjatë dimrit, vapës ose qëndrimit në ambiente me kondicioner; ▪ ngacmimi, kruarja ose fërkimi i hundës; ▪ alergjitë dhe irritimi i mukozës; ▪ infeksionet e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes; ▪ sinusiti; ▪ teshtitja e shpeshtë ose fryrja e fortë e hundës; ▪ lëndimet e hundës; ▪ hipertensioni; ▪ çrregullimet e koagulimit; ▪ përdorimi i barnave që hollojnë gjakun; ▪ përdorimi i gabuar ose i zgjatur i sprejve nazalë. Në një punim të publikuar në PubMed Central, faktorët e zakonshëm të rrezikut për epistaksë përfshijnë irrituesit nazalë, oksigjenin nazal ose facial, disa gjendje sistemike si hipertensioni dhe çrregullimet e koagulimit, si dhe barnat, përfshirë antikoagulantët dhe disa preparate intranazale. Mayo Clinic thekson se ajri i thatë dhe ngacmimi i hundës janë ndër shkaqet më të zakonshme të gjakrrjedhjes nga hunda. Kur mukoza thahet, ajo bëhet më e ndjeshme, plasaritet më lehtë dhe mund të gjakosë edhe pas një irritimi të vogël. Çfarë duhet të bëni kur nis gjakrrjedhja nga hunda Gabimi më i shpeshtë është kthimi i kokës mbrapa. Kjo nuk e ndalon gjakrrjedhjen, por mund të bëjë që gjaku të rrjedhë në fyt, duke shkaktuar kollë, të përziera ose të vjella. Veprimi i duhur është ky: uluni drejt, përkuluni pak përpara dhe shtypni pjesën e butë të hundës, poshtë kockës nazale, për 10 deri në 15 minuta pa e ndërprerë presionin. Gjatë kësaj kohe merrni frymë përmes gojës. Mayo Clinic rekomandon uljen drejt, përkuljen përpara dhe shtypjen e të dy vrimave të hundës për 10 deri në 15 minuta, sepse presioni ndihmon në ndalimin e rrjedhjes nga enët e gjakut. Pas ndaljes së gjakrrjedhjes, për disa orë është mirë të mos e fryni hundën, të mos e ngacmoni, të shmangni përkuljen me kokë poshtë dhe aktivitetin e rëndë fizik, sepse këto mund ta rihapin enën e gjakut që sapo është mbyllur. Si mund të parandalohet Nëse gjakrrjedhja nga hunda përsëritet, sidomos në periudha të thata ose gjatë qëndrimit në ambiente me kondicioner, ndihmon mbajtja e mukozës së lagësht. Mund të përdoren sprej me ujë fiziologjik, lagështues ajri në dhomë dhe, kur rekomandohet nga mjeku, një shtresë shumë e hollë xheli ose pomade hidratuese në pjesën e përparme të hundës. Cleveland Clinic thekson se ajri i thatë mund t’i irritojë enët e gjakut në hundë dhe t’i bëjë ato më të lehta për t’u dëmtuar ose çarë. Po ashtu, është e rëndësishme të trajtohen alergjitë, të shmanget përdorimi i tepruar i sprejve nazalë dekongjestivë dhe të kontrollohet tensioni i gjakut te personat që kanë hipertension. Kur duhet të shkoni te mjeku Shumica e gjakrrjedhjeve nga hunda nuk janë të rrezikshme dhe ndalen brenda pak minutash. Megjithatë, ndihma mjekësore është e nevojshme nëse gjakrrjedhja zgjat më shumë se 10 deri në 15 minuta pavarësisht presionit të duhur, nëse është shumë e bollshme, nëse përsëritet shpesh, nëse ndodh pas një goditjeje ose lëndimi, ose nëse personi përdor barna që hollojnë gjakun. NHS këshillon kërkimin e ndihmës urgjente nëse gjakrrjedhja zgjat më shumë se 10 deri në 15 minuta, duket e tepërt ose nëse personi gëlltit sasi të madhe gjaku. Te mjeku duhet shkuar edhe nëse gjakrrjedhja shoqërohet me marramendje, dobësi, zbehje, vështirësi në frymëmarrje ose nëse gjaku duket se vjen nga pjesa e pasme e hundës dhe rrjedh drejt fytit. “Gjakrrjedhjet e përsëritura ose të bollshme nga hunda duhet të vlerësohen nga një profesionist shëndetësor, për të përjashtuar ndonjë problem të mundshëm shëndetësor që mund t’i shkaktojë”, përfundon dr. Prasad .