Një shtet nuk humbet vetëm kur humbet territor. Ai fillon të dobësohet kur humbet kontrollin juridik mbi territorin, pasuritë dhe institucionet e veta. Për këtë arsye, prona publike nuk është vetëm kategori ekonomike; ajo është kategori kushtetuese, institucionale dhe strategjike. Mënyra se si administrohet ajo është një provë e pjekurisë së shtetit të së drejtës.
Pothuajse tri dekada pas luftës, Kosova ka ndërtuar institucione demokratike dhe një kornizë të gjerë ligjore. Megjithatë, një nga dobësitë më të mëdha vazhdon të jetë siguria juridike në fushën e pronës. Kontestet pronësore zgjasin me vite, vendimet gjyqësore jo gjithmonë ekzekutohen në kohë, ndërsa administrimi i pasurisë publike vazhdon të jetë objekt debatesh politike.
Pa zbatim të ligjit nuk ka shtet të së drejtës; pa shtet të së drejtës nuk ka zhvillim të qëndrueshëm. Prona publike nuk është pronë e qeverisë. Ajo nuk i përket as ministrive, as partive politike dhe as shumicës parlamentare të radhës. Ajo është pasuri e Republikës së Kosovës, e administruar në emër të qytetarëve sipas Kushtetutës dhe ligjit.
Ky është dallimi themelor ndërmjet shtetit kushtetues dhe shtetit të politizuar. Historia juridike e Kosovës dëshmon se sistemet politike kanë ndryshuar, por përgjegjësia për administrimin e pasurive publike ka mbetur detyrim institucional.
Pas vitit 1999, transformimi i pronës shoqërore, privatizimi, problemet me regjistrat kadastralë dhe kontestet pronësore krijuan një tranzicion të gjatë, pasojat e të cilit ndihen ende sot. Pikërisht për këtë arsye, çdo reformë duhet të mbështetet në vazhdimësinë juridike të shtetit dhe jo në interesat e politikës ditore.
Siguria juridike nuk është vetëm parim kushtetues; ajo është edhe parakusht ekonomik. Asnjë investitor serioz nuk investon aty ku e drejta e pronës është e pasigurt ose ku vendimet gjyqësore nuk zbatohen. Kapitali kërkon stabilitet institucional po aq sa kërkon stabilitet financiar. Kosova disponon pasuri natyrore me rëndësi strategjike.
Rezervat e mëdha të linjitit, burimet minerare, ujërat dhe toka bujqësore përbëjnë kapitalin më të rëndësishëm ekonomik të vendit. Vlera e tyre nuk matet vetëm me atë që mund të nxirret sot nga nëntoka, por edhe me mënyrën se si ruhen dhe administrohen për brezat që do të vijnë. Kjo kërkon një politikë afatgjatë shtetërore, jo vendime të diktuara nga ciklet zgjedhore.
Edhe politika energjetike duhet të udhëhiqet nga ky parim. Debati nuk mund të reduktohet në dilema të thjeshtuara – linjit apo gaz, termocentrale apo burime të ripërtëritshme. Një strategji moderne energjetike ndërtohet mbi diversifikimin e burimeve, efikasitetin energjetik, mbrojtjen e mjedisit, zhvillimin teknologjik dhe analizën ekonomike.
Çdo projekt strategjik duhet të mbështetet në studime të pavarura, transparencë dhe konsultim publik. Po aq i rëndësishëm është edhe roli i institucioneve. Në një demokraci funksionale ministritë nuk janë pronare të pasurive publike dhe as projektuese të zhvillimit ekonomik. Ato hartojnë politika, zbatojnë ligjin dhe mbikëqyrin standardet.
Projektet strategjike duhet të kalojnë nëpër filtra profesionalë, ekonomikë, juridikë dhe mjedisorë, ndërsa Kuvendi duhet të ushtrojë kontroll të plotë demokratik mbi asetet që u përkasin të gjithë qytetarëve.
Kosova ka nevojë për një reformë të thellë të administrimit të pasurisë publike, të mbështetur në pesë parime: depolitizimin e menaxhimit të aseteve strategjike, konsolidimin e regjistrit unik të pronës publike dhe kadastrës, ekzekutimin pa vonesa të vendimeve gjyqësore, transparencën në çdo vendim që prek pasurinë publike dhe miratimin nga Kuvendi të një Strategjie Kombëtare për Menaxhimin e Pasurive Publike.
Çështja nuk është se kush e administron sot pronën publike. Çështja është nëse po ndërtojmë institucione që do ta mbrojnë atë edhe pas njëzet apo pesëdhjetë vjetësh. Shtetet nuk ndërtohen mbi mandate qeveritare. Ndërtohen mbi institucione që i mbijetojnë çdo qeverie. Prandaj, mbrojtja e pronës publike nuk është çështje ideologjie, as interes i një partie politike.
Ajo është një detyrim kushtetues, një domosdoshmëri ekonomike dhe një përgjegjësi historike. Sepse sovraniteti nuk mbrohet vetëm me kufij. Ai mbrohet çdo ditë me ligj, me institucione dhe me administrimin e drejtë të pasurisë që u përket të gjithë qytetarëve të Republikës së Kosovës.