Ka periudha në jetën e njeriut që nuk përfaqësojnë vetëm një ndryshim vendi pune, por shënojnë një kthesë të plotë të fatit profesional, intelektual dhe njerëzor. Tetori i vitit 1984 ishte pikërisht një moment i tillë për mua. Ai nuk ishte thjesht një transferim administrativ nga Gjimnazi “Skënderbeu” në Preshevë në administratën e Kuvendit të Kosovës në Prishtinë.
Ishte një ndryshim i shumëfishtë, i thellë dhe afatgjatë. Së pari, ishte ndarja nga vendlindja ime – Presheva – qyteti ku isha formuar si njeri, si intelektual dhe si profesor.
Së dyti, ishte ndryshimi rrënjësor i profesionit: nga profesori i sociologjisë në përkthyes simultan dhe përkthyes i materialeve zyrtare në Kuvendin e Kosovës, një institucion që përfaqësonte zemrën politike dhe kushtetuese të Kosovës së asaj kohe.
Vetëm vite më vonë do ta kuptoja plotësisht se ai hap i tetorit 1984 do të më vendoste në qendër të zhvillimeve më të rëndësishme historike të Kosovës gjatë viteve 1984–1990, duke më bërë dëshmitar të drejtpërdrejtë të proceseve që do të çonin drejt Deklaratës Kushtetuese të 2 Korrikut 1990, Kushtetutës së Kaçanikut dhe shpalljes së Republikës së Kosovës.
Largimi nga një vatër e dijes dhe kujtimeve Largimi nga Gjimnazi “Skënderbeu” si profesor, nuk ishte aspak i lehtë. Aty kisha kaluar vitet më të bukura të jetës sime profesionale si mësimdhënës. Aty kisha ndarë ditët me kolegë të mrekullueshëm, me qindra nxënës plot ëndrra dhe energji, me të cilët kisha ndërtuar një marrëdhënie të veçantë njerëzore dhe pedagogjike.
Kur mora vendimin për transferim, kishin kaluar vetëm dy muaj nga fillimi i vitit shkollor 1984–1985. Ende nuk ishte krijuar distanca që zakonisht e lehtëson ndarjen. Përkundrazi, sapo kishim hyrë në ritmin e punës, kishim filluar projektet e reja dhe kishim ndërtuar planet për gjithë vitin shkollor. Largohesha duke lënë pas jo vetëm klasat dhe nxënësit, por edhe një pjesë të shpirtit tim.
Buletini “Drita” – një projekt që mbeti në prag të botimit Një nga brengat më të mëdha që më shoqëroi në ditët e largimit ishte fati i buletinit shkollor “Drita”. Ky botim nuk ishte thjesht një gazetë e zakonshme e shkollës. Ai përfaqësonte frymën krijuese të nxënësve, vendin ku ata botonin shkrimet, esetë, reportazhet dhe krijimet e tyre letrare. Numri i fundit ishte pothuajse gati.
Tekstet ishin përgatitur. Redaktimi ishte përfunduar. Matricat ishin daktilografuar me kujdes. Mbeteshin vetëm shumëzimi në shaptilograf, montimi dhe shpërndarja te lexuesit. Isha i bindur se ai numër do të dilte me sukses, por fakti që nuk do të isha i pranishëm në momentin e botimit më linte një boshllëk emocional.
Për një mësimdhënës, çdo projekt i tillë është pjesë e identitetit të tij profesional. Garat republikane – një ëndërr që po bëhej realitet Një tjetër shqetësim ishte pjesëmarrja e Gjimnazit në garat republikane të njohurive dhe aktiviteteve shkollore. Këto nuk ishin gara të zakonshme.
Ato zhvilloheshin në nivelin e gjithë Republikës Socialiste të Serbisë, duke përfshirë Kosovën, Vojvodinën dhe Serbinë qendrore, pra një hapësirë me rreth 189 komuna. Konkurrenca ishte jashtëzakonisht e fortë! Në vitin 1983 kishim arritur të fitonim vendin e tretë, kurse në vitin 1984 arritëm sukses edhe më të madh, duke zënë vendin e dytë.
Në vitin 1985, pas përvojës së fituar dhe përgatitjeve intensive, besoja me bindje se Gjimnazi “Skënderbeu” kishte potencial real për të fituar vendin e parë. Për një shkollë të vogël nga Presheva, ky do të ishte një sukses me përmasa historike! Ai do të dëshmonte se cilësia nuk matet me madhësinë e qytetit, por me përkushtimin e njerëzve.
Largimi im ndodhi pikërisht në prag të kësaj faze vendimtare dhe Gjimnazi nuk konkurroi në garat republikane të vitit 1985, si dhe buletini “Drita” pushoi së botuari dhe u ndërprenë edhe aktivitete të tjera. Megjithatë, besimi im tek kolegët dhe nxënësit mbeti i palëkundur. Përgjegjësitë politike në Preshevë Në atë periudhë jeta ime nuk kufizohej vetëm në arsim.
Nga viti 1982 isha zgjedhur delegat (këshilltar) në Kuvendin Komunal të Preshevës me mandat katërvjeçar (1982-1986). Ky ishte një angazhim serioz publik, që më kishte dhënë mundësinë të njihja nga afër funksionimin e institucioneve, administratës dhe proceseve vendimmarrëse. Transferimi në Prishtinë e ndërpreu këtë mandat në mes. Ishte një vendim që nuk ishte aspak i lehtë.
Mandati u vazhdua nga kolegu im Ali Ahmeti, i cili më vonë do të bëhej një nga figurat e njohura politike shqiptare në Preshevë gjatë periudhës pluraliste, si kryetar i PDSH-së. Ky tranzicion u zhvillua në mënyrë korrekte dhe institucionale, duke garantuar vazhdimësinë e përfaqësimit qytetar. Prishtina – një horizont i ri Ardhja në Prishtinë më hapi një botë krejt tjetër.
Nga ambienti relativisht i vogël i një gjimnazi kalova në institucionin më të rëndësishëm politik të Kosovës. Çdo ditë pune sillte dokumente të reja, mbledhje të reja, delegacione vendore e ndërkombëtare dhe një dinamikë institucionale krejt të ndryshme nga ajo që kisha njohur deri atëherë. Si përkthyes simultan dhe përkthyes i materialeve, u përballa me një përgjegjësi të jashtëzakonshme.
Përkthimi nuk ishte vetëm një proces teknik. Ai kërkonte njohuri të thella juridike, politike, kushtetuese dhe terminologjike. Një fjalë e përkthyer gabim mund të ndryshonte kuptimin e një dokumenti zyrtar. Prandaj puna kërkonte përqendrim maksimal, profesionalizëm dhe përgjegjësi të lartë institucionale.
Nga sociologjia në administrimin e proceseve shtetërore Studimet e mia postdiplomike në sociologji nuk mbetën pas. Përkundrazi. Ato më ndihmuan të kuptoja më mirë marrëdhëniet ndërmjet institucioneve, pushtetit dhe shoqërisë. Në Kuvend fillova të shihja nga afër mënyrën se si ndërtoheshin politikat publike, si hartoheshin dokumentet ligjore dhe si zhvilloheshin debatet politike.
Ky ishte një universitet i dytë për mua. Çdo mbledhje parlamentare ishte një leksion. Çdo dokument kushtetues ishte një tekst studimor. Çdo debat politik ishte një laborator sociologjik. Një shkollë e re e jetës Sot, kur e shoh me distancën e kohës, bindem se tetori i vitit 1984 ishte një nga vendimet më të rëndësishme të jetës sime.
Po të kisha mbetur profesor në Preshevë, ndoshta do të vazhdoja një karrierë të suksesshme pedagogjike. Por historia më rezervoi një rol tjetër. Më vendosi në administratën e Kuvendit të Kosovës, aty ku, vetëm pak vite më vonë, do të zhvilloheshin ngjarjet që ndryshuan fatin politik të Kosovës. Aty do të përjetoja nga afër presionet politike të viteve 1988–1989.
Aty do të isha dëshmitar i seancës dramatike të 23 marsit 1989. Aty do të kontribuoja në proceset që çuan drejt Deklaratës Kushtetuese të 2 Korrikut 1990. Aty do të përjetoja largimin me dhunë të administratës shqiptare nga puna më . Prandaj, transferimi i vitit 1984 nuk ishte vetëm një ndryshim adrese. Ai ishte hyrja ime në një kapitull të ri historik.
Përmbyllje Jeta shpesh na vendos përpara udhëkryqeve që në çastin kur ndodhin duken si vendime personale, por me kalimin e viteve kuptojmë se kanë qenë kthesa historike. Largimi nga Gjimnazi “Skënderbeu” më mbushi me mall, emocione dhe pasiguri. Lija pas nxënësit, kolegët, projektet, buletinin “Drita”, garat republikane dhe angazhimin tim në Kuvendin Komunal të Preshevës.
Por njëkohësisht po hyja në një institucion që do të bëhej skena kryesore e ngjarjeve më të rëndësishme politike të Kosovës në fundin e shekullit XX. Prandaj, sot e konsideroj tetorin e vitit 1984 jo vetëm si datën e transferimit tim profesional, por si fillimin e një misioni të ri në shërbim të institucioneve të Kosovës, të përkushtimit kombëtar dhe të dëshmisë historike.
Ai vendim e ndryshoi rrjedhën e jetës sime dhe më dha mundësinë të jem jo vetëm pjesëmarrës, por edhe dëshmitar i një epoke që shënoi historinë moderne të Kosovës.