Futbolli është jeta për miliona tifozë në të gjithë botën, por në dy nga vendet bashkë-organizatore të Kupës së Botës 2026, ata kanë tendencë ta quajnë atë me një emër tjetër. Në SHBA dhe Kanada, njihet si ‘soccer’. Por pse? Dhe a i bezdis kjo fjalë kombet e tjera që e duan futbollin?
“Kur isha fëmijë në Angli, fjala ‘soccer’ ishte krejtësisht e pranueshme”, thotë Stefan Szymanski, raporton BBC. Profesori në Universitetin e Miçiganit, i cili u rrit në vitet 1960 dhe 1970, thotë se debati rreth “futbollit (football)” kundrejt “soccer-it” i dukej i çuditshëm. “Fillova t’i pyesja miqtë e mi: ‘A ju kujtohet? Ndoshta është një kujtesë e rreme.
A ka qenë ndonjëherë problem?’ Fillova të flisja me njerëzit për këtë. Dhe konsensusi ishte se në vitet 1970 nuk dukej të kishte ndonjë problem me atë fjalë.” Interesi i Szymanskit u shndërrua në kërkim. Ai shpjegon se, në ditët e para, futbolli ishte një sport shumë “i luksoz”.
Loja e luajtur sipas rregullave të Shoqatës së Futbollit u bë e njohur si “futboll i shoqatës”, shkroi John M Cunningham në Enciklopedinë Britannica. Emri gjithashtu ndihmoi në dallimin e saj nga një sporti tjetër popullor: ragbi. “Kishte dy lojëra: njëra quhej futboll ragbi, në atë kohë, dhe tjetra quhej futboll i shoqatës”, thotë Szymanski.
“Njerëzit që themeluan Shoqatën e Futbollit në Angli në 1863 ishin të diplomuar në Oksford që kishin ndjekur shkolla publike elitare” , tha ai. Midis studentëve të pasur të universitetit në vitet 1880 dhe 1890, ekzistonte një zakon i shkurtimit të fjalëve dhe shtimit të “-er” në fund, duke krijuar një lloj zhargon.
“Kështu që në vend që të thoshin ‘breakfast (mëngjesi)’, ata thoshin ‘brekker’.” E aplikuar në ragbi, ata e quanin “rugger”. Pra, si lindi fjala “soccer”? Ekziston një teori, thotë Szymanski – megjithëse ai paralajmëron se “askush nuk është plotësisht i sigurt”. Duket se këta studentë shpikës morën “soc” nga mesi i fjalës “association” dhe shtuan “-er”, duke prodhuar “soccer”.
“Natyrisht, askush nuk e di me siguri, por ajo për të cilën njerëzit janë të sigurt është se vjen nga Oksfordi. Ka shumë burime dokumentare që konfirmojnë se ishte një fjalë e shpikur nga studentët atje”. Historiani i sportit, Andy Mitchell, ka treguar “të paktën” tre shembuj të “soccer” ose “socker” që shfaqen në revistat shkollore në fund të vitit 1885 në pjesë të ndryshme të Anglisë.
“Intuita ime është se ‘soccer’ dhe ‘rugger’ tashmë përdoreshin gojarisht dhe ishin shfaqur në shtyp më herët atë vit (1885) në një botim tjetër, ende të paidentifikuar,” shkroi Mitchell në blogun e tij Scottish Sport History. Me kalimin e kohës, varianti “socker” doli nga përdorimi, ndërsa “soccer” mbeti.
Fjala filloi të udhëtonte në kontinente të tjera në të njëjtën kohë kur vetë sporti po përhapej, dhe futbolli tani përdoret shpesh në Australi, Zelandën e Re, Afrikën e Jugut dhe Kanada. Në Shtetet e Bashkuara, “futboll” i referohet futbollit amerikan. “Është gjithçka e lidhur”, thotë Szymanski.
“Versioni amerikan evoluoi nga ragbi, por ka edhe elementë të futbollit.” “Ata janë si kushërinj të ngushtë – dhe kjo është arsyeja pse futbolli amerikan u bë popullor afërsisht në të njëjtën kohë kur u shpik fjala ‘soccer’, në vitet 1880 dhe 1890.” Ndërsa gazetat britanike preferonin fjalën “futboll”, ato vazhduan ta përdornin fjalën “soccer” deri në vitet 1980, sipas analizës së Szymanski dhe koleges së tij Silke-Maria Weineck.
Megjithatë, me kalimin e kohës, “futboll” u bë termi dominues. Szymanski tha se të dy termat shfaqen kur ai jep mësime në universitet: “Diçka që amerikanët kanë tendencë të bëjnë është të kërkojnë falje kur përdorin fjalën ‘soccer’ dhe të thonë: ‘Më fal, doja të thoja futboll’, sepse mendojnë se britanikët janë të ndjeshëm ndaj kësaj. “Dhe kanë të drejtë – disa kanë.
“Mendoj se është shumë e sjellshme nga ana e tyre të kërkojnë falje, por unë u them: ‘Është një fjalë angleze – mos ngurroni ta përdorni”.