Që nga rikthimi i talebanëve në pushtet në gusht 2021, gratë dhe vajzat në Afganistan janë përballur me kufizime drastike në arsim, punësim, lëvizje dhe pjesëmarrje në jetën publike. Vajzave iu ndalua vijimi i shkollës së mesme, ndërsa në dhjetor 2022 u ndaluan edhe studimet universitare për gratë.
Kufizimet kanë prekur gjithashtu mundësinë e punësimit dhe qasjen në institucione e shërbime publike. Në shumë raste, grave u kërkohet të shoqërohen nga një i afërm mashkull, i njohur si “mahram”, ndërsa rregullat për veshjen dhe paraqitjen në publik janë bërë gjithnjë e më të rrepta.
Situata është veçanërisht shqetësuese për viktimat e dhunës seksuale dhe familjare, pasi mekanizmat institucionalë ku ato mund të kërkonin ndihmë janë dobësuar ndjeshëm. Martesat e hershme dhe kufizimet ligjore Një akt i ri juridik i autoriteteve talebane ka rikthyer vëmendjen te rreziku i martesave të fëmijëve.
Rregullat përcaktojnë edhe kushtet për divorc për vajzat e martuara para pubertetit, ndërsa heshtja e tyre pas pubertetit mund të interpretohet si pëlqim për vazhdimin e martesës. Aktivistët paralajmërojnë se kriza ekonomike dhe ndalimi i arsimimit për vajzat mund të nxisin më tej martesat e hershme.
Për gratë, edhe divorci mbetet jashtëzakonisht i vështirë, ndërsa vajzat e mitura kanë mundësi shumë të kufizuara për të kërkuar drejtësi. “Gratë po fshihen nga jeta publike” Gazetarja afgane Zahra Joya, themeluese e Rukhshana Media, argumenton se ndalesat nuk duhet të shihen të shkëputura nga njëra-tjetra.
Sipas saj, kufizimet në arsim, punësim dhe lëvizje janë pjesë e një sistemi më të gjerë që synon largimin e grave nga jeta publike. Pasojat janë sociale, ekonomike dhe psikologjike, ndërsa shumë vajza kanë kaluar vite pa mundësi për arsimim dhe pa perspektivë të qartë për të ardhmen.
Megjithatë, gratë afgane vazhdojnë të organizojnë forma joformale të arsimit, të mbështesin familjet dhe të kërkojnë të drejtat e tyre, pavarësisht rrezikut. Protestat kundër kufizimeve janë shtypur dhe janë bërë më të rralla për shkak të presionit dhe represionit.
Para rikthimit të talebanëve, gratë përbënin rreth 27 për qind të parlamentit afgan dhe kishin përfaqësim edhe në sistemin gjyqësor. Sot, prania e tyre në strukturat më të larta të pushtetit është praktikisht zhdukur.
Në thelb, kufizimet nuk lidhen vetëm me humbjen e disa të drejtave të veçanta, por me një proces që rrezikon t’i përjashtojë gratë afgane nga pothuajse çdo aspekt i jetës publike.