Themelimi i Këshillit Kombëtar Shqiptar – KKSH – në vitin 2010 shënoi një moment të rëndësishëm në historinë politike dhe institucionale të shqiptarëve në Serbi.
Për herë të parë, pas një periudhe të gjatë të përfaqësimit kryesisht përmes partive politike, zgjedhjeve lokale, deputetëve dhe organizatave të shoqërisë civile, shqiptarët fituan një institucion të njohur nga rendi juridik i Republikës së Serbisë, i cili kishte për mision të merrej drejtpërdrejt me disa nga shtyllat më të rëndësishme të identitetit kolektiv: arsimin, kulturën, informimin dhe përdorimin zyrtar të gjuhës dhe shkrimit shqip.
Kjo ishte një arritje institucionale, por njëkohësisht edhe fillimi i një prove të madhe politike. Sepse problemi nuk ishte vetëm krijimi i një institucioni. Problemi kryesor ishte dhe mbetet: a do të arrinte ky institucion ta shndërronte statusin juridik në të drejta reale, funksionale dhe të qëndrueshme për shqiptarët? Pas më shumë se një dekade e gjysmë, kjo pyetje është ende e hapur.
Këshilli Kombëtar Shqiptar (KKSH) përbën institucionin më të lartë të vetëqeverisjes kulturore e kombëtare të shqiptarëve në Republikën e Serbisë.
I themeluar më , ai u krijua si rezultat i një procesi të institucionalizimit të të drejtave kolektive të pakicave kombëtare, duke marrë përgjegjësi në katër fusha themelore: arsimin, kulturën, informimin dhe përdorimin zyrtar të gjuhës dhe shkrimit shqip.
Në këtë kuptim, KKSH nuk është një parti politike, por një institucion përfaqësues i komunitetit shqiptar, i cili ndërton ura ndërmjet qytetarëve shqiptarë dhe institucioneve shtetërore të Serbisë, si dhe bashkëpunon me institucionet e Kosovës, Shqipërisë dhe partnerët ndërkombëtarë në mbrojtje të identitetit kombëtar shqiptar.
Krijimi i një institucioni kombëtar Viti 2010 shënoi një kthesë historike për shqiptarët e Luginës së Preshevës. Pas dy dekadash pluralizëm politik dhe përfaqësimi përmes partive shqiptare në pushtetin lokal e parlamentar, u krijua një institucion i posaçëm i vetëqeverisjes kombëtare: Këshilli Kombëtar Shqiptar.
Ky institucion lindi në kuadër të sistemit juridik të Republikës së Serbisë, i cili njeh këshillat kombëtarë të pakicave si organe përfaqësuese në ushtrimin e të drejtave kolektive në arsim, kulturë, informim dhe përdorimin zyrtar të gjuhës.
Sipas dokumentacionit institucional dhe burimeve historike të KKSH-së, këshilli u konstituua më , duke marrë legjitimitetin e parë institucional si organ kombëtar i shqiptarëve në Serbi. Rëndësia e këtij momenti nuk qëndronte vetëm në krijimin e një institucioni të ri administrativ.
Për shqiptarët e Luginës, ai përfaqësonte kalimin nga përfaqësimi ekskluzivisht partiak në një formë të institucionalizuar të mbrojtjes së identitetit kombëtar. Nëse partitë politike konkurronin për pushtetin, KKSH duhej të konkurronte për cilësinë e mbrojtjes së të drejtave kolektive. Ky dallim mbetet edhe sot thelbësor.
Në teorinë moderne të demokracisë konsociative dhe të mbrojtjes së pakicave kombëtare, institucionet e vetëqeverisjes kulturore konsiderohen mekanizma të rëndësishëm për ruajtjen e identitetit etnik pa cenuar rendin kushtetues të shtetit. Në këtë prizëm, KKSH duhej të shndërrohej në institucionin profesional të shqiptarëve, përtej cikleve zgjedhore dhe përtej ndarjeve partiake.
Megjithatë, historia e tij dëshmon se raporti ndërmjet politikës dhe institucionit ka qenë vazhdimisht një nga sfidat më të mëdha. Galip Beqiri – themeluesi i fazës institucionale Kryetari i parë i KKSH-së ishte Galip Beqiri, një figurë e njohur e jetës arsimore dhe politike shqiptare në Luginën e Preshevës.
Burimet historike dëshmojnë se ai drejtoi këshillin gjatë periudhës së parë të konstituimit institucional, ndërsa më vonë këtë detyrë e pasoi Jonuz Musliu. Roli i Beqirit duhet vlerësuar në radhë të parë si rol themelues institucional.
Çdo institucion i ri përballet me tri sfida: ndërtimin e strukturës organizative; krijimin e autoritetit institucional; përcaktimin e prioriteteve programore. Në këtë kuptim, periudha e parë e KKSH-së ishte më tepër periudhë e ngritjes së themeleve sesa e prodhimit të rezultateve spektakolare.
Sfidat ishin të shumta: mungesa e përvojës institucionale; mungesa e kapaciteteve administrative; koordinimi me tri komunat shqiptare; raportet me ministritë përkatëse të Serbisë; sigurimi i funksionimit financiar.
Galip Beqiri përfaqëson simbolikisht fazën kur shqiptarët krijuan institucionin e tyre kombëtar brenda rendit juridik serb, duke synuar që çështjet e arsimit dhe kulturës të mos mbeteshin vetëm kërkesa politike, por të merrnin formë institucionale. Në historiografinë e ardhshme të shqiptarëve të Luginës, kjo periudhë meriton të quhet epoka e institucionalizimit.
Jo sepse zgjidhi problemet, por sepse krijoi mekanizmin për t’i adresuar ato. Jonuz Musliu – afirmimi kombëtar i KKSH-së Në fund të vitit 2014, në krye të KKSH-së u zgjodh Jonuz Musliu, një nga figurat më të njohura politike dhe kombëtare të shqiptarëve të Bujanocit dhe Luginës së Preshevës.
Burimet e kohës konfirmojnë se ai u propozua dhe mori drejtimin e institucionit pas mandatit të Galip Beqirit. Jonuz Musliu vinte në këtë detyrë me një profil krejtësisht tjetër. Ai nuk ishte vetëm administrator institucional. Ai ishte një figurë me kapital të madh politik dhe kombëtar. Pikërisht kjo i dha KKSH-së një dukshmëri më të madhe publike.
Gjatë drejtimit të tij, çështja e shqiptarëve të Luginës u artikulua më fuqishëm në opinionin shqiptar rajonal. Debatet mbi përdorimin e flamurit kombëtar, gjuhën shqipe, arsimin dhe përfaqësimin institucional fituan intensitet të ri. Megjithatë, analiza shkencore duhet të dallojë midis dy dimensioneve: Dimensioni i parë është forca simbolike e lidershipit.
Dimensioni i dytë është kapaciteti real institucional. Një institucion i pakicës kombëtare mund të ketë një kryetar shumë karizmatik, por kompetencat e tij juridike mbeten të kufizuara nga legjislacioni shtetëror dhe nga politikat e ministrive kompetente. Kjo ishte pikërisht kontradikta me të cilën u përball edhe Jonuz Musliu.
Ai arriti të fuqizojë zërin politik të shqiptarëve, por shumë kërkesa strukturore mbetën të pazgjidhura për shkak të kufizimeve institucionale. Vdekja e tij më ndërpreu një periudhë të rëndësishme të zhvillimit të KKSH-së dhe krijoi një boshllëk jo vetëm institucional, por edhe simbolik në jetën politike shqiptare të Luginës.
Figura e Jonuz Musliut mbetet e lidhur me afirmimin publik të identitetit shqiptar dhe me përpjekjen për ta bërë KKSH-në një institucion me zë më të fuqishëm kombëtar. Ragmi Mustafi – konsolidimi programor dhe diplomacia institucionale Pas zgjedhjeve të vitit 2018, kryetar i KKSH-së u zgjodh Ragmi Mustafa.
Konstituimi i këshillit dhe zgjedhja e tij u zhvilluan në nëntor 2018, duke hapur një fazë të re të drejtimit institucional. Nëse periudha e parë karakterizohej nga institucionalizimi dhe ajo e dytë nga afirmimi kombëtar, periudha e Ragmi Mustafës mund të përkufizohet si faza e orientimit programor dhe diplomatik.
Prioritetet kryesore u përqendruan në: arsimin në gjuhën shqipe; sigurimin e teksteve shkollore; bashkëpunimin me institucionet e Republikës së Shqipërisë; promovimin e kulturës shqiptare; ngritjen e bashkëpunimit ndërinstitucional me Kosovën.
Një nga çështjet më të rëndësishme të kësaj periudhe ishte avancimi i procesit për sigurimin e teksteve shkollore në gjuhën shqipe, çështje që kishte qenë problem shumëvjeçar për nxënësit shqiptarë në Serbi. Burimet publike e lidhin këtë periudhë me përparime në bashkëpunimin institucional për furnizimin me libra në gjuhën shqipe. Megjithatë, edhe kjo periudhë nuk kaloi pa kufizime.
Shqiptarët e Medvegjës vazhdonin të përballeshin me zvogëlim demografik. Problemi i pasivizimit të adresave filloi të shndërrohej në një nga temat më të ndjeshme politike dhe juridike. Mungesa e përfaqësimit proporcional në institucionet shtetërore mbeti një shqetësim i vazhdueshëm. Prandaj, vlerësimi i mandatit të Ragmi Mustafit duhet të jetë i balancuar.
Ai solli një qasje më të organizuar programore dhe ndërinstitucionale, por nuk mundi të zgjidhë problemet strukturore që buronin nga raportet ndërmjet komunitetit shqiptar dhe aparatit shtetëror serb. Institucionet nuk maten vetëm nga aktivitetet. Ato maten edhe nga pengesat që nuk arrijnë t’i kapërcejnë.
Nevzad Lutfiu – modeli i marrëveshjes politike dhe institucionalitetit Në vitin 2023, pas procesit zgjedhor të këshillit kombëtar, kryetar u zgjodh Nevzad Lutfiu, kandidat i Lëvizjes së Progresit Demokratik. Zgjedhja e tij u mbështet në një marrëveshje ndërmjet subjekteve politike shqiptare, ku drejtimi i institucionit u konceptua mbi bazën e një ndarje të mandatit katërvjeçar.
Kjo përbënte një zhvillim interesant në kulturën politike shqiptare të Luginës. Në vend të përplasjes së vazhdueshme për drejtimin e institucionit, partitë shqiptare prodhuan një model kompromisi. Ky kompromis synonte: stabilitet institucional; përfaqësim më të gjerë politik; shmangien e krizave të brendshme; ruajtjen e funksionalitetit të KKSH-së.
Nevzad Lutfiu e drejtoi institucionin në gjysmën e parë të mandatit katërvjeçar, duke u fokusuar në çështje të identitetit, arsimit, dokumentimit të diskriminimit dhe ngritjes së bashkëpunimit me institucionet shqiptare.
Nga pikëpamja e analizës demokratike, kjo periudhë është interesante sepse dëshmon se konsensusi ndërpartiak mund të prodhojë institucionalitet, megjithëse ai mbetet gjithmonë i varur nga vullneti politik i aktorëve. Kjo është një mësim i rëndësishëm edhe për institucionet e tjera shqiptare. Demokracia nuk është vetëm konkurrencë. Ajo është edhe aftësi për marrëveshje.
Enkel Rexhepi – faza aktuale e udhëheqjes së KKSH-së Më , Enkel Rexhepi u zgjodh kryetar i Këshillit Kombëtar Shqiptar, duke marrë drejtimin e institucionit në përputhje me marrëveshjen e ndarjes së mandatit të arritur ndërmjet forcave politike shqiptare. Burimet publike konfirmojnë se Rexhepi pasoi Nevzad Lutfiun dhe se do të drejtonte gjysmën e dytë të mandatit katërvjeçar.
Rexhepi përfaqëson një brez tjetër të drejtimit politik shqiptar. Profili i tij lidhet më shumë me arsimin, gjuhën shqipe dhe angazhimin institucional sesa me figurën tradicionale të liderit lokal.
Duhet theksuar një problematikë që është aktuale gjatë këtij viti kalendarik (2026): KKSH-ja i ka shpallur/administruar subvencionet e destinuara për bujqit shqiptarë, por nga burimet publike shihet se grantet nuk janë shpërndarë, sepse vendimi i KKSH-së është anuluar nga Ministria e Serbisë për të Drejtat e Njeriut dhe të Pakicave.
Sipas deklarimeve publike të kryetarit Enkel Rexhepi, bëhet fjalë për rreth 1 milion euro të ndara për mbështetjen e bujqve shqiptarë në Luginën e Preshevës.
Rexhepi ka deklaruar se fondet nuk janë implementuar pasi autoritetet serbe e kanë bllokuar skemën, duke argumentuar se KKSH-ja nuk ka kompetencë në fushën e bujqësisë dhe duke iu referuar edhe një vendimi të Gjykatës Administrative në Nish. Ku qëndron përgjegjësia e KKSH-së?
Kjo çështje duhet analizuar në tri nivele: Përgjegjësia juridike – Nëse një organ shtetëror e anulon një vendim të KKSH-së, KKSH-ja nuk mund t’i shpërndajë fondet në kundërshtim me vendimin administrativ. Rexhepi ka deklaruar se KKSH-ja ka paraqitur padi/ankesë në Gjykatën Administrative dhe ka kërkuar anulimin e vendimit.
Përgjegjësia institucionale – Edhe nëse bllokimi është shkaktuar nga autoritetet serbe, KKSH-ja ka detyrim t’u japë bujqve informacion të plotë: sa është fondi, ku ndodhen paratë, sa aplikues janë, cilat janë kriteret, çfarë procedure është ndjekur dhe cili është statusi aktual juridik i grantit.
Përgjegjësia politike dhe morale – Bujqit që kanë aplikuar nuk duhet të mbeten peng të konfliktit ndërinstitucional. Vetë Rexhepi ka pranuar publikisht se pasojat i kanë pësuar drejtpërdrejt bujqit, të cilët nuk kanë faj për përplasjen politike. Kjo i jep drejtimit të tij një dimension tjetër.
Nga deklarimet publike dhe aktivitetet institucionale të viteve 2025–2026 dallohen disa prioritete të rëndësishme. 1. Mbrojtja e identitetit kombëtar Çështja e përdorimit të flamurit kombëtar shqiptar dhe e simboleve kombëtare vazhdon të mbetet pjesë e debatit institucional.
Në fund të vitit 2025, veprimet simbolike të kryetarit Rexhepi lidhur me vendosjen e flamurit shqiptar në objektin e KKSH-së rikthyen në qendër diskutimin mbi të drejtat simbolike të pakicës shqiptare. 2. Funksionaliteti institucional Në mars të vitit 2026, KKSH miratoi buxhetin vjetor, duke e paraqitur këtë si bazë për funksionimin dhe avancimin e aktiviteteve institucionale gjatë vitit.
Ky është një element që shpesh neglizhohet në opinionin publik. Institucionet kombëtare nuk jetojnë vetëm nga deklaratat politike. Ato varen nga administrimi, planifikimi financiar dhe kapaciteti për të realizuar projekte konkrete në arsim, kulturë dhe informim. 3.
Ndërkombëtarizimi i çështjes së Luginës Gjatë viteve 2025–2026, KKSH vazhdoi të artikulojë publikisht shqetësimet lidhur me diskriminimin institucional, pasivizimin e adresave, përdorimin e gjuhës shqipe dhe përfaqësimin e shqiptarëve në institucionet publike.
Këto tema janë reflektuar edhe në debatet ndërkombëtare dhe në nisma politike që kërkojnë vlerësim të pozitës së shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Pikërisht këtu qëndron një nga dimensionet më të rëndësishme të mandatit aktual. KKSH nuk duhet të jetë vetëm administrator i kulturës.
Ai duhet të jetë arkiv institucional i padrejtësive, dokumentues i diskriminimit dhe zë profesional i komunitetit shqiptar. Ky është standardi që kërkohet nga institucionet moderne të pakicave kombëtare. Veprimtaria e KKSH-së në katër shtyllat themelore Arsimi Arsimi mbetet fusha më e rëndësishme e ekzistencës së një pakice kombëtare.
Pa shkollë në gjuhën amtare nuk mund të ruhet identiteti kulturor. KKSH ka pasur përgjegjësi të vazhdueshme në: përdorimin e gjuhës shqipe në procesin mësimor; furnizimin me tekste shkollore; bashkëpunimin me institucionet arsimore; mbrojtjen e të drejtës së nxënësve shqiptarë për arsim cilësor.
Megjithëse janë shënuar përparime në sigurimin e librave në gjuhën shqipe gjatë periudhës pas vitit 2018, problemi i arsimit nuk konsiderohet i zgjidhur plotësisht. Çështjet e njohjes së diplomave, mungesa e materialeve të specializuara dhe nevoja për standardizim të vazhdueshëm mbeten pjesë e agjendës publike. Kultura Kultura është kujtesa kolektive e një kombi.
Përmes aktiviteteve kulturore, botimeve, manifestimeve dhe ruajtjes së trashëgimisë shpirtërore, KKSH ka luajtur rol në afirmimin e identitetit shqiptar.
Megjithatë, analiza institucionale sugjeron se kultura duhet të kalojë nga modeli ceremonial në modelin strategjik dhe kjo nënkupton: botime enciklopedike; arkiv historik shqiptar; digjitalizimin e trashëgimisë; mbështetjen e studiuesve; dokumentimin e historisë së Luginës. Në këtë aspekt, monografitë dhe studimet shkencore marrin rëndësi të veçantë. Ato nuk janë vetëm libra.
Janë dokumente të kujtesës kombëtare. Informimi E drejta për informim në gjuhën amtare është një nga kompetencat themelore të këshillave kombëtarë. Në një mjedis ku mediat shqiptare shpesh përballen me mungesë burimesh financiare, KKSH ka detyrimin moral dhe institucional të mbështesë zhvillimin e informimit profesional në gjuhën shqipe. Informimi nuk duhet kuptuar si propagandë.
Ai duhet të jetë: profesional; faktik; pluralist; edukues; kombëtarisht përgjegjës. Një shoqëri që humb median e saj në gjuhën amtare, realisht humb një pjesë të rëndësishme të dialogut demokratik. Gjuha shqipe dhe përdorimi zyrtar Gjuha është elementi më i qëndrueshëm i identitetit kombëtar.
Debatet mbi përdorimin zyrtar të shqipes në institucionet publike, dokumentacionin administrativ dhe komunikimin me qytetarët vazhdojnë të jenë pjesë e diskutimeve juridike e politike në Luginën e Preshevës.
Raportet publike të viteve të fundit vazhdojnë të evidentojnë shqetësime për kufizimet në përdorimin praktik të gjuhës shqipe dhe për zbatimin jo të plotë të standardeve të të drejtave të pakicave. Problemet strukturore që nuk janë zgjidhur ende Asnjë analizë serioze mbi KKSH-në nuk mund të kufizohet vetëm në sukseset.
Institucionet maten pikërisht nga mënyra se si përballen me problemet e pazgjidhura. 1. Pasivizimi i adresave Një nga çështjet më të debatueshme të viteve të fundit është pasivizimi administrativ i adresave të shqiptarëve, fenomen që është ngritur vazhdimisht nga përfaqësues shqiptarë dhe është përfshirë edhe në diskutimet ndërkombëtare mbi diskriminimin institucional.
Ky problem ka pasoja shumëdimensionale. Ai prek: të drejtën e votës, qasjen në dokumentacion, pronësinë, shërbimet publike dhe përfaqësimin demokratik. Për këtë arsye, KKSH duhet të vazhdojë dokumentimin sistematik të çdo rasti dhe bashkëpunimin me organizatat juridike vendore e ndërkombëtare. 2.
Përfaqësimi proporcional Përfaqësimi i shqiptarëve në gjyqësi, polici, administratë dhe institucione publike mbetet një kërkesë e vazhdueshme e komunitetit shqiptar. Në demokracitë multietnike, integrimi institucional nuk matet vetëm me ekzistencën e ligjeve. Ai matet me përfaqësimin real të qytetarëve në aparatin shtetëror.
Çdo mungesë disproporcionale prodhon ndjenjë përjashtimi dhe dobëson besimin në institucione. 3. Medvegja dhe dimensioni demografik Medvegja përbën rastin më të ndjeshëm demografik të shqiptarëve në Serbi. Rënia e numrit të banorëve shqiptarë, migrimi ekonomik dhe pasivizimi administrativ kanë krijuar një realitet që kërkon politika të veçanta institucionale.
KKSH duhet të trajtojë Medvegjën jo vetëm si komunë administrative, por edhe si çështje strategjike të mbijetesës së pranisë shqiptare. Marrëdhëniet me Kosovën, Shqipërinë dhe partnerët ndërkombëtarë Roli i KKSH-së nuk përfundon në kufijtë administrativë të Serbisë. Ai ka edhe një dimension diplomatik e ndërinstitucional.
Bashkëpunimi me: Republikën e Kosovës; Republikën e Shqipërisë; Bashkimin Evropian; Shtetet e Bashkuara të Amerikës; organizatat për të drejtat e njeriut, është bërë pjesë e rëndësishme e artikulimit të çështjes së shqiptarëve të Luginës. Ky bashkëpunim duhet të bazohet mbi dokumente, statistika, raporte dhe argumente juridike, jo vetëm mbi retorikë politike.
Institucionet ndërkombëtare kërkojnë prova. Prandaj, detyra më e rëndësishme e KKSH-së në dekadën e ardhshme është krijimi i një qendre profesionale për dokumentimin e diskriminimit institucional, e cila do të prodhonte raporte periodike në gjuhën shqipe, serbe dhe angleze për opinionin evropian e amerikan. Ky do të ishte një transformim cilësor i institucionit.
Nga reagues në prodhues të dijes. Vlerësim akademik i katër fazave të lidershipit Historia gjashtëmbëdhjetëvjeçare e KKSH-së mund të ndahet në katër periudha të mëdha zhvillimore. Faza e parë: Institucionalizimi (2010–2014) Galip Beqiri vendosi themelet organizative dhe identitetin institucional të këshillit.
Pa këtë fazë nuk do të ekzistonte infrastruktura mbi të cilën u ndërtuan mandatet e mëvonshme. Faza e dytë: Afirmimi kombëtar (2014–2018) Jonuz Musliu i dha institucionit peshë më të madhe publike dhe simbolike, duke e bërë KKSH-në zë më të fuqishëm të kërkesave kombëtare të shqiptarëve.
Faza e tretë: Programi dhe bashkëpunimi (2018–2024) Ragmi Mustafi dhe më pas Nevzad Lutfiu orientuan institucionin drejt programeve konkrete, bashkëpunimit ndërinstitucional dhe modelit të kompromisit politik shqiptar.
Faza e katërt: Profesionalizimi dhe ndërkombëtarizimi (2024–2026) Enkel Rexhepi përfaqëson fazën aktuale, ku sfida kryesore është shndërrimi i KKSH-së në institucion profesional të dokumentimit, avokimit dhe përfaqësimit modern të shqiptarëve në Serbi. Ky periodizim nuk është ndarje absolute historike. Ai është një model analitik që ndihmon për të kuptuar evolucionin e institucionit.
Sfidat strategjike për dekadën e ardhshme Nëse KKSH dëshiron të jetë institucion i qëndrueshëm deri në vitin 2030 dhe më tej, duhet të ndërmarrë disa reforma strategjike. Së pari – depolitizimi funksional Këshilli nuk mund të shkëputet plotësisht nga realiteti politik, sepse anëtarët e tij dalin nga procesi zgjedhor. Por ai duhet të shkëputet nga partizimi i përditshëm.
Institucioni duhet të jetë më i madh se çdo parti. Së dyti – profesionalizimi administrativ Duhet krijuar administratë e përhershme me ekspertë të arsimit, juridikut, kulturës, statistikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Institucionet moderne ndërtohen mbi ekspertizë, jo vetëm mbi vullnet politik.
Së treti – arkivi kombëtar i Luginës KKSH duhet të iniciojë krijimin e një arkivi digjital ku do të ruheshin: dokumentet historike; rezolutat; botimet; fotografitë; dëshmitë gojore; materialet arsimore; dokumentet juridike. Një komb pa arkiv institucional rrezikon të humbasë kujtesën e tij historike!
Së katërti – raporti vjetor për të drejtat e shqiptarëve Çdo vit duhet të publikohet një raport profesional në tri gjuhë: shqip, serbisht dhe anglisht. Ky raport do të mund të përdorej nga: Parlamenti Evropian; Departamenti i Shtetit; organizatat ndërkombëtare; ambasadat; universitetet; organizatat për të drejtat e njeriut.
Ky do të ishte ndoshta produkti më i vlefshëm institucional i KKSH-së. Përfundim Gjashtëmbëdhjetë vjet pas themelimit të tij, Këshilli Kombëtar Shqiptar mbetet institucioni më i rëndësishëm i vetëqeverisjes kombëtare të shqiptarëve në Republikën e Serbisë.
Historia e tij nuk është histori lineare suksesesh, por histori përpjekjesh të vazhdueshme për të institucionalizuar identitetin, gjuhën, arsimin dhe kulturën shqiptare në kushte të ndërlikuara politike e juridike.
Nga Galip Beqiri, i cili ngriti themelet e institucionit; te Jonuz Musliu, që i dha zë të fuqishëm kombëtar; te Ragmi Mustafi, që orientoi veprimtarinë drejt programeve dhe bashkëpunimit institucional; te Nevzad Lutfiu, që mishëroi kulturën e kompromisit politik; dhe deri te Enkel Rexhepi, kryetari aktual që përballet me sfidën e profesionalizimit dhe ndërkombëtarizimit të institucionit.
Secila periudhë ka lënë gjurmën e saj në evolucionin e KKSH-së. Sfida e madhe e së ardhmes nuk është vetëm mbrojtja e të drejtave ekzistuese, por është edhe ngritja e një institucioni që prodhon dije, dokumenton padrejtësitë, ndërton politika afatgjata dhe përfaqëson me dinjitet shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës në standardet që kërkon demokracia evropiane.
Për opinionin shqiptar, evropian dhe amerikan, mesazhi themelor është i qartë: Këshilli Kombëtar Shqiptar nuk duhet parë vetëm si institucion i një pakice kombëtare, por edhe si mekanizëm demokratik për ruajtjen e identitetit, dinjitetit dhe barazisë qytetare të shqiptarëve autoktonë në Luginën e Preshevës.
Në këtë kuptim, forca e tij e ardhshme nuk do të matet vetëm me numrin e deklaratave politike, por me aftësinë për të ndërtuar institucione profesionale, për të mbrojtur të drejtat kolektive mbi bazën e ligjit dhe për ta bërë zërin e shqiptarëve të dëgjohet me argumente të besueshme në Beograd, Prishtinë, Tiranë, Bruksel, Washington etj.