Në ditët e fundit, në opinionin publik dhe sidomos në rrjetet sociale, po qarkullojnë interpretime të ndryshme për pjesëmarrjen e Imzot Dodë Gjergjit, Ipeshkvit të Prizren-Prishtinës, në një takim kishtar në Beograd.
Disa prej këtyre reagimeve shkojnë edhe më tej: pjesëmarrja në Beograd po paraqitet si një veprim politik, si afrim me Serbinë, madje nga disa si një akt që cenon interesat e Kosovës. Pikërisht për shkak të kësaj polemike, është e nevojshme të ndalemi dhe të bëjmë një pyetje shumë të thjeshtë: Çfarë ka ndodhur në të vërtetë?
Para se një veprim të quhet “tradhti”, “nënshtrim” apo “akt politik”, duhet të dimë faktet: kush e ka organizuar takimin, në çfarë cilësie ka marrë pjesë ipeshkvi, çfarë është diskutuar dhe çfarë është vendosur. Sepse nëse faktet zëvendësohen me fotografi, emocione dhe interpretime politike, atëherë rrezikojmë të gjykojmë një ngjarje që në të vërtetë nuk e kemi kuptuar.
ÇFARË ISHTE TAKIMI NË BEOGRAD? Bëhet fjalë për Mbledhjen e 43-të plenare të Konferencës Ipeshkvnore Ndërkombëtare “Shën Çirili dhe Metodi”, e cila u zhvillua më 27– në Beograd. Kjo Konferencë përfshin dioqeza të Evropës Juglindore, përkatësisht nga Kosova, Serbia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut.
Pra, nuk bëhej fjalë për një mbledhje të ndonjë institucioni politik të Republikës së Serbisë, por për një takim të ipeshkvijve në kuadër të jetës dhe bashkëpunimit të Kishës Katolike në rajon. Ky dallim është themelor. Beogradi ishte vendi ku u mbajt takimi. Beogradi nuk ishte arsyeja dhe as qëllimi politik i takimit.
Kjo duhet të thuhet qartë, sepse në debatet publike shpesh ngatërrohen vendi ku zhvillohet një takim me natyrën e vetë takimit. IMZOT DODË GJERGJI NUK SHKOI ATJE SI POLITIKAN Imzot Dodë Gjergji nuk mori pjesë në atë mbledhje si përfaqësues i Qeverisë së Kosovës, i Kuvendit të Kosovës apo i ndonjë partie politike.
Ai mori pjesë si ipeshkëv katolik dhe si anëtar i kësaj Konference Ipeshkvnore. Kjo është shumë e rëndësishme për t’u kuptuar. Një ipeshkëv nuk e humb identitetin e tij kishtar vetëm sepse kalon një kufi shtetëror. Në të njëjtën mënyrë, pjesëmarrja e një ipeshkvi në një takim ndërkombëtar kishtar nuk mund të interpretohet automatikisht si përfaqësim i politikës së shtetit ku mbahet takimi.
Nëse një ipeshkëv shqiptar merr pjesë në një konferencë kishtare në Beograd, ai nuk bëhet për këtë arsye përfaqësues i politikës së Beogradit. Kisha dhe shteti janë dy realitete të ndryshme. Dhe pikërisht këtë dallim duhet ta ruajmë në një debat të ndjeshëm si ky.
NJË FAKT QË SHPESH HARROHET: IMZOT DODË GJERGJI U ZGJODH KRYETAR Ka edhe një fakt tjetër që e bën të pakuptimtë paraqitjen e kësaj ngjarjeje thjesht si “ipeshkvi i Kosovës shkoi në Beograd”. Në fund të mbledhjes plenare, ipeshkvijtë zgjodhën kryesinë e re të Konferencës.
Imzot Dodë Gjergji u zgjodh kryetar i Konferencës Ipeshkvnore Ndërkombëtare “Shën Çirili dhe Metodi”, ndërsa mandati i tij filloi më . Kjo do të thotë se pjesëmarrja e tij nuk ishte thjesht një vizitë private apo një paraqitje simbolike. Ai u ngarkua me një përgjegjësi kishtare rajonale.
Dhe kjo përgjegjësi natyrshëm kërkon komunikim, takime dhe bashkëpunim me ipeshkvij të vendeve të ndryshme. Në këtë kuptim, fakti që kryetari i ri i kësaj Konference është ipeshkvi i Prizren-Prishtinës mund të shihet edhe si një përgjegjësi e rëndësishme që i është besuar Kishës Katolike në Kosovë. ÇFARË U DISKUTUA?
Sipas njoftimit të Ipeshkvisë, në mbledhje u trajtuan çështje që lidhen me jetën dhe misionin e Kishës: vazhdimësia e ecjes sinodale, bashkësia, pjesëmarrja e besimtarëve, misioni ungjillëzues dhe çështje të tjera të organizimit kishtar. U shqyrtuan gjithashtu dispozita plotësuese në përputhje me normat e Kodit të së Drejtës Kanonike.
Një vëmendje e veçantë iu kushtua edhe përgatitjes së vizitës “Ad limina Apostolorum” – “pranë varreve të Apostujve”, pra vizitës së ipeshkvijve të kësaj Konference te Papa Leoni XIV dhe Selia e Shenjtë, e planifikuar për 14–.
Pra, nga informacionet publike për atë mbledhje, nuk del se takimi kishte për objekt statusin politik të Kosovës, ndonjë marrëveshje ndërmjet Kosovës dhe Serbisë apo ndonjë vendim politik në dëm të Kosovës. Kjo është ajo që duhet të dimë para se të nxjerrim përfundime. A DO TË THOTË PJESËMARRJA NË BEOGRAD SE IPESHKVI MBËSHTET POLITIKËN E SERBISË? Jo.
Të marrësh pjesë në një takim kishtar në Serbi nuk do të thotë automatikisht të mbështesësh politikën e shtetit serb. Ky është një përfundim që nuk mund të nxirret vetëm nga vendi ku zhvillohet takimi. Përndryshe, do të duhej të thoshim se çdo takim ndërkombëtar i një përfaqësuesi të Kosovës në një shtet me të cilin kemi mosmarrëveshje politike është automatikisht mbështetje për atë shtet.
Kjo do të ishte një logjikë e gabuar. Diplomacia, dialogu, bashkëpunimi fetar dhe kontaktet njerëzore nuk janë të njëjta me pajtimin politik. Mund të kundërshtosh një politikë dhe prapëseprapë të flasësh me njerëzit që jetojnë në atë vend. Mund ta mbrosh të vërtetën historike të Kosovës dhe, në të njëjtën kohë, të kërkosh paqe.
Mund të mos pajtohesh me politikën e Beogradit dhe, megjithatë, të takosh një ipeshkëv serb. Këto gjëra nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën. POR A DUHET TA HARROJMË HISTORINË? Aspak. Dhe këtu duhet të jemi shumë të qartë. Për shqiptarët e Kosovës, Beogradi nuk është thjesht një qytet i zakonshëm.
Ai lidhet me një histori të dhimbshme: me represionin, luftën, viktimat, dëbimet dhe padrejtësitë që kanë lënë plagë të thella në shoqërinë tonë. Prandaj është e kuptueshme që një pjesë e opinionit reagon emocionalisht kur sheh figura publike nga Kosova në Beograd. Kjo ndjeshmëri nuk duhet përqeshur. Por dhimbja historike nuk duhet të shndërrohet në gjykim automatik të çdo kontakti.
Nëse e bëjmë këtë, atëherë nuk lëmë më hapësirë as për dialog, as për pajtim, as për paqe. Dhe nëse një ditë duam të ndërtojmë një paqe të qëndrueshme në këtë rajon, duhet të kemi njerëz që janë të gatshëm të flasin edhe me ata me të cilët kemi pasur konflikt. DIALOGU NUK ËSHTË TRADHTI Kjo është ndoshta pika më e rëndësishme. Dialogu nuk është tradhti.
Tradhti do të ishte të mohoje të vërtetën, të mohoje viktimat, të mohoje historinë ose të heqësh dorë nga dinjiteti dhe e drejta. Por të ulesh me tjetrin dhe të flasësh me të nuk është domosdoshmërisht dorëzim. Përkundrazi, në shumë raste, duhet guxim për të dialoguar me tjetrin. Edhe Ungjilli nuk na mëson të ndërtojmë mure urrejtjeje.
Krishti thotë: “Lum paqebërësit, sepse ata do të quhen bijtë e Hyjit.” (Mt 5,9) Paqja biblike nuk është harresë e së keqes. Nuk është mohimi i së vërtetës. Nuk është dorëzim para padrejtësisë. Paqja e krishterë është përpjekje për ta kapërcyer urrejtjen pa e falsifikuar të vërtetën.
DUHET TË BËJMË NJË DALLIM NDËRMJET KATËR GJËRAVE Në debatin për pjesëmarrjen e Imzot Dodë Gjergjit në Beograd, duhet të dallojmë qartë: Takimi nuk është marrëveshje politike. Dialogu nuk është njohje politike. Bashkëpunimi kishtar nuk është nënshtrim ndaj shtetit. Paqja nuk është dorëzim. Nëse nuk i bëjmë këto dallime, çdo takim me tjetrin mund të interpretohet si tradhti.
Dhe kjo do të ishte një mënyrë shumë e rrezikshme për ta zhvilluar debatin publik. PARA SE TË THUAJMË “TRADHTI”, DUHET TË KËRKOJMË FAKTET Në një shoqëri demokratike, askush nuk duhet të jetë mbi kritikën. Edhe një ipeshkëv mund të kritikohet. Edhe një vendim kishtar mund të diskutohet. Edhe një paraqitje publike mund të vlerësohet ndryshe.
Por kritika duhet të ndërtohet mbi fakte, jo mbi supozime. Prandaj, para se të përdorim fjalë të rënda si “tradhti” apo “nënshtrim”, duhet të pyesim: Çfarë është bërë konkretisht? Në çfarë cilësie ka marrë pjesë Imzot Dodë Gjergji? Kush e ka organizuar takimin? Çfarë është diskutuar? Çfarë është vendosur? A është nënshkruar ndonjë marrëveshje politike?
A ka bërë ipeshkvi ndonjë deklaratë që dëmton Republikën e Kosovës? Nëse nuk kemi përgjigje konkrete për këto pyetje, atëherë duhet të kemi kujdes me gjykimin. Një fotografi në Beograd nuk është provë e një marrëveshjeje politike. Një takim me një ipeshkëv serb nuk është provë e pajtimit me politikën e Serbisë.
Pjesëmarrja në një konferencë kishtare nuk është provë e nënshtrimit ndaj Beogradit. EDHE KISHA MUND TË NDËRTOJË URA Kisha nuk ekziston për të mbajtur gjallë konfliktet politike. Misioni i saj është të shpallë Ungjillin, të mbrojë dinjitetin e njeriut, të kërkojë pajtimin dhe të punojë për paqen. Kjo nuk do të thotë se Kisha duhet të heshtë përballë padrejtësisë. Përkundrazi.
Paqja pa të vërtetën është një paqe e rreme. Por edhe e vërteta pa vullnet për pajtim mund të shndërrohet në burg të së kaluarës. Prandaj, detyra e një udhëheqësi shpirtëror është të mbajë së bashku dy gjëra që shpesh në politikë ndahen: të vërtetën dhe paqen. ÇFARË DUHET TË PRESIM NGA IPESHKVI I KOSOVËS?
Nga Imzot Dodë Gjergji dhe nga çdo përfaqësues i Kosovës kemi të drejtë të presim që të ruajë dinjitetin e njerëzve tanë, kujtesën historike dhe të vërtetën. Por kemi të drejtë të presim edhe diçka tjetër: që të mos e mbyllë derën e dialogut. Sepse nëse askush nuk flet me tjetrin, si do të vijë pajtimi? Nëse askush nuk ndërton ura, si do të ndalet armiqësia?
Nëse çdo kontakt interpretohet si tradhti, si do të ndërtohet një e ardhme ndryshe nga e kaluara? Këto janë pyetje që duhet t’ia bëjmë vetes. KOSOVA NUK MBROHET DUKE U FRIKËSUAR NGA DIALOGU Kosova nuk mbrohet duke i quajtur tradhtarë të gjithë ata që kalojnë kufirin dhe takojnë njerëz të një vendi me të cilin kemi konflikt. Kosova mbrohet duke e ditur historinë.
Kosova mbrohet duke respektuar viktimat. Kosova mbrohet duke mbrojtur të vërtetën. Kosova mbrohet duke ruajtur dinjitetin. Dhe Kosova mbrohet edhe duke pasur njerëz të aftë të flasin me botën, edhe me ata që nuk mendojnë si ne. Forca morale nuk matet me sa shumë njerëz i largojmë prej vetes, por edhe me sa shumë ura jemi në gjendje të ndërtojmë pa e shitur të vërtetën.
Prandaj, pjesëmarrja e Imzot Dodë Gjergjit në Beograd duhet të shihet së pari në kontekstin e saj real: si pjesëmarrje e një ipeshkvi katolik në një mbledhje të Konferencës Ipeshkvnore Ndërkombëtare “Shën Çirili dhe Metodi”, ku ai më pas u zgjodh kryetar i kësaj strukture për mandatin që filloi më .
Nuk është e drejtë që vetëm nga fakti se takimi u zhvillua në Beograd të nxirret përfundimi se bëhet fjalë për një veprim politik në favor të Serbisë. Në të njëjtën kohë, nuk është e nevojshme as të kërkohet heshtje ndaj çdo pyetjeje apo kritike. Pyetjet janë të ligjshme. Kritika është e ligjshme. Por kritika duhet të ketë fakte.
Prandaj, le të mos e zëvendësojmë informacionin me emocionin. Le të mos e zëvendësojmë faktin me fotografinë. Le të mos e zëvendësojmë dialogun me frikën. Dhe mbi të gjitha, le të mos e përdorim kaq lehtë fjalën “tradhti”. Sepse tradhtia është një akuzë shumë e rëndë dhe nuk mund të provohet me një udhëtim në Beograd, me një takim kishtar apo me një fotografi.
Ta gjykojmë një veprim nga ajo që është bërë, jo vetëm nga vendi ku është bërë. Ta gjykojmë një ipeshkëv nga misioni i tij, nga fjalët e tij dhe nga veprat e tij, jo vetëm nga një fotografi. Dhe të mos harrojmë: Dialogu nuk është tradhti. Paqja nuk është dorëzim. Takimi me tjetrin nuk është harresë e historisë. Dhe të kërkosh paqen nuk do të thotë të heqësh dorë nga e vërteta.
Përkundrazi, ndonjëherë duhet shumë më tepër guxim për të ndërtuar një urë sesa për të ngritur një mur.