Nga viti 1919 deri në vitin 2026 kanë kaluar 107 vjet. Në pamje të parë, është një periudhë e gjatë historike. Por për shqiptarët, këto 107 vite përfaqësojnë shumë më tepër se një numër: përfaqësojnë një histori miqësie, mbështetjeje dhe partneriteti me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Marrëdhëniet shqiptaro-amerikane nuk lindën në një moment të vetëm.
Ato u ndërtuan gradualisht, përmes diplomacisë, diasporës shqiptare dhe figurave që besuan se lidhja me Amerikën mund të ishte një garanci për të ardhmen e shqiptarëve. Viti 1919 ishte një pikë e rëndësishme. Në Konferencën e Paqes në Paris, shqiptarët u përballën me sfida të mëdha për ekzistencën dhe të ardhmen e shtetit shqiptar.
Në atë kohë, Presidenti amerikan Woodrow Wilson u shndërrua në një figurë të shpresës për shumë shqiptarë. Qëndrimi i tij ndaj parimit të vetëvendosjes dhe ruajtjes së kombeve të vogla la gjurmë të thella në kujtesën politike shqiptare. Në anën tjetër të Atlantikut, diaspora shqiptare punonte për të forcuar zërin e çështjes shqiptare.
Federata “Vatra” ishte një prej faktorëve më të rëndësishëm në këtë përpjekje. Shqiptarët në Amerikë nuk ishin vetëm emigrantë, ata u bënë edhe zëdhënës të interesave kombëtare. Më pas historia kaloi nëpër periudha të vështira. Luftërat botërore, Lufta e Ftohtë dhe ndarjet politike e ndryshuan Evropën dhe Ballkanin.
Megjithatë, lidhjet shqiptaro-amerikane vazhduan të zhvillohen dhe morën një dimension të ri sidomos pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Por momenti vendimtar erdhi me Kosovën, në vitet 1998–1999, kriza e Kosovës u shndërrua në një prej çështjeve më të rëndësishme të politikës së jashtme amerikane në Evropë.
Angazhimi diplomatik amerikan dhe ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 ndryshuan fatin e Kosovës dhe ndikuan fuqishëm në arkitekturën e sigurisë së Ballkanit. Për shqiptarët e Kosovës, Amerika u bë simbol i shpresës, sigurisë dhe orientimit drejt Perëndimit, më , Kosova shpalli pavarësinë. Më 18 shkurt, Shtetet e Bashkuara e njohën Republikën e Kosovës.
Ky ishte një tjetër moment historik në marrëdhëniet shqiptaro-amerikane. Sot, në vitin 2026, Shqipëria dhe Kosova janë pjesë e një hapësire euroatlantike ku marrëdhëniet me SHBA-në kanë rëndësi të jashtëzakonshme politike dhe strategjike. Por kjo miqësi nuk duhet të shihet vetëm si një histori e së kaluarës. Kjo është edhe një përgjegjësi për të ardhmen.
Shqiptarët duhet të kuptojnë se partneriteti me Amerikën nuk mund të ndërtohet vetëm mbi emocionin dhe mirënjohjen. Ai kërkon demokraci funksionale, institucione të forta, ekonomi të zhvilluar, sundim të ligjit dhe një politikë të jashtme të përgjegjshme. Sidomos Kosova duhet të dëshmojë se është partner i besueshëm.
Miqësia me Amerikën nuk duhet të përdoret për konsum politik të brendshëm dhe as të reduktohet në fotografi me zyrtarë amerikanë. Partneriteti serioz kërkon përgjegjësi dhe koordinim. Në një botë ku rivalitetet gjeopolitike janë bërë gjithnjë e më të forta, marrëdhëniet shqiptaro-amerikane marrin një rëndësi të veçantë.
Ballkani mbetet një hapësirë ku interesat e fuqive të ndryshme ndërthuren dhe ku stabiliteti nuk duhet të merret si i garantuar. Prandaj, 107 vjet miqësi shqiptaro-amerikane nuk janë thjesht një histori për t’u kujtuar. Janë një histori për t’u vazhduar. Nga viti 1919 deri në vitin 2026, shumë gjëra kanë ndryshuar.
Por një gjë mbetet e rëndësishme, shqiptarët e kanë kuptuar se miqësia me Shtetet e Bashkuara është një prej lidhjeve më të rëndësishme strategjike të shekullit të fundit. Tani sfida është që kjo miqësi të mos mbetet vetëm kujtim,107 vjet histori duhet të shndërrohen në vizion për 107 vitet e ardhshme.