Marrëdhëniet ndërmjet shteteve rrallëherë përcaktohen vetëm nga emocionet, solidariteti apo afërsitë historike. Në politikën ndërkombëtare, interesat strategjike, pozicionet gjeopolitike dhe kalkulimet afatgjata kanë një peshë vendimtare. Në këtë realitet duhet parë edhe marrëdhënia ndërmjet Kosovës dhe Ukrainës.
Që nga fillimi i agresionit rus ndaj Ukrainës, Kosova ka mbajtur një qëndrim të qartë në mbështetje të Kievit. Prishtina ka dënuar agresionin rus dhe ka shprehur solidaritet me popullin ukrainas. Ky qëndrim nuk ka qenë vetëm një zgjedhje politike. Ai është mbështetur edhe në përvojën historike të Kosovës.
Një shoqëri që ka përjetuar luftën, dëbimin dhe pasigurinë ekzistenciale e kupton më lehtë dramën e një populli që përballet me agresion. Por politika ndërkombëtare nuk funksionon vetëm mbi bazën e përvojave të përbashkëta.
Kjo është arsyeja pse deklarimi i presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky se Ukraina nuk e njeh dhe nuk do ta njohë pavarësinë e Kosovës duhet të analizohet me qetësi dhe realizëm. Nuk bëhet fjalë për të vënë në dyshim solidaritetin e Kosovës me Ukrainën. Kosova ka arsye të forta morale dhe politike për të vazhduar ta mbështesë popullin ukrainas në përballjen me agresionin rus.
Por njëkohësisht duhet të shtrohet pyetja se çfarë marrëdhënieje dëshiron Kosova me Ukrainën dhe mbi çfarë parimesh duhet të ndërtohet ajo. ### Solidariteti dhe reciprociteti Kosova ka qenë e qartë në mbështetjen e saj për Ukrainën. Por në diplomaci, marrëdhëniet e qëndrueshme ndërtohen mbi një kombinim të vlerave dhe interesave. Solidariteti është i rëndësishëm.
Megjithatë, ai nuk mund të jetë marrëdhënie njëkahëshe. Kosova nuk duhet ta mbështesë Ukrainën vetëm me pritjen që një ditë kjo mbështetje të shpërblehet. Parimet duhet të kenë vlerë edhe në mungesë të përfitimit të menjëhershëm. Por po aq e rëndësishme është që Kosova të mos heqë dorë nga kërkesa për reciprocitet diplomatik.
Nëse Ukraina kërkon nga bota mbështetje për sovranitetin dhe integritetin territorial të saj, është e kuptueshme që Kosova të presë një mirëkuptim më të madh për realitetin e saj politik. Kjo nuk është kontradiktë. Është diplomaci. ### Çështja e së drejtës ndërkombëtare Qëndrimi i Ukrainës ndaj Kosovës lidhet kryesisht me interpretimin e saj të së drejtës ndërkombëtare.
Kievi e ka argumentuar mosnjohjen e Kosovës përmes parimit të integritetit territorial dhe respektimit të sovranitetit të shteteve. Por këtu ekziston një debat që nuk mund të shmanget. Kosova e sheh statusin e saj përmes një historie konkrete: luftës së viteve ’90, represionit të regjimit të Millosheviqit, ndërhyrjes së NATO-s dhe procesit të gjatë ndërkombëtar që pasoi.
Për Kosovën, kjo nuk është vetëm çështje juridike. Është një realitet historik dhe politik. Për më tepër, pavarësinë e Kosovës e kanë njohur disa prej shteteve kryesore që sot janë mbështetësit më të rëndësishëm të Ukrainës.Kjo e bën çështjen edhe më komplekse. Kosova nuk mund ta imponojë te Ukraina ndryshimin e qëndrimit të saj.
Por mund dhe duhet të argumentojë se realiteti i Kosovës nuk mund të reduktohet vetëm në një interpretim formal të së drejtës ndërkombëtare. ### Historia e Kosovës dhe përvoja e Ukrainës Ka një ngjashmëri të rëndësishme në mënyrën se si të dy popujt e perceptojnë sigurinë e tyre: të dyja shoqëritë e kanë përjetuar frikën e humbjes së territorit, të sigurisë dhe të së ardhmes.
Megjithatë, historia e Kosovës dhe ajo e Ukrainës nuk janë të njëjta dhe nuk duhet të barazohen mekanikisht. Kosova pati një konflikt të armatosur në kontekstin e shpërbërjes së Jugosllavisë dhe ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999. Ukraina përballet me pushtim dhe agresion të drejtpërdrejtë nga Rusia. Kontekstet janë të ndryshme.
Por ekziston një parim që i lidh: e drejta e një populli për të jetuar i lirë dhe për të mos u nënshtruar përmes forcës. Pikërisht këtu Kosova mund të kërkojë një mirëkuptim më të madh nga Ukraina. ### Prishtina duhet të mendojë në terma strategjikë Qëndrimi i Kievit duhet ta nxisë Prishtinën të mendojë më seriozisht për politikën e saj të jashtme.
Kosova nuk mund të ndërtojë marrëdhëniet ndërkombëtare vetëm mbi bazën e miqësive politike. As nuk mund të presë që çdo shtet që përfiton nga solidariteti i saj të përgjigjet automatikisht në të njëjtën mënyrë. Shtetet veprojnë mbi bazën e interesave të tyre. Kjo vlen për Ukrainën dhe duhet të vlejë edhe për Kosovën.
Nëse Kievi i konsideron marrëdhëniet me Beogradin të rëndësishme për interesat e veta, Prishtina duhet ta kuptojë këtë si realitet të politikës ndërkombëtare dhe jo si arsye për reagime emocionale. Por kjo nuk do të thotë se Kosova duhet të heshtë.
Përkundrazi, duhet të përdorë diplomacinë për të argumentuar interesat e saj, për të ndërtuar aleanca të reja dhe për të kërkuar mbështetje për njohjen e saj ndërkombëtare. Kosova nuk duhet të zgjedhë mes parimeve dhe interesit Një nga sfidat kryesore të politikës së jashtme të Kosovës është gjetja e ekuilibrit ndërmjet parimeve dhe interesave.
Kosova duhet të vazhdojë ta mbështesë Ukrainën kundër agresionit rus. Kjo është në përputhje me interesat e saj strategjike dhe me parimet mbi të cilat është ndërtuar rendi euroatlantik. Por kjo mbështetje nuk duhet ta pengojë Prishtinën që të mbrojë interesat e veta. Mund të jesh solidar me një shtet dhe të mos pajtohesh me politikën e tij.
Mund të mbështesësh popullin ukrainas dhe njëkohësisht të kërkosh nga qeveria ukrainase një qasje më të drejtë ndaj Kosovës. Mund të jesh aleat dhe kritik në të njëjtën kohë. Kjo është pjesë e një diplomacie të pjekur. Një test për politikën e jashtme të Kosovës Çështja Kosovë, Ukrainë është më shumë sesa një mosmarrëveshje diplomatike.
Ky është një test për mënyrën se si Kosova e koncepton politikën e saj të jashtme. A do të vazhdojë të jetë një shtet që reagon kryesisht në mënyrë emocionale ndaj zhvillimeve ndërkombëtare, apo do të ndërtojë një politikë më strategjike, ku solidariteti, parimet dhe interesat kombëtare ecin së bashku? Kjo është pyetja kryesore. Kosova nuk duhet të heqë dorë nga solidariteti me Ukrainën.
Por as nuk duhet të heqë dorë nga kërkesa për respekt ndaj vetes. Në fund të fundit, politika ndërkombëtare nuk është garë për të treguar se kush është më solidar. Është proces i vazhdueshëm i mbrojtjes së interesave, ndërtimit të aleancave dhe krijimit të hapësirës për parimet që një shtet i konsideron të rëndësishme. Kosova ka kaluar shumë për të qenë naive në këtë drejtim.
Duhet të mbetet në anën e lirisë dhe kundër agresionit, por njëkohësisht duhet të mësojë të jetë më e qartë në mbrojtjen e interesave të veta. Solidariteti me Ukrainën është i drejtë. Kërkesa për reciprocitet është legjitime. Dhe të dyja mund të ekzistojnë njëkohësisht.