Kosova ka histori që nuk mund të shkruhen vetëm me data. Ka histori që shkruhen me plagë, me lot, me dëbime, me humbje njerëzore, por edhe me shpresë. Historia e lirisë së Kosovës është njëra prej tyre. Në këtë histori, Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk janë thjesht një emër në faqet e diplomacisë ndërkombëtare.
Amerika u bë pjesë e fatit të Kosovës në momentin kur ajo kishte më së shumti nevojë për një mik, për një zë dhe për një forcë që do ta kthente tragjedinë e saj në çështje të politikës ndërkombëtare. Sot, më shumë se një çerek shekulli pas luftës, duhet ta bëjmë një pyetje të sinqertë, a kemi ditur ta shndërrojmë lirinë e fituar me ndihmën e miqve në një shtet të ndërtuar me vizion?
Kjo pyetje nuk është kritikë ndaj Kosovës. Është një thirrje për përgjegjësi. Marrëdhënia shqiptaro-amerikane është ndërtuar mbi një histori të gjatë. Nga Presidenti Woodrow Wilson dhe mbështetja e tij për çështjen shqiptare në Konferencën e Paqes në Paris, te angazhimi amerikan në çështjen e Kosovës gjatë viteve ’90, kjo marrëdhënie ka kaluar nëpër sprova të mëdha.
Në vitin 1999, kur Kosova u përball me një katastrofë humanitare dhe mijëra familje shqiptare u detyruan të lënë shtëpitë e tyre, SHBA-ja u bë një prej aktorëve kryesorë të ndërhyrjes ndërkombëtare. Emri i Amerikës në Kosovë lidhet me një kujtesë të fuqishme. Për shumë familje shqiptare, ai lidhet me ditët kur liria dukej ende larg.
Lidhet me refugjatët, kampet, fëmijët e ndarë nga shtëpitë e tyre dhe me shpresën se një ditë do të ktheheshin në Kosovë. Lidhet me NATO-n, me Presidentin Bill Clinton, me diplomacinë amerikane dhe me ushtarët që hynë në Kosovë pas përfundimit të luftës. Prandaj, mirënjohja e Kosovës ndaj Amerikës nuk është vetëm politike. Ajo është edhe njerëzore.
Por mirënjohja nuk duhet të jetë zëvendësim për shtetndërtimin. Kosova nuk mund të jetojë përgjithmonë vetëm me kujtimin e vitit 1999. Një shtet nuk ndërtohet vetëm duke kujtuar se kush e ndihmoi të çlirohej. Një shtet ndërtohet duke treguar se çfarë ka bërë me lirinë që fitoi. Këtu fillon përgjegjësia e politikës kosovare.
Kosova ka nevojë për një politikë të jashtme më të koordinuar, më profesionale dhe më afatgjatë. Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara nuk duhet të varen nga ciklet zgjedhore, nga deklaratat ditore apo nga interesat e momentit.
Uashingtoni duhet të jetë pjesë e një strategjie shtetërore të Kosovës, ndërsa Prishtina duhet të jetë në gjendje të ofrojë një partneritet të besueshëm dhe të parashikueshëm. Kosova duhet të kuptojë se aleanca me Amerikën është më e fortë kur Kosova është vetë më e fortë.
Një shtet me institucione funksionale, drejtësi të pavarur, ekonomi konkurruese, administratë profesionale dhe demokraci të qëndrueshme është një partner më i vlefshëm për çdo aleat ndërkombëtar. Prandaj, në vend që të pyesim vetëm se çfarë mund të bëjë Amerika për Kosovën, duhet të fillojmë të pyesim edhe çfarë mund të bëjë Kosova për ta forcuar partneritetin me Amerikën?
Përgjigjja gjendet në ekonomi, siguri, arsim, teknologji dhe diplomaci. Deri në vitin 2035, Kosova duhet të synojë një partneritet të ri me Shtetet e Bashkuara. Jo vetëm partneritet politik, por edhe ekonomik dhe teknologjik. Investimet amerikane në energji, infrastrukturë, teknologji, siguri kibernetike dhe arsim mund të krijojnë një dimension të ri të marrëdhënieve dypalëshe.
Por për të tërhequr investime amerikane nuk mjafton miqësia. Nevojiten institucione që funksionojnë, ligje që zbatohen dhe një klimë biznesi që krijon besim. Këtu qëndron edhe një prej sfidave më të mëdha të Kosovës: të ndërtojë një shtet ku investitori i huaj ndihet i sigurt, ku i riu sheh perspektivë dhe ku profesionisti nuk e sheh emigrimin si alternativën e vetme.
Arsimi duhet të jetë një tjetër urë e fuqishme me Amerikën. Universitetet kosovare duhet të krijojnë më shumë partneritete me universitetet amerikane, të rrisin shkëmbimet akademike dhe të zhvillojnë projekte të përbashkëta kërkimore. Nëse duam Kosovën e vitit 2035, duhet të investojmë te studentët e vitit 2026.
Edhe diaspora shqiptare në Shtetet e Bashkuara duhet të shihet si një kapital strategjik. Ajo nuk është vetëm pjesë e kujtesës sonë kombëtare. Ajo është pjesë e së ardhmes sonë. Shqiptarët në Amerikë janë profesionistë, akademikë, biznesmenë, mjekë, inxhinierë dhe njerëz të angazhuar në jetën publike amerikane.
Ata mund të jenë ura më e fuqishme ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara. Politika kosovare duhet ta kuptojë këtë potencial dhe ta kthejë diasporën nga një mbështetje emocionale në një partneritet të organizuar ekonomik, akademik dhe diplomatik. Në të njëjtën kohë, Kosova duhet të jetë më e kujdesshme në politikën e saj rajonale.
Dialogu me Serbinë mbetet një prej sfidave më të rëndësishme. Kosova duhet të mbrojë interesat e saj shtetërore, por këtë duhet ta bëjë përmes diplomacisë së mençur, jo përmes retorikës që mund ta dëmtojë mbështetjen ndërkombëtare. Një shtet i vogël nuk e mat fuqinë e tij vetëm me madhësinë e territorit apo të popullsisë.
Ai e mat me aftësinë për të krijuar aleanca, për të ndërtuar besim dhe për të mbrojtur interesat e veta përmes diplomacisë. Kjo është arsyeja pse politika kosovare duhet të ketë një konsensus të gjerë kombëtar për marrëdhëniet me SHBA-në dhe orientimin euroatlantik. Mund të ketë dallime të forta ndërmjet partive politike për ekonominë, arsimin apo qeverisjen.
Por nuk duhet të ketë paqartësi për aleancat strategjike të shtetit. Në vitin 1999, Kosova kishte nevojë për aleatë për të fituar lirinë. Në vitin 2035, Kosova duhet të jetë një shtet që di ta mbrojë dhe ta zhvillojë atë liri. Ky është ndryshimi ndërmjet çlirimit dhe shtetndërtimit. Çlirimi mund të vijë edhe nga ndihma e miqve. Shtetndërtimi kërkon punën tonë.
Prandaj, brezi politik i sotëm ka një përgjegjësi historike. Nuk duhet t’u lërë brezave të ardhshëm vetëm fotografitë e vitit 1999 dhe fjalimet për miqësinë amerikane. Duhet t’u lërë institucione më të forta, ekonomi më të zhvilluar, universitete më cilësore, drejtësi më funksionale dhe një shtet më të respektuar në botë. Kjo do të ishte mënyra më e denjë për ta respektuar Amerikën.
Jo duke e përmendur vetëm në ditët e festave. Por duke ndërtuar një Kosovë për të cilën edhe aleatët tanë mund të jenë krenarë. Lirinë e fituam me miq. Shtetin duhet ta ndërtojmë me vision,dhe nëse ky vizion ka një horizont, ai duhet të jetë Kosova e vitit 2035: një shtet demokratik, ekonomikisht i zhvilluar, i sigurt, euroatlantik dhe një partner i besueshëm i Shteteve të Bashkuara.
Sepse miqësia me Amerikën është një pasuri e madhe e historisë sonë. Por mënyra më e mirë për ta ruajtur këtë miqësi është të bëhemi një shtet që meriton të ketë miq të tillë.