Në frontin e luftës në Ukrainë, pranë vijës së parë të përballjes me Rusinë, autoritetet ukrainase zbuluan një problem të pazakontë: disa shtetas kolumbianë që ishin paraqitur si vullnetarë për të luftuar në krah të Ukrainës dyshohet se kishin lidhje me organizata kriminale në vendin e tyre.
Sipas zyrtarëve ukrainas, personat u identifikuan, u izoluan nga njësitë ushtarake dhe më pas u kthyen në Kolumbi. Taras Palyanitsya, oficer në Qendrën e Rekrutimit të Jashtëm të Ministrisë së Mbrojtjes së Ukrainës, tha për Financial Times se raste të tilla kanë ngritur shqetësime për përdorimin e përvojës së fituar në luftën moderne nga grupe të armatosura jashtë konfliktit ukrainas.
Shqetësimi kryesor lidhet me teknologjinë e dronëve, e cila ka ndryshuar mënyrën e zhvillimit të luftës në Ukrainë dhe po përhapet edhe në konfliktet e tjera në botë.
Sipas burimeve të cituara nga Financial Times, gjatë vitit të fundit ka pasur raportime se pjesëtarë të grupeve të armatosura kolumbiane po përpiqen të dërgojnë luftëtarë në Ukrainë për të mësuar përdorimin e sistemeve moderne të dronëve dhe më pas për ta përdorur këtë njohuri kundër ushtrisë kolumbiane.
“Rrjetet e rekrutimit janë shumë komplekse, por ajo që më shqetëson më shumë është niveli i ekspertizës që po fitojnë”, tha një punonjës kolumbian i ndihmës në Ukrainë, duke folur në kushte anonimiteti. Sipas tij, ish-paraushtarakë, ish-guerilas dhe ish-ushtarë po marrin përvojë në të njëjtën fushëbetejë, duke mësuar taktika të reja për përdorimin e dronëve.
Teknologjia e dronëve, e cila ka luajtur një rol vendimtar në luftën mes Rusisë dhe Ukrainës, po transformon edhe konfliktin e gjatë të brendshëm në Kolumbi mes forcave shtetërore, grupeve guerile dhe karteleve të drogës. Për dekada, ushtria kolumbiane ka pasur epërsi ajrore në operacionet kundër grupeve të armatosura në zonat pyjore dhe malore.
Por kjo avantazh po vihet në pikëpyetje nga përdorimi gjithnjë e më i madh i dronëve komercialë të modifikuar për sulme. “Industria e dronëve ka shpërthyer dhe organizatat kriminale e kanë përshtatur këtë teknologji për sulme, duke krijuar një sfidë të madhe për superioritetin ajror në fushën e betejës”, deklaroi ministri në largim i Mbrojtjes së Kolumbisë, Pedro Soares.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Mbrojtjes kolumbiane, organizatat e armatosura ilegale kanë kryer 264 sulme me dronë gjatë viteve 2024-2025. Në shumicën e rasteve janë përdorur pajisje të lira komerciale të modifikuara për të transportuar dhe hedhur eksplozivë. Sulmet kanë shkaktuar viktima edhe në radhët e ushtrisë.
Në maj, një ushtar u vra dhe gjashtë të tjerë u plagosën gjatë një patrullimi në një zonë të kultivimit të kokainës. Në prill, tre ushtarë humbën jetën pranë kufirit me Ekuadorin, ndërsa një sistem radarësh ushtarakë u godit në provincën Cauca. Në dhjetor, një sulm me dron ndaj një baze ushtarake la të vrarë shtatë persona.
Një nga teknologjitë që po kërkojnë të përvetësojnë grupet kriminale janë dronët FPV (First Person View), të cilët përdoren gjerësisht në luftën e Ukrainës për sulme të drejtpërdrejta ndaj objektivave.
Një operator kolumbian i dronëve që lufton në Ukrainë tha se disa rekrutë të lidhur me organizata kriminale po kërkojnë të mësojnë përdorimin e këtyre pajisjeve, përfshirë mënyrat e komunikimit të koduar dhe përshtatjen e ngarkesave shpërthyese. “Dronët FPV kanë filluar të përdoren në Kolumbi.
Ajo që ende nuk dinë është si të enkriptojnë komunikimin mes dronit dhe operatorit ose si të vendosin ngarkesat shpërthyese në mënyrën që bëhet këtu në Ukrainë”, tha ai nga fronti jugor në rajonin e Zaporizhias.
Një tjetër shqetësim për autoritetet është përdorimi i dronëve me fibra optike, të cilët janë më të vështirë për t’u bllokuar nga sistemet elektronike të luftës, pasi kontrollohen përmes kabllove ultra të holla në vend të sinjaleve radio. Kjo teknologji është zhvilluar gjatë luftës Rusi-Ukrainë dhe është përdorur edhe nga grupe të tjera të armatosura në konflikte të ndryshme.
Për t’iu përgjigjur këtij kërcënimi, qeveria kolumbiane ka njoftuar krijimin e një “mburoje anti-dronë” me vlerë 1.6 miliardë dollarë, e cila do të përfshijë sisteme për bllokimin e sinjaleve dhe pajisje gjurmimi. Kolumbia ka një histori të gjatë të ushtarëve dhe veteranëve që marrin pjesë në konflikte jashtë vendit.
Përvoja e fituar nga dekada luftimesh të brendshme ka bërë që shumë prej tyre të rekrutohen për luftëra në vende të tjera. Kolumbianë kanë luftuar në Sudanin e Jugut, Jemen dhe Ukrainë. Sipas vlerësimeve, deri në 500 shtetas kolumbianë janë vrarë në Ukrainë që nga nisja e pushtimit të plotë rus në vitin 2022.
Taras Palyanitsya tha se ushtarët kolumbianë janë vlerësuar nga komandantët ukrainas për aftësinë e tyre për t’u përshtatur me kushtet ekstreme të luftës. “Kolumbianët mund të mësojnë dhe përshtaten shumë shpejt dhe kanë treguar vlerën e tyre në fushën e betejës”, deklaroi ai. Pjesëmarrja e qytetarëve kolumbianë në luftën ukrainase ka shkaktuar debate edhe në vendin e tyre.
Presidenti kolumbian Gustavo Petro ka kritikuar më herët rekrutimin e qytetarëve të tij për luftëra të huaja, duke pretenduar se shumë prej tyre trajtohen si “mish për top” për shkak të nevojave ekonomike. Qeveria kolumbiane ka rritur pagat e ushtarakëve dhe ka ratifikuar Konventën e OKB-së për mercenarët, me synim uljen e motivimit financiar për t’u bashkuar me forcat e huaja.
Ministri i Mbrojtjes Pedro Suarez e ka cilësuar fenomenin si një “realitet të trishtueshëm”, duke e lidhur me diferencën e madhe mes pagesave të ofruara jashtë vendit dhe pensioneve që marrin shumë veteranë në Kolumbi. Kolumbia ka kaluar një konflikt të armatosur që ka zgjatur për dekada dhe që ka shkaktuar rreth 450 mijë viktima nga viti 1958 deri në vitin 2016.
Grupi më i madh gueril, Forcat e Armatosura Revolucionare të Kolumbisë (FARC), u çarmatos në vitin 2016, por disa fraksione vazhduan luftën kundër shtetit. Sot, grupet e armatosura në vend financohen kryesisht përmes trafikut të drogës, minierave ilegale dhe zhvatjes. Ekspertët paralajmërojnë se përhapja e teknologjisë së dronëve mund të ndryshojë ekuilibrin e forcave.
“Numri i dronëve që posedojnë këto organizata mund të mbingarkojë lehtësisht mbrojtjen e çdo objektivi ushtarak ose civil. Forcat e armatosura kanë humbur monopolin mbi hapësirën ajrore dhe ky është një ndryshim strategjik shumë i madh”, tha Elizabeth Dickinson nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave.
Për autoritetet kolumbiane, sfida e re nuk është vetëm ndalimi i sulmeve me dronë, por edhe parandalimi i kthimit të luftëtarëve me përvojë të fituar në një nga luftërat më teknologjike të kohëve moderne.