Deklarata e ministres serbe Snezhana Paunović, sipas së cilës, po të ishte në vend të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1999 do ta kishte “spastruar etnikisht Kosovën”, përfaqëson një nga deklaratat më të rënda politike të viteve të fundit në Ballkan. Ajo nuk është vetëm një provokim verbal apo një deklaratë e papërgjegjshme individuale.
Duke qenë se është bërë nga një anëtare e Qeverisë së Serbisë, ajo merr karakter institucional dhe ngre pikëpyetje serioze për orientimin politik, moral dhe ndërkombëtar të shtetit serb.
Reagimi i menjëhershëm i kongresistit amerikan Joe Wilson, i cili e cilësoi këtë deklaratë si “të neveritshme” dhe kërkoi që Asambleja Parlamentare e OSBE-së të mos lejojë organizimin e sesionit të saj vjetor në Beograd në vitin 2027, nuk është thjesht një reagim emocional.
Ai përfaqëson një sinjal politik me rëndësi të veçantë se demokracitë euroatlantike po e humbin durimin ndaj glorifikimit të politikave kriminale të viteve nëntëdhjetë të shekullit XX. Spastrimi etnik nuk është mendim politik Në demokracitë moderne ekziston liria e shprehjes, por nuk ekziston liria për të glorifikuar krimet kundër njerëzimit!
Spastrimi etnik nuk është një opsion politik që mund të diskutohet si alternativë historike. Ai përbën një nga format më të rënda të shkeljes së të drejtës ndërkombëtare humanitare dhe lidhet ngushtë me krimet kundër njerëzimit, krimet e luftës dhe, në rrethana të caktuara, edhe me gjenocidin.
Në Kosovë gjatë viteve 1998–1999, regjimi i Sllobodan Millosheviqit ndërmori një fushatë sistematike të dëbimit masiv të shqiptarëve. Mbi 800 mijë shqiptarë u dëbuan me forcë nga shtëpitë e tyre, mijëra civilë u vranë, qindra fshatra u dogjën dhe u kryen masakra që sot janë pjesë e dokumentacionit të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë.
Prandaj, kur një ministre deklaron se do ta kishte përfunduar atë projekt kriminal, ajo në thelb shpreh keqardhje që ai nuk u realizua plotësisht. Ky nuk është më debat historik! Ky është relativizim dhe legjitimim i një politike kriminale!
Serbia dhe mungesa e ballafaqimit me të kaluarën Një nga problemet më serioze të Serbisë moderne mbetet mungesa e përballjes së sinqertë me të kaluarën. Ndryshe nga Gjermania pas Luftës së Dytë Botërore, Serbia ende nuk ka zhvilluar një proces të mirëfilltë të denazifikimit moral të shoqërisë së saj politike.
Përkundrazi, në diskursin publik vazhdojnë të rehabilitohen figura të regjimit të Millosheviqit, të mohohen krimet e luftës dhe të relativizohen vendimet e gjykatave ndërkombëtare. Në këtë kontekst, deklarata e Snezhana Paunović nuk është rastësi!
Ajo është simptomë e një kulture politike që ende nuk e ka braktisur logjikën nacionaliste dhe gjenocidale të viteve nëntëdhjetë të shekullit XX. Pse reagimi i Joe Wilson ka rëndësi? Deklarata e kongresistit amerikan Joe Wilson ka rëndësi për disa arsye. Së pari, ajo vjen nga një politikan me përvojë të gjatë në politikën amerikane dhe në çështjet e sigurisë euroatlantike.
Së dyti, ai nuk u kufizua vetëm në dënimin moral. Ai propozoi një pasojë konkrete politike: që Serbia të mos shpërblehet me organizimin e një ngjarjeje të rëndësishme ndërkombëtare si sesioni i Asamblesë Parlamentare të OSBE-së në vitin 2027. Ky është ndryshim cilësor. Për herë të parë po artikulohet qartë ideja se glorifikimi i spastrimit etnik duhet të ketë pasoja diplomatike.
A duhet të ketë pasoja? Nëse bashkësia ndërkombëtare nuk reagon ndaj deklaratave të tilla, krijohet një precedent shumë i rrezikshëm. Ai do të nënkuptonte se apologjia për spastrimin etnik mund të kalojë pa asnjë përgjegjësi.
Asnjë shtet që aspiron integrimin në Bashkimin Evropian nuk mund të tolerojë ministra që shprehin admirim për politika të dënuara nga historia dhe nga drejtësia ndërkombëtare. Në shumë vende evropiane glorifikimi i nazizmit apo mohimi i Holokaustit përbën vepër penale. Po aq seriozisht duhet trajtuar edhe glorifikimi i spastrimit etnik në Ballkan.
Prandaj, kërkesa për pasoja diplomatike nuk është hakmarrje politike. Ajo është mbrojtje e rendit juridik ndërkombëtar. Çfarë mesazhi do të dërgonte OSBE-ja? OSBE-ja është themeluar mbi parimet e sigurisë, bashkëpunimit, të drejtave të njeriut dhe demokracisë.
Nëse një shtet, përfaqësuesit e të cilit lavdërojnë publikisht spastrimin etnik, organizon një sesion të kësaj organizate pa asnjë reagim institucional, atëherë dëmtohet vetë kredibiliteti i OSBE-së. Institucionet ndërkombëtare nuk duhet të jenë neutrale ndaj glorifikimit të krimeve. Neutraliteti përballë urrejtjes nuk është paanshmëri. Është tolerim!
Mesazhi për procesin e integrimit evropian Serbia shpesh deklaron se synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Megjithatë, integrimi nuk matet vetëm me reforma ekonomike apo teknike. Ai matet edhe me kulturën demokratike. Një vend që nuk distancohet nga spastrimi etnik nuk mund të pretendojë se ndan plotësisht vlerat mbi të cilat është ndërtuar Bashkimi Evropian.
Pajtimi nuk ndërtohet mbi mohimin e viktimave. Ai ndërtohet mbi pranimin e së vërtetës. Kosova dhe detyrimi për dokumentim Për Kosovën, kjo deklaratë duhet të shërbejë si kujtesë se dokumentimi i krimeve të luftës mbetet një detyrë e përhershme shtetërore. Çdo deklaratë që relativizon spastrimin etnik duhet të kundërshtohet me fakte historike, dokumente juridike dhe argumente shkencore.
Diplomacia e Kosovës duhet ta përdorë këtë rast për të theksuar se pa drejtësi nuk mund të ketë stabilitet afatgjatë në Ballkan! Përfundim Deklarata e ministres Snezhana Paunović nuk është vetëm një incident politik. Ajo përfaqëson një provë serioze për komunitetin euroatlantik.
Nëse deklarata të tilla mbeten pa pasoja, atëherë dërgohet mesazhi se glorifikimi i spastrimit etnik mund të tolerohet. Nëse, përkundrazi, bashkësia ndërkombëtare vendos masa politike dhe diplomatike, atëherë konfirmohet se Evropa dhe aleanca euroatlantike mbrojnë në mënyrë konsekuente vlerat e paqes, të drejtësisë dhe të dinjitetit njerëzor.
Kërkesa e kongresistit Joe Wilson duhet parë pikërisht në këtë kontekst. Ajo nuk është një reagim kundër popullit serb. Ajo është një kërkesë për përgjegjësi politike ndaj një retorike që ringjall fantazmat më të errëta të Ballkanit.
Historia ka dëshmuar se krimet masive fillimisht artikulohen me fjalë, pastaj shndërrohen në politika dhe, nëse nuk ndalen me kohë, përfundojnë në tragjedi njerëzore. Prandaj, reagimi ndaj deklaratave që glorifikojnë spastrimin etnik nuk është vetëm mbrojtje e së kaluarës.
Është mbrojtje e së ardhmes së Evropës, e paqes rajonale dhe e rendit ndërkombëtar të ndërtuar mbi respektimin e të drejtave të njeriut dhe të së drejtës ndërkombëtare.