Komisioni Evropian ka shprehur shqetësim në lidhje me raportet për keqpërdorim të mundshëm të mjeteve spiune dhe forenzike për telefonat celularë me qëllim monitorimin e paligjshëm të gazetarëve dhe aktivistëve në Serbi.
“Çdo përpjekje për të aksesuar ilegalisht të dhënat e qytetarëve, përfshirë gazetarët dhe kundërshtarët politikë, nëse konfirmohet, nuk është e pranueshme”, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian për Radion Evropa e Lirë.
Lidhur me konstatimin e Human Rights Watch se autoritetet bullgare kanë lëshuar leje për eksportin e pajisjeve të mbikëqyrjes në Serbi dhe vende të tjera ku është dokumentuar spiunimi i disidentëve të qeverisë, zëdhënësi deklaroi se Komisioni Evropian “do të vazhdojë të monitorojë nga afër zhvillimet në fushën e sundimit të ligjit dhe të drejtave themelore në Serbi”.
Ai kujtoi se në raportin e vitit të kaluar të Komisionit Evropian për Serbinë, thuhej se një mbikëqyrje e tillë “prodhon një efekt të frikshëm” dhe se “mund të çojë në vetëcensurë”. “Në Bashkimin Evropian, hetimi i çështjeve të tilla është përgjegjësi e secilit shtet anëtar individualisht.
Komisioni pret që autoritetet kombëtare të hetojnë plotësisht të gjitha akuzat e tilla dhe të rivendosin besimin e qytetarëve”, shtoi zëdhënësi i Komisionit Evropian. Dokumentet e siguruara nga Human Rights Watch tregojnë se kompania bullgare “Circles BG” kishte një licencë për të eksportuar pajisje mbikëqyrjeje në Serbi nga gushti 2023 deri në gusht 2024.
Gjatë asaj periudhe, u dokumentua se mjetet e hakimit të telefonave celularë dhe spiunazhit u përdorën kundër gazetarëve të pavarur dhe qytetarëve të tjerë, thanë përfaqësues të Human Rights Watch për Radion Evropa e Lirë.
Monitorimi i paligjshëm i gazetarëve dhe aktivistëve në Serbi në vitet e mëparshme është vënë në dukje nga organizata dhe organe të shumta ndërkombëtare, përfshirë Këshillin e Evropës, i cili e bëri këtë në Rezolutën mbi gjendjen e demokracisë në Serbi, të miratuar më 23 qershor.
Kompania bullgare “Circles BG” është e lidhur me kompaninë izraelite “NSO Group”, e cila qëndron pas softuerit famëkeq të spiunazhit “Pegasus”, i përdorur për mbikëqyrje sekrete në të gjithë botën, përfshirë Serbinë. Human Rights Watch nuk ishte në gjendje të përcaktonte nëse kompania “Circles BG” përdori licenca eksporti, domethënë nëse pajisjet u eksportuan.
Zëdhënësi i Komisionit Evropian i tha Radios Evropa e Lirë se Brukseli është në dijeni të raportit të Human Rights Watch dhe po analizon përmbajtjen e tij. “BE-ja kontrollon eksportin, tranzitin, ndërmjetësimin dhe ofrimin e asistencës teknike në lidhje me mallrat me përdorim të dyfishtë, duke përfshirë produktet e mbikëqyrjes kibernetike.
E gjitha kjo me qëllim parandalimin, ndër të tjera, të përhapjes së armëve të shkatërrimit në masë dhe ruajtjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit rajonal, si dhe respektimin e të drejtave të njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare” , shtoi ai.
Ai theksoi se BE-ja ka shtrënguar ndjeshëm kontrollin e eksportit të produkteve të tilla dhe ka miratuar udhëzime që duhet të mbështesin zbatimin e kontrolleve të eksportit nga eksportuesit dhe autoritetet kompetente.
Udhëzimet, shtoi ai, parashikojnë që teknologjitë e mbikëqyrjes kibernetike nuk mund të largohen nga territori i BE-së pa një autorizim (ose licencë) eksporti, të lëshuar nga autoriteti kompetent i shtetit anëtar të BE-së.
“Autoritetet kompetente të shteteve anëtare duhet të marrin në konsideratë veçanërisht rrezikun që këto produkte mund të përdoren në lidhje me represionin e brendshëm ose shkeljet serioze të të drejtave të njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare ”, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian.
Ai shtoi se së shpejti do të nisë një vlerësim gjithëpërfshirës i Rregullores së BE-së për Përdorim të Dyfishtë, i cili do të përfshijë edhe kontrollet mbi produktet e mbikëqyrjes kibernetike. Ky vlerësim pritet të përfundojë në fillim të vitit 2027.
Zëdhënësi deklaroi se këto parime vlejnë edhe për Serbinë, si vend kandidat për anëtarësim që është zotuar të harmonizojë legjislacionin me acquis ligjore të BE-së dhe me standardet dhe vlerat evropiane.