Në teorinë klasike të marrëdhënieve ndërkombëtare ekziston një parim pothuajse aksiomatik: fuqia nuk toleron vakumin. Kur një shtet humbet aftësinë për të projektuar stabilitet institucional dhe koherencë strategjike, hapësira që ai lë bosh mbushet nga aktorë të tjerë. Historia e diplomacisë moderne është, në thelb, historia e shfrytëzimit të këtyre vakumeve.
Në këtë prizëm duhet parë zhvillimi paralel i Kosovës dhe Serbisë. Paradoksi është domethënës. Serbia po përballet me krizën më serioze të brendshme politike që nga ardhja e Aleksandar Vučićit në pushtet. Megjithatë, ajo nuk e ka pezulluar politikën e saj të jashtme.
Përkundrazi, ka intensifikuar kontaktet me Uashingtonin, ka promovuar idenë e një dialogu strategjik me Shtetet e Bashkuara dhe ka investuar në diplomacinë ekonomike, të sigurisë dhe të lobimit. Në realizmin politik, kjo nuk është kontradiktë; është racionalitet shtetëror. Kosova, në të njëjtën periudhë, është përqendruar pothuajse ekskluzivisht në krizën e saj institucionale.
Debati publik është reduktuar në procedura parlamentare, kuorum dhe interpretime kushtetuese, ndërsa politika e jashtme ka kaluar në plan dytësor. Për partnerët ndërkombëtarë, ky nuk është vetëm një problem procedural; është tregues i kapacitetit funksional të shtetit. Në diplomaci, perceptimi është pjesë e realitetit.
Një shtet nuk vlerësohet vetëm nga qëndrimet që shpall, por nga aftësia për të prodhuar vendimmarrje të qëndrueshme dhe për të mbajtur iniciativën politike. Çdo vonesë institucionale redukton aftësinë për të ndikuar në proceset ndërkombëtare.
Në këtë kontekst, Serbia po projekton një narrativë të vazhdimësisë strategjike, ndërsa Kosova rrezikon të projektojë një narrativë të pasigurisë institucionale. Edhe zhvillimet simbolike të viteve të fundit meritojnë analizë.
Mbështetja e Presidentes për platformën “Liria ka Emër”, takimet me aktorë të ndryshëm ndërkombëtarë dhe dinamika politike rajonale janë interpretuar në mënyra të ndryshme nga opinioni publik.
Këto ngjarje nuk provojnë ekzistencën e marrëveshjeve të fshehta, por tregojnë se në diplomaci mungesa e një narrative të qartë institucionale krijon hapësirë për interpretime që mund të ndikojnë perceptimin ndërkombëtar. Njëkohësisht, dobësimi i rolit të organizuar të lobit shqiptaro-amerikan përbën një boshllëk strategjik.
Ndryshe nga fundi i viteve ’90 dhe fillimi i viteve 2000, kur diaspora ishte pjesë integrale e diplomacisë së Kosovës, sot mungon një arkitekturë e koordinuar që ta lidhë potencialin e saj me objektivat afatgjata të shtetit. Kjo është arsyeja pse pyetja thelbësore nuk është nëse Serbia po fiton terren diplomatik. Çdo shtet racional përpiqet ta bëjë këtë.
Pyetja është nëse Kosova po ruan ende ritmin strategjik që e karakterizoi në periudhën e shtetformimit. Henry Kissinger argumentonte se rendi ndërkombëtar nuk është produkt i moralit, por i aftësisë së shteteve për ta shndërruar legjitimitetin në interes strategjik.
Kosova e arriti pavarësinë sepse, në një moment historik, legjitimiteti i saj u përputh me interesat strategjike të Perëndimit. Asnjë rend ndërkombëtar nuk garanton që kjo përputhje do të vazhdojë automatikisht. Prandaj, sfida kryesore e Kosovës nuk është vetëm konstituimi i institucioneve.
Sfida është rikthimi i kapacitetit për të prodhuar iniciativë diplomatike, për të rindërtuar mekanizmat e lobimit dhe për të projektuar koherencë strategjike në një sistem ndërkombëtar gjithnjë e më konkurrues. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, shtetet rrallë humbin nga një disfatë spektakolare. Më shpesh, ato humbin nga akumulimi i mundësive të pashfrytëzuara.
Dhe historia, siç dëshmon përvoja e kombeve të vogla, nuk i ndëshkon vetëm gabimet; ajo ndëshkon edhe vonesat.