Kur antibiotikët merren pa nevojë, pasojat nuk shihen menjëherë, por mund të rëndojnë trajtimin në momentin kur ju duhen më së shumti Mr.Ph. Diellza S. Mustafa Antibiotikët janë ndër barnat më të rëndësishme të mjekësisë moderne. Ata kanë shpëtuar miliona jetë dhe vazhdojnë të jenë të pazëvendësueshëm në trajtimin e infeksioneve bakteriale.
Megjithatë, pikërisht për shkak të fuqisë së tyre, antibiotikët nuk duhet të merren kurrë pa recetë dhe pa këshillë profesionale. Marrja e antibiotikëve me iniciativë personale, me rekomandim të familjarëve apo miqve, ose përdorimi i barnave të mbetura nga një trajtim i mëparshëm, mund të sjellë pasoja serioze.
Antibiotiku i gabuar, doza e gabuar ose përdorimi i panevojshëm jo vetëm që nuk e shëron sëmundjen, por mund të nxisë rezistencën ndaj antibiotikëve, të shkaktojë efekte anësore dhe të vonojë trajtimin e duhur. Pse nuk duhet të merren antibiotikë pa recetë? Antibiotikët veprojnë vetëm kundër baktereve, jo kundër viruseve.
Prandaj, ata nuk e shërojnë ftohjen, gripin, COVID-19 apo shumicën e dhimbjeve të fytit, të cilat zakonisht kanë origjinë virale. Kur antibiotikët përdoren pa nevojë, bakteret mësojnë t’u mbijetojnë barnave. Kështu krijohen baktere rezistente, të njohura si “superbaktere”, të cilat mund t’i bëjnë infeksionet e ardhshme shumë më të vështira për t’u trajtuar.
Përveç kësaj, antibiotikët mund të shkaktojnë efekte anësore, si të përziera, dhimbje barku, diarre, infeksione mykotike, çrregullim të florës së zorrëve dhe, në raste të rralla, reaksione të rënda alergjike. Marrja e dozës së gabuar mund të jetë joefektive, ndërsa doza e tepërt mund të jetë toksike për organizmin.
Rezistenca antimikrobike: si po e humbasim armën më të fortë kundër infeksioneve? Rezistenca antimikrobike ndodh kur bakteret, viruset, kërpudhat ose parazitët ndryshojnë dhe bëhen të aftë t’u rezistojnë barnave që më parë i shkatërronin. Në këtë mënyrë, trajtimet standarde bëhen më pak efektive ose nuk veprojnë fare. Ky është një nga kërcënimet më të mëdha për shëndetin publik global.
Infeksionet që dikur trajtoheshin lehtë mund të bëhen të rrezikshme për jetën. Rezistenca antimikrobike gjithashtu e ndërlikon sigurinë e ndërhyrjeve të rëndësishme mjekësore, si operacionet, transplantet, kimioterapia dhe lindjet me prerje cezariane, të cilat mbështeten në antibiotikë funksionalë për parandalimin e infeksioneve. Si bëhen bakteret rezistente?
Bakteret janë mikroorganizma shumë të aftë për t’u përshtatur. Kur antibiotikët përdoren shpesh, pa nevojë ose në mënyrë të gabuar, disa baktere mund të gjejnë mënyra për t’i shpëtuar veprimit të tyre. Ato nuk “dorëzohen” lehtë, por ndryshojnë dhe zhvillojnë mekanizma mbrojtës.
Disa baktere prodhojnë substanca të veçanta, të quajtura enzima, të cilat e prishin ose e çaktivizojnë antibiotikun para se ai të arrijë të veprojë. Me fjalë të thjeshta, bakteri e “neutralizon” barin. Disa baktere të tjera e nxjerrin antibiotikun jashtë qelizës së tyre. Pra, antibiotiku hyn brenda, por bakteri ka një lloj “pompe” që e largon menjëherë, para se bari ta dëmtojë.
Një mënyrë tjetër është ndryshimi i vendit ku duhet të veprojë antibiotiku. Antibiotiku zakonisht lidhet në një pikë të caktuar të bakterit për ta ndalur ose shkatërruar atë. Por, nëse bakteri e ndryshon atë pikë, antibiotiku nuk mund të lidhet më si duhet dhe humb efektin. Mekanizmi më shqetësues është se bakteret mund t’ia përcjellin njëra-tjetrës “udhëzimet” për rezistencë.
Kjo do të thotë se një bakter që ka mësuar si t’i mbijetojë një antibiotiku mund t’ia kalojë këtë aftësi edhe baktereve të tjera. Kështu, rezistenca përhapet më shpejt dhe infeksionet bëhen më të vështira për t’u trajtuar.
Patogjenët ESKAPE dhe rreziku në kujdesin shëndetësor Një shqetësim i veçantë është rritja e rezistencës te patogjenët e njohur si ESKAPE: Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa dhe Enterobacter spp.
Këta patogjenë janë ndër shkaktarët më të shpeshtë të infeksioneve të lidhura me kujdesin shëndetësor dhe shpesh janë të vështirë për t’u trajtuar, pikërisht për shkak të aftësisë së tyre për të zhvilluar rezistencë ndaj shumë antibiotikëve. Rezistenca nuk kufizohet vetëm në spitale.
Gjenet rezistente tashmë janë gjetur edhe në mjedis dhe në komunitete mikrobike jashtë institucioneve shëndetësore, gjë që e bën problemin edhe më të gjerë. Trashëgimia e përdorimit të tepërt gjatë COVID-19 Pandemia COVID-19 e përkeqësoi problemin e përdorimit të tepërt të antibiotikëve.
Në shumë raste, pacientët me infeksion viral morën antibiotikë empirikë, edhe pse shkaku kryesor i sëmundjes ishte virusi. Ky përdorim i gjerë krijoi presion selektiv mbi bakteret dhe kontribuoi në rritjen e rezistencës ndaj disa grupeve të rëndësishme antibiotikësh, përfshirë fluorokinolonet, makrolidet dhe cefalosporinat e gjeneratës së tretë.
Gabimet më të shpeshta të pacientëve Gabimi i parë është marrja e antibiotikëve për grip, ftohje ose viroza të tjera. Në këto raste, antibiotiku nuk ndihmon, nuk e shkurton kohëzgjatjen e sëmundjes dhe nuk e përmirëson gjendjen. Gabimi i dytë është përdorimi i antibiotikëve të mbetur nga një trajtim i mëparshëm. Çdo infeksion ka shkakun e vet dhe kërkon vlerësim të veçantë.
Antibiotiku që ka funksionuar një herë, nuk do të thotë se është i përshtatshëm edhe herën tjetër. Gabimi i tretë është marrja e antibiotikëve me rekomandim të miqve ose familjarëve. Ilaçi që i është përshkruar dikujt tjetër mund të jetë i gabuar për ju, si për llojin e infeksionit, ashtu edhe për dozën dhe kohëzgjatjen.
Gabimi i katërt është ndërprerja e trajtimit sapo pacienti ndihet më mirë. Kjo mund të lërë gjallë bakteret më të forta, të cilat më pas shumohen dhe mund të bëhen rezistente. Gabimi i pestë është ndryshimi i dozës ose orarit pa këshillën e mjekut.
Marrja e dozave më të vogla mund ta bëjë trajtimin joefektiv, ndërsa marrja e dozave më të mëdha rrit rrezikun për efekte anësore dhe toksicitet. A duhet çdo antibiotik të merret pas ushqimit? Jo. Nuk është e vërtetë se çdo antibiotik duhet të merret pas ushqimit. Koha e marrjes varet nga lloji i antibiotikut.
Disa antibiotikë duhet të merren me stomak bosh, zakonisht një orë para ose dy orë pas ushqimit, në mënyrë që të përthithen më mirë. Disa të tjerë merren me ushqim për të shmangur irritimin e stomakut ose për të përmirësuar përthithjen. Ka edhe antibiotikë që mund të merren me ose pa ushqim.
Po ashtu, disa antibiotikë nuk duhet të merren me qumësht, kos, djathë ose lëngje të fortifikuara me kalcium, sepse kalciumi mund të pengojë përthithjen e tyre. Për këtë arsye, udhëzimi i mjekut ose farmacistit duhet ndjekur me kujdes. Mitet më të shpeshta për antibiotikët Një mit i përhapur është se antibiotikët shërojnë ftohjen dhe gripin.
Kjo nuk është e vërtetë, sepse këto sëmundje zakonisht shkaktohen nga viruset. Një tjetër mit është se sekrecionet e verdha ose jeshile tregojnë gjithmonë nevojë për antibiotik. Ngjyra e sekrecioneve nuk është tregues i sigurt se infeksioni është bakterial. Po ashtu, shumë njerëz mendojnë se antibiotiku “më i fortë” është gjithmonë më i mirë.
Në fakt, antibiotiku më i mirë është ai që i përshtatet saktë bakterit, infeksionit dhe gjendjes së pacientit. Kur është e mundur, preferohen antibiotikët më të synuar, sepse dëmtojnë më pak florën normale dhe ulin rrezikun e rezistencës. Një tjetër keqkuptim është se “trupi bëhet rezistent ndaj antibiotikëve”. Në të vërtetë, nuk bëhet rezistent trupi, por bakteret.
Si ndikon përdorimi i panevojshëm në mikrobiomën e zorrëve? Antibiotikët nuk i dallojnë gjithmonë bakteret e dëmshme nga ato të dobishme. Për këtë arsye, përdorimi i panevojshëm mund të dëmtojë mikrobiomën e zorrëve, e cila ka rol të rëndësishëm në tretje, imunitet dhe ekuilibrin e përgjithshëm të organizmit.
Kur shkatërrohen bakteret e dobishme, mund të shfaqet disbiozë, pra çrregullim i florës së zorrëve. Kjo mund të çojë në diarre, fryrje, probleme me tretjen, infeksione mykotike dhe rritje të baktereve të dëmshme. Në disa raste, rimëkëmbja e mikrobiomës mund të zgjasë javë ose muaj. Përdorimi i përsëritur dhe i panevojshëm i antibiotikëve mund ta bëjë këtë rikuperim edhe më të vështirë.
A funksionon antibiotiku për dhimbjen e dhëmbit? Në shumicën e rasteve, antibiotiku nuk e zgjidh shkakun e dhimbjes së dhëmbit. Dhimbja mund të vijë nga prishja e dhëmbit, dëmtimi i nervit, çarja e dhëmbit ose abscesi. Këto probleme kërkojnë trajtim stomatologjik, si mbushje, trajtim të kanalit të rrënjës, drenim të abscesit ose nxjerrje të dhëmbit.
Antibiotikët mund të jenë të nevojshëm vetëm kur infeksioni po përhapet, kur ka ënjtje në fytyrë, nofull ose qafë, temperaturë, lodhje të rëndë ose shenja të përgjithshme të përkeqësimit. Vendimi duhet të merret nga dentisti ose mjeku, jo nga vetë pacienti. Roli i farmacistit në parandalimin e keqpërdorimit Farmacisti ka rol kyç në parandalimin e keqpërdorimit të antibiotikëve.
Ai nuk është vetëm profesionisti që jep barin, por edhe këshillues i rëndësishëm për përdorimin e drejtë të tij. Farmacisti ndihmon pacientin të kuptojë si merret antibiotiku, sa gjatë duhet përdorur, cilat janë efektet anësore të mundshme dhe çfarë ndërveprimesh mund të ketë me barna të tjera. Po aq e rëndësishme është që antibiotikët të mos jepen pa recetë.
Refuzimi i dhënies së antibiotikut pa përshkrim mjekësor nuk është pengesë për pacientin, por mbrojtje për shëndetin e tij dhe për shëndetin publik. Antibiotik sot, infeksion i pashërueshëm nesër Përdorimi i panevojshëm i antibiotikëve mund të duket si zgjidhje e shpejtë, por pasojat mund të jenë afatgjata.
Sa më shpesh të përdoren gabimisht, aq më shumë rritet mundësia që bakteret të bëhen rezistente. Prandaj, antibiotikët duhet të përdoren vetëm kur janë vërtet të nevojshëm, vetëm me recetë mjeku dhe gjithmonë sipas udhëzimeve profesionale. Antibiotikët nuk janë karamele.
Ata janë barna të fuqishme, që duhet të përdoren me kujdes, sepse nga mënyra si i përdorim sot varet edhe fuqia e tyre për të shpëtuar jetë nesër.