Qentë e racave të mëdha plaken më shpejt në nivel molekular, ndërsa ndryshimet biologjike mund të shpjegojnë pse jetëgjatësia e tyre është më e shkurtër Është e njohur se qentë e racave të vogla zakonisht jetojnë më gjatë sesa ata të racave të mëdha. Megjithatë, arsyeja e këtij dallimi ka mbetur për shumë kohë një pyetje e rëndësishme për shkencëtarët.
A plaken vërtet më shpejt qelizat e qenve të mëdhenj apo ata thjesht preken më herët nga sëmundje të caktuara? Një studim i ri, i publikuar në revistën shkencore Science , ofron një shpjegim të mundshëm. Rezultatet tregojnë se qentë e mëdhenj përjetojnë ndryshime molekulare të lidhura me plakjen më shpejt sesa qentë e vegjël .
Zbulimi mund të ndihmojë në kuptimin e jetëgjatësisë së qenve dhe të hapë mundësi për zhvillimin e metodave që ngadalësojnë disa procese të plakjes. Çfarë tregoi analiza e gati 900 qenve? Studiuesit përdorën të dhëna nga projekti amerikan Dog Aging Project , i cili mbledh informacione për shëndetin, sjelljen dhe mjedisin ku jetojnë qentë.
Në studimin e ri u analizuan 1.640 mostra molekulare nga 894 qen, me vëmendje të veçantë te metilimi i ADN-së. Ky është një proces biologjik gjatë të cilit grupe të vogla kimike lidhen me ADN-në dhe ndikojnë në aktivitetin e gjeneve, pa ndryshuar kodin gjenetik. Këto ndryshime janë pjesë e epigjenomit, i cili ndikohet nga mosha, ushqyerja, aktiviteti fizik dhe faktorët mjedisorë.
Rezultatet treguan se te qentë e racave të mëdha ndryshimet e lidhura me plakjen grumbullohen më shpejt. Foto: Lifeonwhite Ora biologjike që zbulon plakjen Duke analizuar metilimin e ADN-së, shkencëtarët zhvilluan një të ashtuquajtur orë epigjenetike, e cila mund të vlerësojë moshën e qenit përmes ndryshimeve molekulare.
Metoda tregoi saktësi të lartë, me një gabim mesatar prej më pak se një viti në parashikimin e moshës kronologjike. Studiuesit zbuluan gjithashtu se qentë me moshë biologjike më të avancuar sesa mosha e tyre reale kishin rrezik më të lartë të vdekjes së parakohshme . Kjo sugjeron se ndryshimet epigjenetike mund të ofrojnë informacione të rëndësishme për shëndetin dhe jetëgjatësinë.
Çfarë janë “gjenet kërcyese”? Një nga zbulimet më interesante lidhet me elementet e lëvizshme gjenetike, të njohura edhe si “gjene kërcyese”. Këto janë pjesë të materialit gjenetik që në kushte të caktuara mund të kopjohen ose të ndryshojnë pozicion brenda gjenomit. Normalisht, aktiviteti i tyre kontrollohet nga mekanizma mbrojtës, përfshirë metilimin e ADN-së.
Me kalimin e moshës, disa nga këto shenja kimike pakësohen, duke dobësuar kontrollin mbi elementet e lëvizshme. Studimi tregoi se qentë e mëdhenj humbin më shpejt disa prej këtyre shenjave mbrojtëse , çka mund të lidhet me plakjen e përshpejtuar. Megjithatë, ende nuk është vërtetuar nëse këto ndryshime e shkaktojnë drejtpërdrejt plakjen apo janë kryesisht tregues të saj.
A ka ndikuar njeriu në jetëgjatësinë e qenve? Sipas Noah Snyder-Mackler, profesor në Universitetin Shtetëror të Arizonës dhe një nga autorët e studimit, përzgjedhja e racave gjatë shumë brezave mund të ketë ndikuar pa dashje në jetëgjatësinë e qenve. Përmes mbarështimit, njerëzit kanë krijuar raca që rriten shpejt dhe arrijnë përmasa të mëdha në moshë të rritur.
Kjo rritje mund të shoqërohet me procese biologjike që përshpejtojnë plakjen. Për këtë arsye, disa raca shumë të mëdha jetojnë mesatarisht më pak se dhjetë vjet, ndërsa racat e vogla shpesh arrijnë moshë dukshëm më të madhe. Edhe gjinia luan rol Studimi tregoi se qentë meshkuj, mesatarisht, përjetojnë ndryshime molekulare të lidhura me plakjen më shpejt sesa femrat.
Ky dallim u vërejt edhe te meshkujt e kastruar në moshë të re. Studiuesit identifikuan ndryshime në kromozomin X, të cilat mund të ndihmojnë në shpjegimin e dallimeve ndërmjet gjinive. Megjithatë, mekanizmat që lidhen me gjininë dhe madhësinë trupore nuk janë të njëjtë. A mund t’u zgjatet jeta qenve të mëdhenj?
Rezultatet hapin mundësi për hulumtime që synojnë ngadalësimin e plakjes molekulare përpara shfaqjes së sëmundjeve. Nëse identifikohen mënyra të sigurta për të ndikuar në këto procese, në të ardhmen mund të zhvillohen trajtime që ndihmojnë qentë të jetojnë më gjatë dhe më shëndetshëm.
Megjithatë, edhe ngadalësimi i plakjes nuk do t’i eliminonte të gjitha problemet shëndetësore që lidhen me racën dhe trashëgiminë gjenetike. Për momentin, ndryshimet epigjenetike konsiderohen tregues të rëndësishëm të plakjes, por ende nuk dihet nëse ato janë shkaku kryesor i këtij procesi.