Kriza institucionale në Kosovë po vazhdon, ndërsa përplasja politike mes pozitës dhe opozitës po bëhet gjithnjë e më e ashpër rreth mënyrës së zhbllokimit të institucioneve. PDK-ja dhe AAK-ja kërkojnë konstituimin e Kuvendit, por kanë refuzuar dialogun për një president konsensual, duke ngritur pikëpyetje mbi strategjinë dhe synimet e tyre politike.
Pse kërkojnë konstituimin e Kuvendit, ndërkohë që nuk pranojnë të ulen në një tryezë ku mund të diskutohet për një president konsensual? A është kjo vetëm një përplasje procedurale apo pas saj fshihet një betejë më e gjerë politike? Për këtë çështje, për “Bota sot” ka folur analisti politik Zejnullah Jakupi.
Fillimisht, Jakupi thotë se situata aktuale tregon se problemi nuk është vetëm teknik apo procedural, por lidhet me kontrollin e rendit politik që do të vijë pas konstituimit të Kuvendit.
“Aktualisht, PDK-ja dhe AAK-ja kanë refuzuar takimin e ftuar nga ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ku një nga temat e deklaruara ishte pikërisht arritja e një marrëveshjeje për një president konsensual. PDK-ja e ka quajtur ftesën përpjekje për manipulim të afateve, ndërsa ka kërkuar që zgjidhja të kërkohet në Kuvend.
Nëse qëllimi kryesor i PDK-së dhe AAK-së është konstituimi i Kuvendit, atëherë në parim një marrëveshje politike për presidentin mund të ishte pikërisht një nga rrugët për ta zhbllokuar situatën. Por ato po thonë: “Ejani në Kuvend”, ndërsa njëkohësisht nuk pranojnë të ulen në një tryezë ku mund të negociohet formula politike që do ta bënte të mundur zgjidhjen.
Kjo tregon se problemi nuk është vetëm teknik apo procedural. Është një betejë për kontrollin e rendit politik që vjen pas konstituimit ”, deklaroi Jakupi. Zejnullah Jakupi. Më tej, analisti ka folur konkretisht për atë se çfarë mund të synojë PDK-ja përmes kësaj qasjeje.
Sipas tij, një prej objektivave kryesore është që përgjegjësia për krizën të mbetet mbi Lëvizjen Vetëvendosje, ndërsa PDK-ja të ruajë një pozicion më të favorshëm politik. “Çfarë mund të synojë PDK? Sipas meje, PDK-ja ka disa objektiva paralelë. Ta mbajë përgjegjësinë mbi LVV-në.
Mesazhi i PDK-së është: ne jemi në Kuvend, ejani ta bëjmë punën atje; problemi është te Vetëvendosje që nuk po e zhbllokon Kuvendin. Kjo është politikisht më e lëverdishme sesa të hyjë në një marrëveshje me Kurtin/Haxhiun, sepse një marrëveshje eventuale do ta zbehte narrativën e opozitës se LVV është përgjegjëse për krizën.
PDK-ja konkretisht ka thënë se Haxhiu duhet t’i drejtohet Avni Deharit për thirrjen e seancës, jo partive për konsultime. Nuk dëshiron t’i japë Kurtit një marrëveshje që mund ta paraqesë si sukses. Kjo është shumë e rëndësishme.
Nëse Kurti arrin të ndërmjetësojë një president konsensual, konstituimin e Kuvendit dhe pastaj krijimin e institucioneve, ai del politikisht si personi që e zgjidhi krizën. Për opozitën, kjo është e pafavorshme. Prandaj PDK mund të preferojë një skenar ku presioni publik rritet mbi LVV-në dhe përgjegjësia për çdo dështim mbetet te aj o”, u shpreh Jakupi.
Ndërsa sa i përket AAK-së, analisti vlerëson se kjo parti ka një interes tjetër politik dhe nuk dëshiron të bëhet pjesë e një marrëveshjeje që, sipas tij, do ta forconte LVV-në pa marrë në këmbim një përfitim të qartë politik. “Po AAK? AAK ka edhe një interes tjetër: të mos bëhet pjesë e një marrëveshjeje që e forcon LVV-në pa marrë një përfitim të qartë politik në këmbim.
Nga raportimet e fundit, edhe AAK e ka interpretuar situatën si zvarritje të qëllimshme nga Vetëvendosje. Pra, për AAK-në nuk mjafton të thuhet: “Ejani të bëjmë president konsensual.” Pyetja reale është: Konsensual sipas kujt? Me çfarë kandidati? Me çfarë marrëveshjeje për institucionet? Kush e merr kryesimin e Kuvendit? Çfarë garancish ka opozita? Dhe çfarë ndodh me qeverinë?
Pa këto përgjigje, një “president konsensual” mund të perceptohet si një marrëveshje ku opozita i jep LVV-së atë që i duhet për ta zhbllokuar sistemin, pa marrë diçka të krahasueshme në kthim”, theksoi Jakupi. Krahas kësaj, analisti ka folur edhe për dobësinë që mund të ketë kjo strategji e opozitës.
Sipas tij, nëse PDK dhe AAK vërtet e kanë prioritet konstituimin e Kuvendit, atëherë refuzimi i dialogut politik është i vështirë për t’u arsyetuar. “Por këtu qëndron edhe dobësia e strategjisë së tyre Nëse PDK dhe AAK vërtet duan vetëm konstituimin e Kuvendit, atëherë refuzimi kategorik i dialogut është politikisht i vështirë për t’u shpjeguar.
Sepse politika parlamentare është pikërisht negocim. Dhe sidomos për presidentin, Kushtetuta kërkon një shumicë shumë të lartë: në dy raundet e para nevojiten 2/3 e të gjithë deputetëve, pra 80 vota, ndërsa në raundin e tretë kërkohet shumicë e të gjithë deputetëve. Prandaj një president vërtet konsensual nuk mund të dalë vetëm nga njëra palë. Atëherë pse aksionet para Kuvendit?
Këtu mendoj se duhet parë më shumë si presion politik dhe komunikim publik sesa si përpjekje konkrete për të zgjidhur krizën. Mesazhi është: “Ne jemi këtu. Ne duam që Kuvendi të punojë.
Mos e mbani peng institucionin.” Kjo i shërben opozitës sepse e zhvendos konfliktin nga: “Pse nuk po gjeni marrëveshje?” te: “Pse LVV nuk po e hap Kuvendin?” Është një dallim shumë i madh politik”, d eklaroi ai.
Më tej, Jakupi ka komentuar edhe deklaratën e kryesuesit të seancës konstituive, Avni Dehari, duke vlerësuar se ai po tenton ta zhvendosë debatin nga përplasja procedurale drejt një marrëveshjeje politike.
“Dhe Avni Dehari po e ndryshon pak lojën Deklarata e Deharit është interesante sepse ai, si kryesues i seancës konstituive, po tenton ta çojë debatin nga përplasja procedurale në marrëveshje politike. Pra, praktikisht po thotë: “Mirë, të gjithë po thoni se duhet të zhbllokohet Kuvendi.
Atëherë uluni dhe gjeni kompromisin.” Kjo i vë PDK-në dhe AAK-në përballë një pyetjeje të pakëndshme: nëse janë për zgjidhje, pse nuk ulen?”, tha Jakupi. Megjithatë, analisti nuk konsideron se duhet të thuhet prerazi se PDK dhe AAK nuk duan president konsensual. Sipas tij, më shumë bëhet fjalë për kundërshtimin e mënyrës se si një marrëveshje e tillë po kërkohet të arrihet.
“Megjithatë, nuk do të nxitoja të them se PDK/AAK “nuk duan president konsensual” Më saktë do ta formuloja kështu: Ata nuk duan që presidenti konsensual të përdoret si mekanizëm për t’i dhënë LVV-së daljen nga kriza pa një marrëveshje më të gjerë politike. Kjo është shumë ndryshe.
Madje, opozita mund të jetë krejtësisht pro një presidenti konsensual, por kundër mënyrës se si LVV po kërkon të arrihet ai. Kjo lidhet edhe me historikun e krizës: edhe në proceset e mëparshme, kandidatura e njëanshme për president ka prodhuar përplasje, ndërsa opozita ka kërkuar kandidat konsensual. Pra, çfarë synojnë realisht?
Nëse i bashkojmë të gjitha, unë do ta lexoja strategjinë e PDK-së dhe AAK-së kështu: Konstituim të Kuvendit, por pa i dhënë LVV-së një marrëveshje politike “falas”. Ta detyrojnë LVV-në të bëjë hapin e parë.Të ruajnë narrativën se përgjegjësia për krizën është te Vetëvendosje.
Të hyjnë në çdo marrëveshje eventuale nga një pozitë më e fortë negociuese.Të shmangin një marrëveshje që mund ta paraqesë Kurtin si arkitekt të zgjidhjes së krizës. Dhe ekziston edhe një objektiv më afatgjatë: nëse nuk arrihet marrëveshje, zgjedhjet e reja mund të jenë më të favorshme për opozitën sesa një marrëveshje e shpejtë që e stabilizon LVV-në.
Haxhiu vetë ka paralajmëruar se pa marrëveshje mund të shkohet përsëri drejt zgjedhjeve, ndërsa ka kritikuar PDK-në dhe AAK-në për refuzimin e dialogut. Pra, paradoksi është real: PDK dhe AAK po kërkojnë publikisht “Kuvendin tani”, por nuk po pranojnë një nga kanalet që mund të prodhojë kompromisin politik të nevojshëm për ta bërë atë të funksionojë.
Kjo sugjeron se beteja nuk është vetëm për konstituimin e Kuvendit; është edhe për kushtet e marrëveshjes dhe për atë se kush del politikisht fitues nga zhbllokimi i krizës ”, përfundoi Zejnullah Jakupi për “Bota sot”.