Vjosa Osmani-Sadriu e kishte potencialin të bëhej njëra prej figurave më të rëndësishme politike të Kosovës së pasluftës.
Ajo kishte diçka që politika e kërkon me vite dhe e gjen rrallë: një kombinim të formimit profesional me aftësitë e komunikimit, një imazh publik relativisht të pastër, një paraqitje pozitive që krijonte empati dhe një profili politik që mund të shërbente si urë e fuqishme ndërmjet Kosovës dhe aleatëve të saj më të rëndësishëm.
Në një moment të caktuar, ajo dukej si ajo shkëndija që shfaqet në fund të një tuneli të gjatë e të errët dhe të bind se errësira nuk është destinacioni yt përfundimtar. Por politika ka një ligj të pamëshirshëm: ndonjëherë njeriu nuk e humb rrugën sepse nuk di të ecë, por sepse zgjedh t’i dëgjojë njerëzit e gabuar.
Dhe pikërisht këtu, mendoj, gjendet një pjesë e rëndësishme e përgjigjes për të ardhmen politike të Vjosa Osmanit. Ajo nuk ka nevojë të shpikë një Vjosë të re. Ka nevojë të rikthejë versionin më të mirë të Vjosës që kemi njohur — dhe ta bëjë atë më të pjekur, më të qartë, më të disiplinuar dhe politikisht më të mençur.
Ky është ndryshimi ndërmjet një rikthimi të zakonshëm dhe një rikthimi të madh. RIKTHIMI NUK FILLON ME PROPAGANDË. FILLON ME VETËKRITIKË. Një rikthim serioz politik nuk fillon me fotografi të reja, me slogane të reja apo me fjalime madhështore. Fillon me diçka shumë më të vështirë: me guximin për ta parë vetën në pasqyrë. Një politikane që mund të thotë: “Këtu kam gabuar.
Këtu u kam besuar njerëzve të gabuar. Këtu kam lejuar që këshilltarët të më largojnë nga njerëzit më të aftë. Dhe këto janë vendime që sot do t’i merrja ndryshe.” — nuk dobësohet. Përkundrazi, fiton një lloj force që nuk mund të prodhohet nga asnjë aparat propagandistik. Publiku nuk kërkon politikanë të pagabueshëm. Kërkon njerëz të besueshëm.
Dhe ndonjëherë një pranim i sinqertë i një gabimi është më bindës se njëqind konferenca për shtyp në të cilat të gjithë shpallen fajtorë, përveç atij që flet. PROBLEMI NUK ËSHTË VETËM KËSHILLTARI. ËSHTË KULTURA E KËSHILLIMIT.
Nëse Vjosa Osmani dëshiron një rikthim të fuqishëm, një nga veprimet e para duhet të jetë një vlerësim i thellë, profesional dhe meritokratik i rrethit të saj politik. Jo një kontroll besnikërie. Një kontroll kompetence.
Jo pyetja: “Sa besnik je ndaj meje?” Por: “Çfarë vlere të shtuar sjell për mua, për institucionin dhe për Kosovën?” Sepse këshilltari i mirë nuk është ai që ia thotë udhëheqësit atë që dëshiron të dëgjojë. Këshilltari i mirë është ai që, në momentin e duhur, ka guximin t’i thotë: “Jo.
Kjo është gabim.” Kur një lider rrethohet vetëm nga njerëz që thonë “po”, shumë shpejt ndërton një pallat politik me mure prej pasqyrash. Kudo që shikon, sheh vetëm veten. Dhe kjo është ndoshta mënyra më elegante për ta humbur kontaktin me realitetin.
Prandaj Vjosa ka nevojë për një ekip të vogël, profesional, inteligjent dhe të disiplinuar; një ekip ku kompetenca të jetë më e rëndësishme se afërsia personale, integriteti më i rëndësishëm se servilizmi dhe rezultati më i rëndësishëm se duartrokitja. Më pak njerëz që thonë “po”. Më shumë njerëz që dinë të thonë “jo” — dhe ta argumentojnë pse.
AMERIKA: SHTYLLË STRATEGJIKE, JO DEKOR DIPLOMATIK Një prej shtyllave më të rëndësishme të orientimit politik të Vjosa Osmanit duhet të mbetet partneriteti i fuqishëm me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Për Kosovën, marrëdhënia me SHBA-në nuk është fotografi për album diplomatik, as dekor për fjalime presidenciale. Është interes strategjik.
Por një marrëdhënie e fuqishme me Washingtonin nuk ndërtohet vetëm me deklarata dashurie politike. Ajo ndërtohet me besueshmëri, seriozitet, koordinim, qëndrueshmëri institucionale dhe aftësi për të qenë aleat i parashikueshëm. Kosova duhet të jetë shtet që i mbron me vendosmëri interesat e veta, por që njëkohësisht i kupton përgjegjësitë që sjell partneriteti me aleatët e saj.
Këtu Vjosa Osmani ka një potencial të veçantë. Profili i saj mund të funksionojë shumë mirë pikërisht në këtë hapësirë: si një figurë politike me orientim të qartë euroatlantik, me gjuhë institucionale dhe me aftësi për ta përfaqësuar Kosovën në arenën ndërkombëtare. Por kjo duhet të jetë pjesë e një strategjie të tërë, jo zëvendësim për të.
SEPSE RIKTHIMI NUK MUND TË JETË VETËM NDËRKOMBËTAR Vjosa Osmani nuk mund të rikthehet vetëm në Washington. As vetëm në Bruksel. As vetëm në sallat e protokollit. Duhet të rikthehet te qytetari. Te Kosova reale. Te familja që pret një vend pune. Te i riu që mendon të largohet. Te prindi që kërkon arsim më të mirë për fëmijën. Te pacienti që kërkon shërbim dinjitoz.
Te sipërmarrësi që kërkon institucione që nuk e shohin si pengesë. Te qytetari që dëshiron një administratë profesionale dhe një drejtësi që nuk pyet se kush është mbi të. Sepse qytetarët nuk jetojnë me fotografi diplomatike. Ata jetojnë me institucione.
Dhe në fund të ditës, suksesi i një shteti nuk matet me numrin e fotografive që lideri ka bërë me liderë të huaj, por me atë se sa më mirë jeton qytetari i tij. NUK KA NEVOJË TA FITOJË ÇDO BETEJË Ndoshta ky është një nga këshillat më të rëndësishëm për një rikthim të ardhshëm. Vjosa nuk duhet t’i përgjigjet çdo sulmi. Nuk duhet të merret me çdo komentues. Me çdo provokues.
Me çdo debat të rrjeteve sociale. Me çdo polemikë të ditës. Sepse kur një politikan fillon t’i përgjigjet çdo zhurme, shumë shpejt e gjen veten duke luftuar një luftë të madhe për një arsye të vogël. Politika nuk është garë se kush bërtet më fort. Është art i zgjedhjes së betejave. Është shah.
Dhe në shah nuk fiton domosdoshmërisht ai që bën më shumë zhurmë, por ai që sheh disa lëvizje përpara. Le të flasin të tjerët. Le të zemërohen. Le të provokojnë. Ajo duhet të punojë. Sepse zhurma harrohet. Rezultatet mbeten. MOS U BËJ KOPJE TË ASKujT Gabimi më i madh do të ishte që Vjosa Osmani të përpiqej të bëhej versioni i dytë i dikujt tjetër.
Ajo nuk ka nevojë të bëhet një Kurti i dytë. As një Rugova e dytë. As një Thaçi e dytë. As kopje e ndonjë lideri tjetër. Kosovës nuk i duhet një kopje. I duhet një Vjosa Osmani e pjekur politikisht.
Një Vjosa që e ndërton identitetin e saj mbi demokracinë, qendrën politike, orientimin euroatlantik, shtetin ligjor, institucionet funksionale, ekonominë konkurruese dhe marrëdhëniet strategjike me aleatët. Një Vjosa që nuk përpiqet të jetë gjithçka për të gjithë. Por që e di saktësisht se çfarë përfaqëson. Sepse politika pa identitet është vetëm menaxhim i momentit.
Dhe Kosova ka nevojë për më shumë se kaq. VJOSË, MOS U PËRPIQ TË DËSHMOSH SE NUK KE GABUAR KURRË Këtu ndodhet paradoksi më i madh. Ndonjëherë një politikan fillon të humbasë pikërisht atëherë kur shpenzon gjithë energjinë duke dëshmuar se nuk ka gabuar kurrë.
Por një udhëheqëse e pjekur mund të thotë: “Po, kam gabuar.” Pastaj: “E kuptova pse.” Dhe më në fund: “Nuk do ta përsëris.” Kjo nuk është dobësi. Është pjekuri. Madje, në politikë, mund të jetë forma më e rrallë e forcës. Sepse ai që pranon një gabim e kontrollon të ardhmen e tij. Ai që refuzon ta pranojë, bëhet peng i së kaluarës. SHANSA E DYTË NUK ËSHTË KTHIM PAS.
Është një mundësi për të ardhur përpara. Vjosa Osmani ende mund ta bëjë një rikthim të fuqishëm. Por jo duke u përpjekur të rikthejë pikërisht atë që ishte. Ajo duhet të marrë nga e kaluara atë që ishte e mirë, të pranojë me ndershmëri atë që nuk funksionoi, të largojë nga vetja atë që e dobësoi dhe të ndërtojë mbi këtë përvojë një version shumë më të pjekur të vetvetes.
Kosovës nuk i duhen më politikanë që duan medoemos të duken të pagabueshëm. I duhen politikanë që dinë të gabojnë, të mësojnë, të korrigjohen dhe të punojnë. Dhe pikërisht këtu mund të jetë mundësia e madhe e Vjosa Osmanit: jo të rikthehet si ajo që ishte, por të shfaqet si ajo që mund të bëhet. Sepse politika, në fund të fundit, nuk është konkurs për të kaluarën.
Është provim për të ardhmen. Dhe një tunel, sado i gjatë të jetë, nuk është i përjetshëm. Diku, në fund të tij, gjithmonë ekziston drita. Ndonjëherë ajo dritë nuk është më shumë se një shkëndijë. Por një shkëndijë nuk ka nevojë të jetë diell. I mjafton të tregojë drejtimin. Dhe nëse Vjosa Osmani arrin ta gjejë përsëri drejtimin e duhur, shkëndija mund të bëhet yll.