Disa pjesë të botës sonte do të kenë mundësinë të shohin një nga spektaklet më mahnitëse që mund të ofrojë qielli: një eklips diellor. Por i njëjti spektakël mund të shkaktojë dëmtime serioze të syve dhe mund të jetë dukshëm më i rrezikshëm nga sa mund të mendoni. Rreziku është aq i madh sa mund të çojë deri në humbje të shikimit.
Në prag të eklipsit diellor, ekspertët u kanë bërë thirrje njerëzve të mos shikojnë drejtpërdrejt Diellin. Në vend të kësaj, rekomandohet përdorimi i syzeve speciale për eklipsin ose përdorimi i metodave të tjera, si për shembull një kullesë kuzhine. Megjithatë, mund të jetë joshëse të shikosh drejtpërdrejt eklipsin.
Për shkak se Dielli duket më i errët se zakonisht, reagimi instinktiv që zakonisht na bën të largojmë sytë nga një dritë shumë e fortë mund të mos aktivizohet. Por pikërisht këtu qëndron rreziku. Dielli është ende jashtëzakonisht i ndritshëm, edhe kur është kryesisht i mbuluar nga Hëna.
Kjo dritë intensive do të thotë se shikimi i drejtpërdrejtë i Diellit mund të shkaktojë dëmtime të përhershme, përfshirë edhe humbjen e shikimit. Për më tepër, dëmtimi mund të mos vihet re menjëherë. Si dëmtimi i syrit, ashtu edhe dhimbja që mund të shkaktojë, mund të duan disa orë për t’u shfaqur qartë.
Kjo do të thotë se mund të kalojnë disa orë pas eklipsit para se të kuptoni se i keni shkaktuar syrit një dëmtim potencialisht të përhershëm. “Një nga keqkuptimet më të zakonshme është se një eklips i pjesshëm e bën të sigurt shikimin e Diellit.
Në realitet, edhe gjatë një eklipsi, Dielli mbetet mjaftueshëm i ndritshëm për të dëmtuar indet delikate të syrit,” tha Alex Ionides, kirurg okulist konsulent në Moorfields Eye Hospital. “Retina është shtresa e ndjeshme ndaj dritës, e vendosur në pjesën e pasme të syrit, e cila na mundëson të shohim.
Kur shikoni drejtpërdrejt Diellin, drita e fortë dhe rrezatimi ultravjollcë mund të dëmtojnë qelizat e retinës. Kjo gjendje njihet si retinopatia diellore (solar retinopathy). Retinopatia diellore mund të zhvillohet edhe pas një periudhe të shkurtër ekspozimi. Dëmtimi mund të mos shkaktojë dhimbje, ndaj njerëzit shpesh nuk e kuptojnë se ka një problem deri disa orë më vonë.
Simptomat mund të përfshijnë shikim të turbullt, shikim të shtrembëruar, ulje të aftësisë për të dalluar ngjyrat, vështirësi në lexim ose një njollë të errët në qendër të fushës së shikimit. Në disa raste, gjendja përmirësohet me kalimin e kohës, por në raste të tjera mund të ndodhë humbje e përhershme e shikimit. Shumë njerëz mendojnë se syzet e zakonshme të diellit do t’i mbrojnë sytë.
Syzet e diellit me mbrojtje të certifikuar ndaj rrezeve UV janë të rëndësishme për përdorimin e përditshëm, për të mbrojtur sytë nga efektet e dëmshme të diellit.
Fatkeqësisht, syzet e diellit nuk ofrojnë mbrojtje të mjaftueshme kundër shikimit drejtpërdrejt të Diellit, veçanërisht për periudha të gjata.” Nëse dikush e shikon Diellin dhe më pas shfaq simptoma, spitali rekomandon që të kërkojë menjëherë ndihmë mjekësore.
Simptomat përfshijnë: Dhimbje në sy; Skuqje; Irritim; Shikim të turbullt ose të shtrembëruar; Shfaqjen e njollave të reja të errëta në fushën e shikimit; Ndryshime të papritura në shikim.
“Ndërsa disa njerëz shërohen gjatë disa javëve ose muajve, të tjerë mund të mbeten me dëmtime të përhershme të shikimit,” tha Mohamed Elalfy, okulist konsulent dhe president i Royal College of Ophthalmologists. Pas eklipsit të fundit diellor të krahasueshëm, në vitin 1999, Kolegji regjistroi të paktën 70 raste të dëmtimit të syve.
Disa njerëz vazhdojnë të përballen me pasojat edhe dekada më vonë — ndër ta është edhe Peter Smith, nga Taunton, i cili kishte marrë hua një maskë saldimi, duke menduar se do t’i ofronte mbrojtje të mjaftueshme. “Edhe tani ka ende një pasojë të mbetur. Kur jam i lodhur, ndonjëherë më shfaqet përsëri një pikë që pulson dhe nuk është aspak e këndshme kur ndodh”, i tha ai BBC-s.