Parlamenti i Hungarisë ka zgjedhur të martën András Baka si presidentin e ri të vendit, në një zhvillim që vjen pas largimit të diskutueshëm të presidentit të mëparshëm dhe në kohën kur kryeministri pro-BE, Péter Magyar, po përpiqet të ndryshojë strukturat shtetërore të trashëguara nga qeverisja e gjatë e Viktor Orbánit.
Baka, 73 vjeç, mori 140 vota pro dhe vetëm gjashtë kundër në parlament. Partia në pushtet, Tisza, e cila disponon shumicën prej dy të tretash, e kishte propozuar atë për këtë post të shtunën. Edhe pse posti i presidentit në Hungari është kryesisht ceremonial, zgjedhja e Baka-s shihet si një sinjal politik për drejtimin e ri që qeveria dëshiron t’i japë institucioneve të vendit.
Magyar e ka përshkruar Baka-n si një figurë që përfaqëson përkushtimin ndaj shtetit ligjor dhe parimeve kushtetuese. “Jeta e tij është shembull i përkushtimit ndaj shtetit ligjor demokratik dhe parimeve kushtetuese”, ka deklaruar Magyar, duke shtuar se Hungaria duhet të rikthehet në rrugën e sundimit të ligjit dhe qeverisjes kushtetuese.
U largua nga Gjykata e Lartë pasi kritikoi reformën e Orbánit Baka ka një histori të gjatë në drejtësi dhe është konsideruar prej vitesh si një kritik i ndërhyrjeve politike në sistemin gjyqësor. Ai shërbeu si gjyqtar në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg nga viti 1991 deri më 2008.
Në vitin 2009 u emërua në krye të Gjykatës Supreme të Hungarisë, por vetëm tre vjet më vonë u shkarkua nga posti pasi kundërshtoi një reformë të qeverisë së Viktor Orbánit që ulte moshën e pensionimit të detyrueshëm për gjyqtarët nga 70 në 62 vjeç. Baka e kishte cilësuar atë ndryshim si një “spastrim gjyqësor”.
Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara e kishin kritikuar atëherë uljen e moshës së pensionimit, ndërsa në vitin 2016 Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut vendosi se shkarkimi i Baka-s kishte cenuar lirinë e tij të shprehjes.
“Hungaria u bë një shtet i kapur” Pavarësisht se edhe ai u largua nga posti përmes një akti ligjor të ngjashëm me atë që çoi në shkurtimin e mandatit të presidentit të mëparshëm, Tamás Sulyok, Baka nuk e ka kritikuar largimin e tij. Përkundrazi, muajin e kaluar ai deklaroi se problemet më të mëdha të Hungarisë lidhen me mënyrën se si funksionuan institucionet gjatë periudhës së Orbánit.
“Në një vend të qeverisur nga shteti ligjor, masa të tilla të jashtëzakonshme nuk mund të përdoren, por Hungaria u bë një shtet i kapur nën Orbánin”, kishte deklaruar Baka. Ai kishte shtuar se zyrtarët shtetërorë, përfshirë presidentin, ishin emëruar jo për të kufizuar pushtetin e qeverisë, por për të garantuar vazhdimësinë politike të sistemit të mëparshëm edhe pas humbjes në zgjedhje.
Fidesz bojkoton votimin Zgjedhja e Baka-s nuk u mbështet nga opozita e lidhur me ish-kryeministrin Viktor Orbán. Partia Fidesz dhe aleatja e saj KDNP bojkotuan votimin në parlament, duke e cilësuar largimin e Sulyok-ut si “tiranik” dhe “të paligjshëm”.
Ndërkohë, analisti Bulcsu Zsiga nga Centre for Fair Political Analysis e ka cilësuar zgjedhjen e Baka-s si një sinjal se Hungaria synon të rikthehet drejt demokracisë liberale.
Sipas tij, emërimi i tij ka edhe një rëndësi simbolike, pasi Baka kishte ndjekur deri në fund betejën ligjore për të dëshmuar se mënyra se si ishte larguar nga posti i kryetarit të Gjykatës Supreme nuk ishte në përputhje me standardet evropiane. Nuk do ta përfundojë domosdoshmërisht mandatin Baka nuk ka pasur një karrierë të gjatë politike.
Përveç një periudhe të shkurtër si deputet, pasi u zgjodh në vitin 1990 nga lista e Forumit Demokratik Hungarez, ai nuk ka mbajtur poste të tjera politike pas tranzicionit demokratik. Mandati i tij presidencial mund të jetë gjithashtu i përkohshëm.
Magyar ka bërë të ditur se Baka mund të qëndrojë në detyrë vetëm deri në përfundimin e procesit për zëvendësimin e Ligjit Themelor të epokës së Orbánit me një kushtetutë të re, e cila synohet të hartohet përmes një procesi të gjerë konsultimi publik.
Kryeministri hungarez ka vlerësuar se hartimi i kushtetutës së re mund të zgjasë rreth një vit deri në një vit e gjysmë, ndërsa konsultimet publike pritet të nisin muajin e ardhshëm. Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!