Nga: Rich Lowry / New York Post Përkthimi: Telegrafi.com A ishte Odiseu, luftëtari legjendar grek, në të vërtetë i paguximshëm? Kritikat më të mëdha ndaj filmit të ri të suksesshëm të Christopher Nolanit, Odiseu [ The Odyssey ], kanë të bëjnë me mënyrën se si ai e portretizon heroin e rrëfimit.
Në origjinal, Odiseu është hero i zgjuar, me shumë shtresa, i cili e shpik idenë e kalit të Trojës dhe më pas – pasi grekët e fitojnë luftën dhjetëvjeçare me Trojën – niset në udhëtimin e tij të mundimshëm për t’u kthyer në Itakë dhe te gruaja e tij që e pret atë, Penelopa. Tani, është e vërtetë që Nolani e modernizon Odiseun për një audiencë bashkëkohore, por çfarë duhej të bënte?
Po të na kishte dhënë Odiseun njëqind për qind homerik – duke rrëmbyer gra, duke vrarë njerëz të paarmatosur, duke fjetur me nimfa, duke urdhëruar ekzekutimin e shërbëtoreve – do të kishte pasur fare pak gjasa që adhuruesit e kinemasë të ishin të interesuar të harxhonin para për të parë një film tri orë të gjatë për aventurat dhe mundimet e tij.
Vlerat e Greqisë së Epokës së Bronzit, kur Odiseu supozohet se po luftonte dhe po manovronte për t’u kthyer në shtëpi, nuk ishin aspak tonat. Prandaj, Nolanit iu desh ta zbuste. Por, ai shkoi tepër larg në këtë drejtim, duke na dhënë një Odise të torturuar nga faji për luftën dhe që vuan nga PTSD-ja [çrregullimi i stresit post-traumatik].
Në versionin homerik, qëndrimi i tij i gjatë me nimfën e bukur Kalipso nënvizon se sa i dëshpëruar është ai për t’u kthyer në shtëpi – ajo i ofron një jetë të kënaqësisë së pafundme, e megjithatë ai vuan për Itakën. Në versionin e Nolanit, Kalipsoja shërben si terapistja e heroit dhe del se ai vërtet nuk dëshiron të kthehet në shtëpi derisa t’i përpunojë të gjitha kujtimet e tij të errëta.
Nëse kjo është paksa e tepërt, nuk ka dyshim se Nolani po mbështetet në elemente të origjinalit. Homeri e paraqet Odiseun duke qarë kur dëgjon këngë për Luftën e Trojës, një përshkrim rrëqethës i ndjenjës së tij të pikëllimit dhe humbjes.
Dhe, kjo nuk është e gjitha: Nolani e lë këtë jashtë filmit, por në rrëfimin e Homerit, Akili – luftëtari më i madh i grekëve – takohet me Odiseun në Had dhe i thotë se pendohet që ka zgjedhur një jetë të shkurtër plot lavdi. Pas gjithë atij fiksimi pas lavdisë ushtarake, do të kishte qenë më mirë të shiste sigurime! Gjatë viteve ka pasur shumë portretizime të ndryshme letrare të Odiseut.
Meqenëse ai nuk ishte person real, asnjëra prej tyre nuk duhet të jetë detyruese. Autorë si Sofokliu dhe Euripidi na dhanë portretizime negative, ndërsa Dante e vendosi në Rrethin e Tetë të Ferrit për mashtrimin e tij me Kalin e Trojës – një burim i rëndësishëm i fajit të tij edhe në versionin e Nolanit. Në fund, regjisori jep një version të krishterizuar të epikës pagane.
Pasi ka mëkatuar, Odiseu duhet të pendohet dhe të kërkojë falje. Filmi është një dëshmi tjetër për tezën se, edhe në epokën tonë laike, nocionet tona për atë që përbën moralin – dhe sjelljen e admirueshme – mbështeten mbi një ngrehinë të krishterë. Unë e kuptova filmin e Nolanit si një krijim që të mbërthen, pavarësisht disa prej të metave të tij dhe, krejt në fund, madje frymëzues.
Për fundin, Nolani duket se mbështetet te portretizimi i Odisesë në poemën Uliksi të Alfred Tennysonit (një emër tjetër për Odiseun). Poeti britanik e paraqet një Odise që ndihet i shtyrë të mësojë dhe të përjetojë gjithmonë më shumë, ndërsa niset në një tjetër udhëtim pasi është kthyer në Itakë.
Odiseu dhe Penelopa në film pothuajse e citojnë drejtpërdrejt Tennysonin kur Uliksi flet për ndjekjen e dijes si një yll që po perëndon / Përtej kufirit më të skajshëm të mendimit njerëzor . Në këtë, Odiseu është vetë mishërimi i shpirtit kërkues, pafundësisht kureshtar, i kulturës perëndimore që ka sjellë kaq shumë zbulime të reja dhe e ka shndërruar gjendjen njerëzore.
Uliksi i Tennysonit beson se nuk është tepër vonë për të kërkuar një botë më të re dhe për të lundruar përtej perëndimit të diellit . Ai e përfundon me një zotim kumbues, të përpiqesh, të kërkosh, të gjesh dhe të mos dorëzohesh . Kritikët më të zjarrtë të filmit në të djathtën sugjerojnë se Christopher Nolani synon ta përmbysë traditën perëndimore.
Nëse është kështu, regjisori – i cili ka ripërtërirë interesin për një vepër klasike perëndimore dhe e përfundon filmin me një himn për zellin perëndimor për eksplorim – ka një mënyrë të këndshme për ta bërë këtë.