Ushqimet ultra të përpunuara dhe mungesa e fibrave mund të ndryshojnë përbërjen e mikrobiomës së zorrëve. Këto ndryshime nuk janë shkaktari i vetëm i diabetit, por mund të favorizojnë inflamacionin dhe të ndikojnë në mënyrën se si trupi i përgjigjet insulinës Mikrobioma e zorrëve përbëhet nga një bashkësi e madhe mikroorganizmash që marrin pjesë në tretjen e ushqimit, mbrojtjen e barrierës intestinale dhe rregullimin e disa proceseve metabolike.
Mënyra se si ushqehemi ndikon në përbërjen dhe aktivitetin e këtyre mikroorganizmave. Një dietë e varfër me fibra, por e pasur me sheqerna të rafinuara dhe ushqime ultra të përpunuara, mund të zvogëlojë praninë ose aktivitetin e disa baktereve të dobishme.
Në të kundërt, karbohidratet komplekse dhe fibrat dietike shërbejnë si ushqim për bakteret që prodhojnë metabolitë të rëndësishëm për organizmin. Si lidhet mikrobioma me insulinën? Insulina është hormon i prodhuar nga pankreasi, i cili ndihmon qelizat e muskujve, indit dhjamor dhe mëlçisë ta përdorin glukozën si burim energjie ose ta ruajnë atë për më vonë.
Rezistenca ndaj insulinës shfaqet kur këto inde nuk i përgjigjen më insulinës në mënyrën e duhur. Për ta kompensuar këtë, pankreasi fillon të prodhojë më shumë insulinë. Në fazat e hershme, niveli i glukozës mund të mbetet normal, por me kalimin e kohës mekanizmi kompensues mund të dobësohet, duke rritur rrezikun për prediabet dhe diabet të tipit 2.
Mikrobioma nuk është faktori i vetëm që përcakton ndjeshmërinë ndaj insulinës. Megjithatë, kërkimet tregojnë se ajo mund të marrë pjesë në një rrjet të ndërlikuar ku përfshihen ushqimi, pesha trupore, inflamacioni, aktiviteti fizik dhe faktorët gjenetikë.
Rëndësia e acideve yndyrore me zinxhir të shkurtër Kur bakteret e dobishme fermentojnë fibrat dietike, prodhojnë acide yndyrore me zinxhir të shkurtër, të njohura si SCFA. Tri prej tyre janë veçanërisht të rëndësishme: Butirati shërben si burim energjie për qelizat e zorrës së trashë dhe ndihmon në ruajtjen e barrierës intestinale.
Propionati transportohet në mëlçi dhe merr pjesë në rregullimin e metabolizmit të glukozës dhe yndyrave. Acetati përdoret nga indet periferike dhe vepron edhe si molekulë sinjalizuese në procese të ndryshme metabolike.
Studimet te njerëzit tregojnë se rritja e konsumit të fibrave mund të përmirësojë disa tregues të kontrollit të glukozës, inflamacionit dhe integritetit të barrierës intestinale. Megjithatë, reagimi i mikrobiomës nuk është i njëjtë te të gjithë njerëzit dhe varet edhe nga përbërja e saj fillestare. Çfarë ndodh kur dëmtohet barriera e zorrëve?
Një mikrobiomë e ekuilibruar ndihmon në ruajtjen e shtresës mbrojtëse të zorrëve. Kur ky ekuilibër çrregullohet dhe rritet përshkueshmëria intestinale, disa përbërës bakterialë, si lipopolisakaridet – LPS, mund të kalojnë më lehtë në qarkullimin e gjakut. Një rritje e vazhdueshme, por e ulët, e LPS-së në gjak njihet si endotoksemi metabolike.
Ajo mund të aktivizojë sistemin imunitar dhe të nxisë çlirimin e citokinave proinflamatore. Ky inflamacion kronik i shkallës së ulët mund të ndërhyjë në sinjalizimin e insulinës dhe ta vështirësojë përdorimin e glukozës nga muskujt dhe indi dhjamor. Ky mekanizëm është biologjikisht i besueshëm dhe mbështetet nga studime eksperimentale, por te njerëzit lidhja është më komplekse.
Prandaj nuk mund të thuhet se një mikrobiomë e ndryshuar shkakton vetë diabetin. Ushqimi modern dhe rreziku metabolik Ushqimet ultra të përpunuara zakonisht përmbajnë shumë energji, sheqerna të shtuara, yndyra dhe kripë, ndërsa ofrojnë relativisht pak fibra dhe mikronutrientë.
Kur këto ushqime konsumohen shpesh, ato mund të favorizojnë shtimin në peshë, grumbullimin e yndyrës viscerale dhe luhatjet e glukozës në gjak. Yndyra e tepërt rreth organeve të brendshme prodhon ndërmjetësues inflamatorë që lidhen drejtpërdrejt me zhvillimin e rezistencës ndaj insulinës.
Rreziku rritet edhe më shumë kur dieta e dobët shoqërohet me mungesë aktiviteti fizik, gjumë të pamjaftueshëm dhe stres kronik. Çfarë duhet të përfshijmë në ushqim? Nuk ekziston një ushqim i vetëm që mund ta “rregullojë” mikrobiomën. Më shumë rëndësi ka modeli i përgjithshëm i ushqyerjes dhe vazhdimësia e tij.
Fibrat prebiotike Fibrat ushqejnë bakteret që prodhojnë butirat dhe metabolitë të tjerë të dobishëm. Burime të mira janë: tërshëra dhe drithërat integrale; fasulet, thjerrëzat dhe bishtajoret e tjera; perimet dhe pemët; qepa, hudhra, preshi dhe shpargu; bananet dhe ushqimet e tjera të pasura me fibra.
Polifenolet Polifenolet janë përbërës bimorë me veprim antioksidues dhe mund të ndikojnë pozitivisht në aktivitetin e mikrobiomës. Gjenden në manaferra, mollë, çaj të gjelbër, kakao, çokollatë të zezë dhe vaj ulliri ekstra të virgjër. Ushqimet e fermentuara Kefiri, kosi tradicional dhe lakra turshi e papasterizuar mund të shtojnë mikroorganizma dhe produkte të fermentimit në dietë.
Disa studime kanë vërejtur rritje të diversitetit mikrobik dhe ulje të disa treguesve të inflamacionit pas konsumimit të ushqimeve të fermentuara. Studime të tjera, megjithatë, nuk kanë gjetur ndryshime të rëndësishme, çka tregon se përfitimet varen nga lloji i ushqimit, sasia dhe karakteristikat individuale.
Ndryshimet duhet të bëhen gradualisht Sasia e fibrave nuk duhet të rritet menjëherë dhe në mënyrë të tepruar. Një rritje e shpejtë mund të shkaktojë fryrje, gazra dhe parehati, veçanërisht te njerëzit që më parë kanë konsumuar pak fibra. Është më mirë që ushqimet e pasura me fibra të shtohen gradualisht, së bashku me marrjen e mjaftueshme të lëngjeve.
Personat me sëmundje gastrointestinale ose çrregullime metabolike duhet t’i përshtatin ndryshimet ushqimore në konsultim me mjekun ose profesionistin e ushqyerjes. Mikrobioma është pjesë e problemit, jo i gjithë shpjegimi Mikrobioma e zorrëve paraqet një hallkë të rëndësishme ndërmjet ushqimit, inflamacionit dhe metabolizmit të glukozës.
Megjithatë, rezistenca ndaj insulinës dhe diabeti i tipit 2 janë gjendje komplekse, në të cilat ndikojnë shumë faktorë. Një dietë e larmishme dhe e pasur me ushqime bimore, aktiviteti fizik, gjumi i rregullt dhe ruajtja e peshës së shëndetshme mbeten ndër masat më të rëndësishme për shëndetin metabolik.
Kujdesi për mikrobiomën nuk duhet parë si një zgjidhje magjike, por si pjesë e një mënyre më të shëndetshme dhe më të qëndrueshme të jetesës.