Kosova është dhe mbetet proamerikane, por emri i Amerikës nuk mund të përdoret si mbulesë për bllokimin e institucioneve, për interesa komerciale të paqarta dhe për skenarë që synojnë dobësimin e shtetit të Kosovës Kosova nuk ka dilemë për Amerikën. Miqësia me Shtetet e Bashkuara të Amerikës është një nga themelet më të rëndësishme të lirisë, pavarësisë dhe shtetësisë së Kosovës.
Populli shqiptar është thellësisht proamerikan dhe këtë nuk mund ta ndryshojë asnjë debat i brendshëm politik, asnjë qeveri, asnjë opozitë dhe asnjë fushatë mediale. Prandaj, problemi nuk është Amerika.
Problemi është keqpërdorimi i emrit të Amerikës për ta mbuluar një skenar politik që po vazhdon prej më shumë se një viti: bllokimin e formimit të një qeverie stabile nga fituesi i zgjedhjeve. Dje preteksti ishte kryetari i Kuvendit. Pastaj presidenti. Sot është LNG-ja. Nesër mund të jetë një kusht tjetër.
Por qëllimi politik duket i njëjtë: të mos lejohet konsolidimi i pushtetit të dalë nga vota e qytetarëve. Kosova ka shkuar në zgjedhje disa herë brenda një periudhe të shkurtër. Edhe pas zgjedhjeve të fundit, qytetarët shqiptarë përsëri e dhanë verdiktin e tyre. VV doli forca e parë politike dhe mori më shumë vota se partitë kryesore shqiptare të opozitës së bashku.
Ky fakt politik e rrëzon narrativën se Kurti dhe VV perceptohen nga shumica shqiptare si “antiamerikanë”. Në një vend si Kosova, ku Amerika gëzon respekt historik, emocional dhe politik, një lider që do të shihej realisht si antiamerikan nuk do të fitonte zgjedhje pas zgjedhjesh.
Votuesi shqiptar mund të ketë pakënaqësi, kritika apo dilema për qeverisjen, por ai nuk ia jep besimin një politike që e sheh si kundër Amerikës. Prandaj etiketa “antiamerikan” nuk është analizë serioze politike, por armë propagandistike për diskualifikim. Tani, në skenë është futur LNG-ja.
Opozita po e paraqet këtë temë si test të proamerikanizmit, sikur pranimi pa kushte i një projekti energjetik të jetë dëshmi e miqësisë me Amerikën, ndërsa kërkesa për transparencë të jetë kundërshtim ndaj saj. Kjo është logjikë e gabuar dhe e rrezikshme. LNG-ja nuk është Amerika.
LNG-ja është gaz natyror i lëngshëm, një produkt energjetik që blihet, shitet, transportohet dhe ndërmjetësohet nga kompani private, terminale rajonale, kontrata komerciale dhe rrjete ndërkombëtare. Mund të jetë amerikan për nga burimi apo furnizuesi, por nuk është marrëveshje klasike shtet me shtet.
Prandaj, kur një projekt LNG i paraqitet Kosovës si “bashkëpunim me shtetin amerikan”, qytetarët kanë të drejtë të pyesin: kush është kompania konkrete, nga vjen gazi, kush janë aksionarët, kush janë ndërmjetësit, nëpër cilat terminale kalon furnizimi dhe kush përfiton politikisht e financiarisht nga kjo marrëveshje? Kjo nuk është antiamerikanizëm. Kjo është përgjegjësi shtetërore.
Edhe më shumë, tregu ndërkombëtar i LNG-së nuk është një treg i pastër politikisht. Në të kanë vepruar dhe ende veprojnë interesa të mëdha amerikane, evropiane, aziatike dhe ruse. Rusia, përmes kompanive të saj energjetike, ka qenë dhe mbetet pjesë e rëndësishme e tregut global të gazit dhe LNG-së.
Projekte të mëdha ruse si Yamal LNG dhe Arctic LNG 2 kanë pasur aksionarë dhe partnerë ndërkombëtarë. Prandaj nuk mjafton që një projekt të quhet “LNG amerikane” për t’u trajtuar automatikisht si interes shtetëror i Kosovës. Kosova duhet të dijë saktë se çfarë po pranon.
Nëse LNG-ja është projekt i mirë për Kosovën, ajo duhet të shqyrtohet në institucione, nga ekspertët e energjisë, nga Kuvendi dhe nga publiku. Duhet të ketë transparencë për kontratat, kompanitë, burimin e gazit, çmimin, afatet, infrastrukturën, rrugët e furnizimit dhe ndikimin afatgjatë në pavarësinë energjetike të vendit.
Por kur LNG-ja përdoret si kusht për formimin e qeverisë apo për zgjedhjen e presidentit, atëherë nuk jemi më te politika energjetike. Jemi te vazhdimi i bllokadës me një emër të ri. Ky është thelbi i skenarit: zgjedhje pas zgjedhjesh, bllokadë pas bllokade, kusht pas kushti, derisa të lodhet votuesi.
Kur qytetari detyrohet të votojë disa herë brenda një periudhe të shkurtër dhe përsëri i thuhet se vota e tij nuk mjafton, atëherë demokracia zbrazet nga kuptimi. Llogaria politike është e qartë: të ulet pjesëmarrja, të demoralizohet shumica dhe të krijohet mundësia që opozita, me dy ose tre për qind më shumë, të vijë në pushtet jo duke bindur qytetarin, por duke e lodhur atë.
Kjo strategji nuk është e rastësishme. Serbia nuk ka interes për një Kosovë me qeveri stabile, me shumicë të qartë politike dhe me mandat për t’i rezistuar formulave që cenojnë funksionalitetin e shtetit. Beogradi ka interes për një Kosovë të lodhur, të ndarë, të bllokuar dhe të detyruar të pranojë zgjidhje të disfavorshme.
Një qeveri e dobët në Kosovë është gjithmonë më e përshtatshme për Serbinë sesa një qeveri që nuk pranon pazare mbi territorin, sovranitetin dhe funksionalitetin e shtetit. Në këtë kontekst duhet parë edhe përputhja e interesave mes qarqeve që nuk e duan një qeveri të fortë në Kosovë.
Nuk është e nevojshme të ketë një dokument të nënshkruar për të parë se disa interesa politike takohen në një pikë: dobësimin e qeverisë që nuk pranon zgjidhje të dëmshme për Kosovën. Vuçiqi, Grenelli dhe Rama kanë treguar në momente të ndryshme se nuk e shohin me sy të mirë një Kosovë të pavarur në vendimmarrje, e cila nuk pranon pazare rajonale në kurriz të shtetit të Kosovës.
Prandaj pyetja kryesore nuk është vetëm kush e sjell LNG-në. Pyetja është: pse një temë energjetike po kthehet në kusht politik pikërisht tani, pas një tjetër fitoreje të VV-së? Pse nuk diskutohet LNG-ja si projekt energjetik, por si ultimatum politik? Pse opozita e paraqet këtë si test të proamerikanizmit, kur proamerikanizmi në Kosovë nuk është pronë e asnjë partie?
Në këtë fushatë, rol të madh po luajnë edhe media dhe grupe të caktuara biznesore, të cilat nuk janë të shkëputura nga interesat rajonale. Kur një medium ose një grup biznesor e shtyn me forcë një projekt të caktuar, publiku ka të drejtë të pyesë nëse bëhet fjalë për interes publik apo për interes ekonomik dhe politik.
Aq më tepër kur në sfond shfaqen lidhje biznesore me Serbinë, afërsi me figura të kontestuara si Richard Grenell dhe përpjekje për ta paraqitur çdo kundërshtim si antiamerikanizëm. Kjo është e padrejtë ndaj Kosovës dhe ndaj vetë Amerikës. Amerika nuk ka nevojë të përdoret si mbulesë për ultimatume politike.
Partneriteti me SHBA-në duhet të jetë i hapur, i sinqertë dhe në shërbim të shtetit të Kosovës. Ai nuk duhet të shndërrohet në instrument për ta detyruar Kosovën të pranojë marrëveshje pa transparencë, as për ta mbajtur vendin në krizë institucionale derisa të prodhohet një rezultat politik më i përshtatshëm për opozitën dhe për interesat e Beogradit.
Kosova duhet të bashkëpunojë me Amerikën. Pa asnjë dilemë. Por Kosova nuk duhet të pranojë që emri i Amerikës të përdoret për ta shantazhuar politikisht fituesin e zgjedhjeve, për ta relativizuar votën e qytetarëve apo për ta futur vendin në një cikël të pafund zgjedhjesh të parakohshme.
Në fund, çështja është shumë e thjeshtë: nëse LNG-ja është në interes të Kosovës, le të vijë si projekt transparent, i analizuar, i debatueshëm dhe institucional. Por nëse përdoret si kusht për të mos formuar qeverinë, atëherë nuk është më projekt energjetik. Është pretekst politik. Dhe Kosova nuk duhet të bjerë në këtë kurth. Vota e qytetarëve duhet të respektohet.
Qeveria duhet të formohet. Presidenti duhet të zgjidhet sipas Kushtetutës. Projektet energjetike duhet të shqyrtohen me seriozitet, por jo me ultimatume. Sepse demokracia nuk mund të funksionojë nëse pas çdo zgjedhjeje shpiket një kusht i ri për ta pamundësuar fituesin të qeverisë. Qëllimi nuk është LNG-ja.
Qëllimi është vazhdimi i skenarit për lodhjen e votuesit, dobësimin e shtetit dhe krijimin e një pushteti më të përshtatshëm për kompromiset që kërkon Serbia. Kosova nuk ka nevojë për një qeveri që formohet me shantazhe paszgjedhore. Kosova ka nevojë për institucione që dalin nga vota dhe i përgjigjen vetëm interesit shtetëror.