Ndër institucionet më karakteristike të së drejtës dokësore shqiptare, një vend të veçantë zë besa, e cila përfaqëson njëherazi një vlerë morale dhe një mekanizëm juridiko-shoqëror të ndërtuar mbi autoritetin e fjalës së dhënë.¹ E trashëguar brez pas brezi dhe e konsoliduar në rrjedhën e shekujve, besa ka luajtur një rol themelor në rregullimin e marrëdhënieve ndërmjet individëve dhe bashkësive shqiptare, duke u shndërruar në një nga shtyllat kryesore të organizimit tradicional të shoqërisë shqiptare.² Në botëkuptimin tradicional shqiptar, fjala e dhënë konsiderohej garancia më e lartë e ndershmërisë dhe integritetit moral të individit.
Vlera e njeriut matej me aftësinë për të respektuar angazhimet e marra, ndërsa mbajtja e fjalës së dhënë identifikohej me nderin dhe burrërinë.³ Për këtë arsye, besa u shndërrua në një normë morale me fuqi detyruese, e cila mbështetej jo vetëm në ndërgjegjen individuale, por edhe në kontrollin dhe gjykimin e komunitetit.⁴ Përveç dimensionit etik, besa ka pasur edhe funksione juridike.
Në mungesë të institucioneve shtetërore moderne, ajo shërbente si instrument normativ për garantimin e rendit shoqëror dhe për zbatimin e marrëveshjeve ndërmjet palëve.⁵ Autoriteti i saj buronte nga normat zakonore dhe nga pranimi kolektiv i detyrimeve që rridhnin prej saj.
Në këtë kuptim, besa përfaqësonte një formë të së drejtës së pashkruar, e cila gëzonte legjitimitet të plotë brenda komunitetit.⁶ Në traditën shqiptare, besa ka funksionuar gjithashtu si instrument pajtimi dhe solidariteti shoqëror.
Në rastet e konflikteve, gjakmarrjeve dhe mosmarrëveshjeve ndërkrahinore, ajo krijonte një periudhë sigurie dhe paprekshmërie, duke mundësuar zhvillimin e bisedimeve dhe arritjen e marrëveshjeve të paqes.⁷ Përmes këtij funksioni, besa kontribuoi në ruajtjen e stabilitetit shoqëror dhe në forcimin e kohezionit ndërmjet bashkësive shqiptare.⁸ Roli i saj shtrihej edhe në planin kombëtar.
Duke forcuar lidhjet ndërkrahinore dhe ndjenjën e përkatësisë së përbashkët, besa ndikoi në ruajtjen e identitetit kulturor dhe në formësimin e ndërgjegjes kombëtare shqiptare.⁹ Për këtë arsye, ajo konsiderohet një ndër elementet më përfaqësuese të trashëgimisë juridike dhe shpirtërore të shqiptarëve.¹⁰ Fusnotat Kanuni i Lekë Dukagjinit, Kreu XXII, “Mbi Besën”.
Shtjefën Gjeçovi, Kanuni i Lekë Dukagjinit, Shkodër, botime të ndryshme. etj. etj.