Qofshin institucionet shtetërore, Kisha apo media, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, njihet për dëshirën për të pasur ndikim në të gjitha fushat e shoqërisë. Dhe tani dorëheqja? Çfarë fshihet pas saj? Dhjetëra mijëra mbështetës të tij – disa vullnetarisht, disa nën presion – mbërritën në Beograd nga e gjithë Serbia të shtunën, si zakonisht me autobusë të organizuar.
Pastaj idhulli i tyre qëndroi te mikrofoni në skenën përpara parlamentit për të njoftuar largimin e tij të parakohshëm nga posti më i lartë shtetëror. “Do të jem President vetëm për disa javë të tjera dhe pastaj do të jap dorëheqjen”, t ha Aleksandar Vuçiç në një tubim të madh në qendër të Beogradit.
Ai shtoi se i ofroi udhëheqjes së Partisë Progresive Serbe (SNS) në pushtet ndihmë në zgjedhjet e ardhshme. Lista e tij zgjedhore duhet të mbajë emrin “Serbia e Bashkuar”, që të kujton emrin “Rusia e Bashkuar”, partia e Presidentit rus Vladimir Putin. Vuçiç njihet për faktin se ndonjëherë kërkon afërsi me Rusinë dhe ndonjëherë me Bashkimin Evropian. Një kalim në karrigen e Kryeministrit?
“Kjo nuk do të thotë aspak fundi i karrierës politike të Vuçiç”, tha analisti Radivoje Grujiç për agjencinë e lajmeve Reuters. Sipas tij, Vuçiç tashmë ka një plan që nuk përfshin daljen në pension politik. Mandati i dytë presidencial i Vuçiçit përfundon në fund të majit të vitit të ardhshëm. Ai nuk mund të kandidojë për herë të tretë. Mandati i parlamentit aktual zgjat deri në shkurt 2028.
Pritet që Vuçiç të shpallë zgjedhje të parakohshme parlamentare dhe, si disa burimeve, do të përpiqet të marrë postin e Kryeministrit në rast fitoreje në zgjedhje. Ai vetë ka lënë të kuptohet në disa raste se zgjedhjet e parakohshme parlamentare mund të mbahen këtë vit, por ende nuk ka njoftuar një datë specifike. Ai si president formalisht ka kryesisht kompetenca protokollare.
Megjithatë, në praktikë, që nga viti 2012, ai vendos në mënyrë të pavarur për të gjitha çështjet e rëndësishme në Serbi, pavarësisht nga pozicioni që mban. Ai ishte Kryeministër nga viti 2014 deri në vitin 2017. Protestat dhe presioni Që nga shembja në stacionin hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024, Vuçiç dhe qeveria serbe kanë qenë nën presion të fortë nga një lëvizje masive protestash.
Në atë aksident, 16 persona vdiqën pas rënies së një pjese të çatisë që, me sa duket, ishin instaluar në mënyrë të papërshtatshme. Protestuesit, opozita dhe organizatat e të drejtave të njeriut besojnë se shkaku i tragjedisë është keqmenaxhimi i projekteve shtetërore të ndërtimit dhe paaftësia e institucioneve kompetente.
Sistemi gjyqësor, i cili është nën ndikimin e Vuçiçit, deri më tani ka penguar ndjekjen penale të personave përgjegjës. Lëvizja protestuese ka kërkuar zgjedhje të parakohshme parlamentare për rreth një vit.
Savo Manojloviç, një nga udhëheqësit studentorë, tha se Vuçiç po përpiqet të parandalojë rënien e tij të pashmangshme politike të shkaktuar nga protestat duke thirrur zgjedhje të parakohshme. Megjithatë, Vuçiç në tubimin e së shtunës akuzoi protestuesit se donin të shkatërronin Serbinë dhe i akuzoi ata se bashkëpunonin me fuqi të huaja të paidentifikuara.
Nëse SNS fiton zgjedhjet, ai premtoi fundin e korrupsionit, pensione më të larta dhe përmirësime në sistemin shëndetësor shtetëror. Nga ana tjetër, opozita akuzon Vuçiçin dhe aleatët e tij për dhunë kundër kundërshtarëve politikë, korrupsion të përhapur, lidhje me krimin e organizuar dhe shtypje të lirisë së medias.
Fitorja e partisë në pushtet nuk është e sigurt Sipas sondazheve, një listë e hartuar ose e mbështetur nga studentët mund të fitojë zgjedhjet e ardhshme parlamentare. Një listë e tillë unike në nivel kombëtar ende nuk ekziston. Megjithatë, studentët kanë arritur tashmë rezultatet e para të dukshme në zgjedhjet lokale.
Lëvizja protestuese mbledh rregullisht një numër të madh qytetarësh në rrugë. Muajin e kaluar, rreth 180,000 njerëz protestuan kundër qeverisë në qendër të Beogradit, sipas vlerësimeve nga Arkivi i Tubimeve Publike, një organizatë profesionale e pavarur.
Balancimi midis Bashkimit Evropian, Rusisë dhe Kinës Tensionet e brendshme politike po ndodhin në një kohë kur Serbia po ndjek një politikë të ndjeshme balancimi në frontin e politikës së jashtme. Vendi është kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, por në të njëjtën kohë mban marrëdhënie të ngushta me Rusinë dhe Kinën.
Para se të bashkohet me BE-në, Serbia duhet të përmirësojë sundimin e ligjit, i cili përfshin sigurimin e kushteve për zgjedhje të lira dhe të ndershme dhe një luftë më efektive kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Bashkimi Evropian kërkon që autoritetet në Beograd të përafrojnë politikën e jashtme të Serbisë me politikën e përbashkët të jashtme të BE. / DW