Tërheqja amerikane festohet nga Irani dhe aleatët e tij – si funksionon mekanizmi financiar që i jep Uashingtonit ndikim mbi miliardat e naftës irakiane? Forcat amerikane pritet të tërhiqen të mërkurën nga bazat e fundit në Irak, duke i dhënë fund një pranie ushtarake që nisi pas pushtimit të vitit 2003.
Largimi është përshëndetur si një fitore nga Irani dhe grupet e armatosura aleate me Teheranin, të cilat kanë fituar ndikim të konsiderueshëm në Irak gjatë viteve të fundit. Megjithatë, pavarësisht tërheqjes ushtarake, SHBA-ja ruan një levë të rëndësishme ekonomike mbi Bagdadin përmes mënyrës se si menaxhohen të ardhurat irakiane nga nafta.
Iraku është një nga vendet më të varura nga eksportet e naftës, ndërsa rreth 90 për qind e buxhetit shtetëror lidhet me të ardhurat nga ky sektor. Për këtë arsye, mekanizmi financiar përmes të cilit administrohen dollarët e naftës ka një rëndësi të madhe për ekonominë dhe politikën e vendit. Si kanë mbetur të ardhurat e naftës irakiane të lidhura me SHBA-në?
Pas pushtimit të Irakut në vitin 2003, Autoriteti i Përkohshëm i Koalicionit, i udhëhequr nga SHBA-ja, krijoi Fondin e Zhvillimit për Irakun (DFI). Fondi u vendos në Bankën Federale të Rezervës së Nju Jorkut dhe synonte mbledhjen e të ardhurave nga nafta për rindërtimin dhe zhvillimin e Irakut.
Një tjetër objektiv ishte mbrojtja e këtyre fondeve nga paditë dhe pretendimet e lidhura me regjimin e ish-presidentit Saddam Hussein. Me kalimin e viteve, DFI u shndërrua në një llogari të Bankës Qendrore të Irakut në Rezervën Federale të Nju Jorkut. Sipas Reuters, të ardhurat irakiane nga nafta vazhdojnë të ruhen në këtë sistem edhe sot. Çfarë ndikimi i jep kjo Uashingtonit?
Për shkak të varësisë së madhe të Irakut nga nafta, lidhja me sistemin financiar amerikan i jep Uashingtonit ndikim të konsiderueshëm mbi stabilitetin financiar të Bagdadit. Një rast i rëndësishëm u raportua në vitin 2020, kur qeveria irakiane kërkoi largimin e trupave amerikane.
Sipas Reuters, Uashingtoni kërcënoi atëherë se mund të kufizonte aksesin e Irakut në fondet e mbajtura në Rezervën Federale të Nju Jorkut. Bagdadi përfundimisht nuk e çoi përpara përplasjen në atë formë. Megjithatë, zyrtarët irakianë thonë se marrëveshja financiare ka edhe përfitime për vendin.
Sipas tyre, ajo ndihmon në ruajtjen e stabilitetit financiar, rrit besimin ndërkombëtar në menaxhimin e të ardhurave nga nafta, lehtëson aksesin në dollarë për tregti dhe importe dhe mbron fondet nga pretendimet e jashtme. Përplasja me Iranin dhe kontrolli mbi dollarin Mekanizmi financiar ka marrë një rëndësi edhe më të madhe për shkak të marrëdhënieve të Irakut me Iranin.
SHBA-ja ka vendosur sanksione ndaj bankave dhe individëve irakianë të akuzuar për pastrim parash dhe devijim të dollarëve drejt Iranit. Ndërkohë, grupet irakiane të lidhura me Teheranin kanë kërkuar më pak kufizime në qasjen ndaj monedhës amerikane.
Kufizimet në furnizimin me dollarë kanë ndikuar gjithashtu në krijimin e një tregu paralel, ku kursi i këmbimit ndryshon nga ai zyrtar i përcaktuar nga Banka Qendrore e Irakut.
Iraku e përfundoi zyrtarisht sistemin e ankandeve të dollarit në fillim të vitit 2025, pas presionit të konsiderueshëm amerikan në kuadër të masave kundër dyshimeve për devijimin e dollarëve drejt palëve të sanksionuara, veçanërisht Iranit.
Tërheqja ushtarake nuk i jep fund ndikimit amerikan Tërheqja e trupave amerikane nga bazat e fundit në Irak shënon një moment të rëndësishëm pas më shumë se dy dekadash prani ushtarake. Forcat amerikane u rikthyen në Irak në vitin 2014 për të ndihmuar në luftën kundër grupit terrorist Shteti Islamik, pasi më herët ishin larguar në fund të vitit 2011.
SHBA-ja ka ofruar për vite me radhë inteligjencë, mbikëqyrje ajrore dhe mbështetje për forcat irakiane. Por ndërsa prania ushtarake amerikane po përfundon, lidhjet financiare mbeten. Sipas Reuters, të ardhurat e naftës irakiane vazhdojnë të jenë nën kujdesin e Bankës Federale të Rezervës së Nju Jorkut, duke bërë që marrëdhënia SHBA-Irak të mos përfundojë me largimin e ushtarëve amerikanë.
Në këtë mënyrë, Bagdadi synon të rrisë sovranitetin e tij ekonomik, ndërsa Uashingtoni ruan një instrument të rëndësishëm ndikimi përmes sistemit financiar dhe qasjes së Irakut në dollarin amerikan.
Ndërkohë, tërheqja ushtarake amerikane ka ngritur shqetësime për një vakum të mundshëm sigurie dhe për rritjen e ndikimit të milicive të mbështetura nga Irani, si dhe për mundësinë që Shteti Islamik të përpiqet të rikthejë aktivitetin e tij. / Reuters