Përplasja për hixhabin po rikthehet në qendër të debatit në Iran, ndërsa autoritetet konservatore kërkojnë zbatim më të ashpër të rregullave për veshjen e grave. Në të njëjtën kohë, shumë gra vijojnë të sfidojnë hapur detyrimin për të mbajtur shaminë në publik. Në javët e fundit, autoritetet kanë shtuar presionin ndaj bizneseve që nuk zbatojnë rregullat e veshjes.
Sipas grupit të të drejtave të njeriut HRANA, të paktën shtatë kafene dhe restorante në Teheran u mbyllën më 19 korrik për shkelje të rregullave të hixhabit. Masa të ngjashme janë marrë edhe në zona të tjera të vendit. Në provincën e Khorasanit Jugor, 10 kafene janë mbyllur për shkelje të dyshuara të “normave shoqërore dhe rregullave të detyrueshme të hixhabit”.
Autoritetet iraniane kanë paralajmëruar gjithashtu masa ndaj kafeneve, restoranteve dhe dyqaneve që lejojnë veshje të konsideruara të papërshtatshme. Por presioni i shtuar nuk ka bërë që gratë të rikthehen masivisht te mbajtja e shamisë. Në rrugët e Teheranit dhe qyteteve të tjera, gratë e reja shihen gjithnjë e më shpesh me flokët e zbuluar dhe me veshje që nuk përputhen me kodet zyrtare.
Në rrjetet sociale janë publikuar edhe video të grupeve të grave që lëvizin me motorë pa hixhab në Teheran, Shiraz dhe Isfahan. Kjo përplasje është e lidhur ngushtë me protestat që shpërthyen në vitin 2022 pas vdekjes së Mahsa Aminit, e cila ishte ndaluar nga policia e moralit për mënyrën se si mbante shaminë.
Vdekja e saj ndezi lëvizjen “Grua, Jetë, Liri”, që u përhap në të gjithë vendin dhe u shtyp me forcë nga autoritetet. Katër vite më pas, kundërshtimi ndaj hixhabit të detyrueshëm vazhdon të jetë i dukshëm, veçanërisht mes grave të reja. Nga ana tjetër, klerikë dhe figura të vijës së ashpër po kërkojnë rikthimin e një zbatimi më të fortë të rregullave.
Ata e paraqesin mosmbajtjen e hixhabit si një kërcënim ndaj identitetit fetar dhe kulturor të Iranit. Në mediat shtetërore janë shtuar deklaratat kundër asaj që zyrtarët e cilësojnë si “zhveshje publike” dhe “sjellje të pahijshme”. Konservatorët kanë kërkuar që autoritetet të ndërhyjnë më ashpër ndaj grave dhe bizneseve që nuk respektojnë kodet e veshjes.
Megjithatë, Presidenti Masoud Pezeshkian ka mbajtur një qëndrim më të kujdesshëm. Ai ka vënë në dyshim efektivitetin e detyrimit përmes ligjeve dhe forcës. “Ndryshimi i sjelljes është një çështje kulturore; nuk mund të krijosh besim tek njerëzit me anë të forcës”, është shprehur Pezeshkian.
Debati zhvillohet në një periudhë veçanërisht të vështirë për Iranin, për shkak të luftës, krizës ekonomike dhe inflacionit. Për këtë arsye, disa figura politike dhe pjesë të shoqërisë argumentojnë se qeveria duhet të fokusohet te kostoja e jetesës dhe problemet ekonomike, në vend që të rrisë presionin për veshjen e grave.
Pavarësisht kësaj, krahu konservator po kërkon që autoritetet të mos tërhiqen. Ligji iranian kriminalizon paraqitjen e grave në publik pa atë që përcaktohet si “hixhab islamik”, ndërsa rregullat për veshjen janë zbatuar në forma të ndryshme gjatë viteve. Një ligj më i ashpër, i miratuar në vitin 2024, parashikonte dënime më të rënda dhe mbikëqyrje më të gjerë, por zbatimi i tij u pezullua.
Për momentin, autoritetet duket se po veprojnë me kujdes, duke shmangur një fushatë masive në rrugë, por duke ushtruar presion përmes mbylljes së bizneseve, kontrolleve dhe paralajmërimeve. Një grua nga Teherani, e cituar nga CNN, tha se gratë e reja po dalin në rrugë me veshje që deri pak vite më parë do të ishin të pamendueshme në publik.
Ajo shprehet se nuk beson se autoritetet mund t’i detyrojnë lehtësisht këto gra të rikthehen te shamia. Megjithatë, ajo kujton edhe të kaluarën: iranianet dikur nuk mendonin se mund t’u imponohej hixhabi pas Revolucionit Islamik të vitit 1979. Në fund, rregulli u vendos.
Kjo e bën përplasjen e sotme për hixhabin një nga betejat më të rëndësishme kulturore dhe sociale në Iran, ku autoritetet përballen me një shoqëri që, pavarësisht presionit, po sfidon gjithnjë e më hapur rregullat e detyrueshme për veshjen.