Çmimet e gazit në Evropë janë rritur me 120% në vitin 2026, ndërsa nivelet e ulëta të rezervave dhe rreziqet për furnizimin e lënë Evropën të ekspozuar ndaj një dimri të kushtueshëm. Temperaturat rekord po rrisin kërkesën për energji elektrike, ndërsa thatësira dhe nxehtësia po kufizojnë prodhimin nga hidrocentralet dhe centralet bërthamore.
Kjo po detyron centralet me gaz të mbulojnë një pjesë të mungesës, pikërisht në kohën kur Evropa duhet të jetë duke shtuar rezervat e gazit për dimër. Kontratat e së ardhmes për Dutch TTF, treguesi kryesor i çmimit të gazit në Evropë, janë rritur me rreth 120% që nga fillimi i vitit 2026, duke arritur në rreth 63.7 euro për megavat-orë (MWh) më 18 gusht.
Çmimet e gazit mbeten shumë më të ulëta se kulmi prej 350 euro/MWh i arritur gjatë krizës energjetike të vitit 2022, të shkaktuar nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia. Por Evropa po i afrohet dimrit me rezervat e zbrazura dhe me pak hapësirë për të përballuar një tjetër goditje në furnizim.
Zakonisht, gjatë verës Evropa rimbush rezervat e gazit përpara se familjet të fillojnë t’i përdorin ato për ngrohje gjatë dimrit. Këtë vit, procesi i rimbushjes është përballur me një sërë ndërprerjesh dhe problemesh. Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur, Norvegjia ka zgjatur ndërprerjet në disa fusha gazmbajtëse, ndërsa thatësira ka reduktuar prodhimin hidroelektrik dhe atë bërthamor.
Centralet me gaz kanë mbuluar një pjesë të kësaj mungese, ndërsa kërkesa për energji elektrike është rritur gjatë valës së të nxehtit. Kjo po rrit kërkesën për të njëjtin gaz që Evropës i nevojitet për ta ruajtur për dimër.
“Disa rreziqe të pafavorshme nga ana e furnizimit janë materializuar dhe nivelet e rezervave të gazit janë historikisht të ulëta përpara sezonit të ngrohjes”, tha Daniel Kral, ekonomist në Oxford Economics, në një analizë të fundit.
Firma pret të rrisë parashikimin e saj për çmimet e gazit në Evropë në shtator, potencialisht në një mesatare prej rreth 60 euro/MWh gjatë tremujorit të katërt të 2026 dhe tremujorit të parë të 2027, nga 45 euro/MWh që parashikonte më parë. Evropa ka ulur konsumin e gazit me rreth 15%-20% krahasuar me vitin 2021.
Industria ka reduktuar përdorimin e gazit, energjitë e rinovueshme janë zgjeruar dhe pompat e nxehtësisë kanë zëvendësuar një pjesë të ngrohjes me gaz. Edhe furnizimi global me LNG është rritur. Evropa ka më shumë terminale importi dhe mund të tërheqë ngarkesa shtesë kur çmimet rriten.
Kjo e bën një mungesë të plotë fizike të gazit shumë më pak të mundshme sesa gjatë krizës së viteve 2021–2022. Të dhënat e Gas Infrastructure Europe treguan se niveli ishte 57.1% më 1 gusht, niveli më i ulët për atë periudhë të vitit në serinë historike të të dhënave.
Rregullat e BE-së vazhdojnë të synojnë një nivel rezervash prej 90%, megjithëse vendet tani kanë më shumë fleksibilitet për sa i përket kohës kur duhet ta arrijnë këtë nivel. Objektivi prej 90% mund të arrihet midis 1 tetorit dhe 1 dhjetorit, ndërsa kushtet e vështira të tregut lejojnë fleksibilitet shtesë.
Brukseli gjithashtu ka inkurajuar vendet që ta përdorin këtë fleksibilitet dhe ta ulin objektivin në 80% kur kushtet e tregut e bëjnë më të vështirë mbushjen e rezervave. Ndërkohë, gazi rrezikon të përbëjë problem për Bankën Qendrore Evropiane, ku mund të kthehet në inflacion.
Çmimet e gazit në tregun me shumicë ndryshojnë më shpejt se faturat e familjeve, sepse kompanitë energjetike shpesh i sigurojnë blerjet e tyre disa muaj përpara. Oxford Economics vlerëson se ndikimi mesatar i çmimeve të gazit me shumicë te çmimet e konsumatorit arrin kulmin rreth gjashtë muaj pas ndryshimit fillestar të çmimit. Por kjo mbrojtje dobësohet nëse çmimet mbeten të larta.
Ndërsa kontratat skadojnë dhe kompanitë energjetike i rinovojnë ato, çmimet me pakicë gradualisht afrohen me çmimet e tregut me shumicë. Sipas tyre, inflacioni i përgjithshëm në eurozonë mund të jetë rreth 3.5% në gjysmën e dytë të vitit 2026 nëse çmimet aktuale të gazit me shumicë vazhdojnë, krahasuar me pak mbi 3% në parashikimin e fundit bazë.
BQE-ja tashmë ka rritur normat e interesit në përgjigje të një goditjeje inflacioniste të shkaktuar nga energjia. Tregjet presin gjerësisht një tjetër rritje prej 0.25 pikë përqindjeje të normës së interesit në shtator, shkruan Euronews.al. Projeksionet e vetë BQE-së të qershorit treguan se inflacioni i përgjithshëm do të mbetet i lartë për shkak të çmimeve më të larta të energjisë.
Sipas këtyre parashikimeve, inflacioni pritet të arrijë në 3.4% në tremujorin e tretë dhe të katërt të vitit 2026. Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!