Një nga produksionet më të mëdha të Hollywood-it këtë vit mbart tinguj nga Shqipëria e Jugut. Për kolonën zanore të filmit “Odisea” të Christopher Nolan, kompozitori Ludwig Göransson udhëtoi personalisht në rajon. Atje regjistroi iso-polifoninë shqiptare dhe fyejt e barinjve vendas.
Kështu u krijua një lidhje e pazakontë mes eposit gati 3.000-vjeçar të Homerit, Hollywood-it modern dhe një tradite këndimi që vazhdon të jetojë në Shqipëri deri në ditët e sotme. Një javë në kërkim të tingujve në Shqipërinë e Jugut Göransson kërkonte një tingull që dilte jashtë kolonës zanore tipike të Hollywood-it.
Muzika duhej të ishte e ashpër, njerëzore dhe e lidhur ngushtë me peizazhin. Kërkimi e çoi për rreth një javë në Shqipërinë e Jugut, ku regjistroi këngëtarë tradicionalë dhe fyelltarë. Muzikantët vinin në regjistrime drejtpërdrejt nga përditshmëria e tyre. Disa duhej të largoheshin herët në mbrëmje, sepse rreth orës katër të mëngjesit duhej të ishin sërish pranë tufave të tyre.
Pikërisht kjo afërsi me jetën e vërtetë u dha regjistrimeve atë natyrshmëri që Göransson kërkonte për filmin e Nolanit. Përpjekja e jashtëzakonshme nuk u kufizua vetëm te muzika. Në Themenblick mund të lexoni se deri ku shkoi Christopher Nolan edhe gjatë produksionit të “Odisesë”. Çfarë është iso-polifonia shqiptare?
Në iso-polifoninë shqiptare, këngëtarë të veçantë marrin role të ndryshme udhëheqëse, ndërsa një grup mban në sfond një tingull bazë të zgjatur, të quajtur iso. Zërat hyjnë njëri pas tjetrit, i përgjigjen njëri-tjetrit dhe në fund bashkohen në një strukturë zanore të dendur.
Kjo traditë kultivohet kryesisht në Shqipërinë e Jugut dhe që nga viti 2008 është pjesë e trashëgimisë kulturore jomateriale të UNESCO-s. Pse Shqipëria i përshtatet botës së Homerit Nolan nuk donte për botën e tij antike një tingull të lëmuar orkestral të Hollywood-it. Muzika duhej të ishte e ashpër, trupore dhe elementare. Pikërisht këtë atmosferë krijon iso-polifonia shqiptare.
Zërat e saj mbartin një ndjesi bashkësie dhe njëkohësisht diçka arkaike. Ata tingëllojnë si peizazh, kujtesë dhe një histori e përcjellë brez pas brezi. Kështu, një traditë shekullore nga Shqipëria e Jugut u bë pjesë e një prej produksioneve më të mëdha filmike të kohës sonë.
Nolan kërkoi tingullin e një bote të humbur prej kohësh dhe e gjeti te zërat që vazhdojnë të jetojnë në Shqipëri edhe sot.