Ibrahim Rugova i kishte dhënë një goditje të madhe Sllobodan Millosheviqit dhe politikës së tij nacionaliste e shoviniste me një intervistë, pak ditë para mitingut famëkeq të Gazimestanit, më .
Bashkëthemeluesi I Lidhjes Demokratike të Kosovës, dhe kolegu i tij nga Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës, Milazim Krasniqi e ka rikujtuar sot këtë intervistë të dhënë për gazetën gjermane “Der Speiegel”, dhe peshën e madhe të saj, duke pohuar se “ajo e intervistë dridhi Serbinë si tërmet”. Bashkëngjitur gjeni postimin e Milazim Krasniqit, si edhe intervistën e Rugovës për “Der Spiegel”.
Postimi i Krasniqit: Në prag të Vidovdanit 1989 dhe ardhjes së Millosheviqit në Gazimestan, “Der Shpigel” botoi intervistën me Ibrahim Rugovën, me titull “Serbët po kthehen si hakmarrës.” (Kam qenë bashkë me të gjatë intervistës dhe e kam lexuar edhe versionin e intervistës së dërguar për autorizim.) Ajo intervistë dridhi Serbinë si tërmet. Shefi i LKK pati kërcënuar Rugovën me arrestim.
Mediet serbe vlonin nga kërcënimet. Gati një milion serbë pritej të vinin në miting. Ne qëndronim në Shoqatë e shkonim në “Elida” për kafe, mes atij tërbimi kolektiv komunist e nazifashist serb. Sot është lehtë të shitet trimni në rrjete sociale kundër shoqi-shoqit.
Intervista e Rugovës për Der Spiegel, “Serbët po kthehen si hakmarrës” SPIEGEL: Këtë javë, serbët po përkujtojnë me shumë bujë 600-vjetorin e Betejës së Kosovës, në të cilën perandoria mesjetare serbe iu nënshtrua sulmit turk. Priten mbi një milion patriotë serbë. A e perceptojnë shqiptarët këtë festë si një provokim? RUGOVA: Sigurisht që është një provokim.
Është një festë thjesht serbe dhe shoviniste. Do ta pranoja paradën nëse do të ishte një përkujtim kulturor i kësaj beteje, e cila ishte domethënëse për të gjithë Jugosllavinë. SPIEGEL: Por ishte populli serb ai që luftoi kundër turqve në atë kohë. RUGOVA: Ka prova të mjaftueshme historike që tregojnë se në betejë morën pjesë edhe hungarezët, kroatët, boshnjakët dhe sigurisht shqiptarët.
SPIEGEL: Sigurisht që shqiptarët janë vetëm në anën turke… RUGOVA: Jo, në anën e Princit serb Lazar. Në fund të fundit, shqiptarët e Kosovës ishin ende të krishterë në vitin 1389 dhe gjithashtu luftonin kundër Islamit. Ne e pranuam besimin mysliman vetëm nën sundimin turk. Miti shovinist i Kosovës lindi në shekullin e 19-të pas themelimit të shtetit serb.
SPIEGEL: A keni frikë se tani do të ketë përleshje të përgjakshme të përsëritura midis serbëve dhe shqiptarëve? RUGOVA: Mendojeni pak: një milion serbë të acaruar që qëndrojnë në hotele, bujtina dhe madje edhe dhoma private në të gjithë Kosovën. Ata do të pinë dhe do të mburren. Një fjalë e gabuar mund të jetë si një shkëndijë në një fuçi baruti.
SPIEGEL: Shqiptarët kanë qëlluar tashmë mbi serbët. A po përgatiten për një luftë civile? RUGOVA: Njerëzit nuk shohin rrugëdalje tjetër. Gjithmonë është e njëjta gjë me protestat: nëse ato mbeten pa përgjigje, duhet të bërtasësh më fort. SPIEGEL: Por kush duhet t’u përgjigjet atyre? Presidenca shtetërore jugosllave, qeveria serbe?
RUGOVA: Përshtypja ime është se në Jugosllavi ka forca që praktikisht dëshirojnë sulme terroriste në Kosovë. Nëse këtu qëllohen të shtëna, kjo shërben si justifikim për intensifikimin e represionit. Dhe nëse rezistenca e shqiptarëve kundër hegjemonisë serbe mund të denoncohet jashtë vendit si terrorizëm, atëherë mund të presim që simpatia ndërkombëtare për kauzën tonë të zhduket shpejt.
Mund ta imagjinoni se kush po spekulon kështu. SPIEGEL: Mund të jetë që serbët dhe udhëheqësi i tyre Millosheviç shpresojnë të përfitojnë nga një përshkallëzim i konfliktit. Por sigurisht që presidenca shtetërore dhe qeveria qendrore në Beograd nuk mund të kenë asnjë interes në një luftë civile. RUGOVA: Ndoshta.
Atëherë do të ishte koha e duhur për të ndërhyrë dhe për të ndaluar arbitraritetin serb. Edhe rehabilitimi i planifikuar i Ministrit të Brendshëm famëkeq Rankovic* është pjesë e strategjisë represive. Synon të justifikojë represionin e përgjakshëm në Kosovë në të kaluarën. SPIEGEL: Një delegacion nga Parlamenti Evropian vizitoi së fundmi Kosovën për të vlerësuar situatën.
Delegatët folën edhe me ju. Prandaj, shtypi serb i ka akuzuar eurodeputetët se kërkojnë kontakt vetëm me armiqtë e serbëve. RUGOVA: E kundërta është e vërtetë. Delegacionit iu ndalua çdo kontakt me njerëzit në rrugë, prandaj e ndërprenë vizitën. Eurodeputetët dëgjuan vetëm deklarata zyrtare: gjëra të mira për serbët dhe gjëra të këqija për shqiptarët.
SPIEGEL: Në pranverë, serbët detyruan të miratohej një amendament kushtetues që u jepte atyre më shumë të drejta në Kosovë. Ju dhe miqtë tuaj kishit kërkuar një referendum për këtë. Sipas mendimit tuaj, cili do të kishte qenë rezultati i një referendumi të tillë? RUGOVA: Maksimumi, 10 deri në 15 përqind e votuesve do të kishin votuar për një ndryshim. Populli është në anën tjetër.
SPIEGEL: Çfarë ndodhi me dhjetë anëtarët shqiptarë të parlamentit që votuan kundër kufizimit të autonomisë së Kosovës? RUGOVA: Kryetari i Parlamentit, natyrisht një serb, ka kërkuar që këta disidentë të shkarkohen nga postet e tyre. Ata ka të ngjarë të humbasin mandatet e tyre së shpejti. SPIEGEL: Çfarë ka ndryshuar në Kosovë që nga hyrja në fuqi e kushtetutës së re?
RUGOVA: Sipas kushtetutës, pesë fusha – policia, planifikimi ekonomik, gjyqësori, mbrojtja territoriale dhe marrëdhëniet ndërkombëtare – janë në varësi të qeverisë qendrore serbe. Por të gjitha fushat e tjera dominohen gjithashtu nga serbët nën sloganin “Uniteti i Republikës”. SPIEGEL: Cilat janë efektet e kësaj?
RUGOVA: Numri i klasave të shkollave të mesme në gjuhën shqipe po zvogëlohet në mënyrë drastike. Vetëm këtë vit, 11,000 nxënës shqiptarë do të detyrohen ta përfundojnë arsimin e tyre me shkollën fillore, bazuar në parimin se shqiptarët budallenj janë më pak të rrezikshëm. SPIEGEL: Sipas raporteve të shtypit nga Kroacia, mbi 200 shqiptarë të Kosovës janë “izoluar” nga serbët.
Çfarë do të thotë saktësisht kjo? RUGOVA: Se po mbahen pa gjyq, pa të drejtë për avokat dhe pa leje për vizita familjare – për tre muaj tani. Të paktën 245 shqiptarë janë vendosur në izolim: kryesisht intelektualë, por edhe drejtorë fabrikash dhe punëtorë të kualifikuar. Disa janë keqtrajtuar rëndë në burg.
Qëllimi i serbëve është të eliminojnë udhëheqësit e mundshëm të rezistencës shqiptare. Kur Rankoviçi humbi mbështetjen e Titos në vitin 1966 dhe guvernatorët serbë u frenuan, ata kërcënuan se një ditë do të ktheheshin si hakmarrës. Kjo ka ndodhur tani.
SPIEGEL: Gazetat serbe pretendojnë se Kosova po përpiqet vetëm për më shumë autonomi në mënyrë që t’i bashkohet Republikës Popullore të Shqipërisë. RUGOVA: Ky është një mit i vjetër propagande. Shumica dërrmuese e shqiptarëve të Kosovës e pranuan plotësisht integrimin në Federatën Jugosllave. Megjithatë, nëse shtypja vazhdon, populli do të kërkojë një rrugëdalje.
SPIEGEL: Dhe ku do të kthehet? RUGOVA: Ose në Shqipëri ose në një drejtim tjetër. Gjatë epokës së Rankoviqit, qindra mijëra shqiptarë ikën në Turqi. Që nga viti 1981, 250,000 shqiptarë kanë lënë atdheun e tyre dhe jetojnë si punëtorë të përkohshëm në Jugosllavinë perëndimore ose në republika të tjera të Jugosllavisë.
SPIEGEL: Që nga ajo kohë, 40,000 serbë janë larguar gjithashtu nga Kosova, të dyshuar se janë dëbuar nga shqiptarët. RUGOVA: Kjo është gënjeshtër. Sigurisht që ka pasur mosmarrëveshje fqinjësore, por ato ekzistojnë edhe midis shqiptarëve. Realiteti është se serbët nuk mund ta pranojnë që edhe shqiptarët po marrin pozicione udhëheqëse. Ata duan ta ndalin kohën.
Pas vitit 1966, ne shqiptarët patëm mundësinë të arsimoheshim në shkolla dhe universitete; sot, 90 përqind e popullsisë di të lexojë dhe të shkruajë – dhe ata kërkojnë të drejta të barabarta. SPIEGEL: A lejon ende konflikti midis serbëve dhe shqiptarëve një zgjidhje paqësore? RUGOVA: Nëse Serbia vazhdon të përpiqet të shtypë identitetin tonë kombëtar, do të ketë një kryengritje.
Mund t’i paralajmëroj vetëm serbët: edhe ata janë një komb i vogël. Sa herë që një komb i vogël në të kaluarën përpiqej të afirmonte veten si një fuqi dominuese në Ballkan, përfundonte në tragjedinë e vet. (Intervista është përkthyer me inteligjencë artificiale)