Agroni besonte se e kishte përmbushur detyrën ndaj babait: çdo muaj dërgonte para nga Stockholmi dhe paguante çdo shpenzim të papritur. Por pas varrimit, në zyrën e noterit mësoi se pemishtja e familjes i ishte kaluar fqinjit.
I bindur se babai ishte mashtruar, ai kërkoi ta kthente pronën, derisa fqinji i vendosi para një dosje që i tregoi çfarë kishte ndodhur gjatë viteve kur ai ishte larg. Rrëfimi Quhem Agron, jam 52 vjeç dhe prej vitit 1998 jetoj në Stockholm. Në Suedi erdha vetëm, me një çantë rrobash dhe numrin e telefonit të një kushëriri të shkruar në një copë letre. Në fillim punova në pastrim.
Më vonë u punësova në një kompani që mirëmbante sistemet e ngrohjes në ndërtesa. Kur u martova, edhe bashkëshortja ime erdhi në Suedi. Këtu na lindën dy vajzat. Prindërit e mi mbetën në një fshat afër Podujevës. Çdo muaj i dërgoja babait para. Në fillim shuma ishte e vogël, aq sa mund të ndaja nga paga. Kur gjendja ime u përmirësua, shtova edhe më shumë.
Pagova riparimin e çatisë, një traktor të përdorur dhe faturat e mjekimit të nënës. Kur ajo vdiq, shtatë vjet më parë, i propozova babait të vinte të jetonte me ne në Suedi. Ai refuzoi. “Unë këtu i kam varret, tokën dhe shtëpinë”, më tha. “Në Suedi do të rrija vetëm duke pritur të vdisja.” U përpoqa ta bindja disa herë, por ai nuk ndryshoi mendim.
Pas vdekjes së nënës, fqinji ynë, Naimi, nisi ta vizitonte më shpesh. Shtëpitë tona ndaheshin vetëm nga një gardh i ulët. Naimi ishte rreth dhjetë vjet më i ri se babai dhe jetonte me gruan e djalin. Kur flisja me babanë, ai e përmendte shpesh. “Naimi ma solli bukën.” “Naimi më çoi te mjeku.” “Naimi e pastroi borën para derës.” Unë e falënderoja sa herë e takoja gjatë pushimeve.
Disa herë i lashë edhe para, që të mos i mbulonte vetë karburantin ose shpenzimet e babait. Mendoja se kujdesi i tij kufizohej në disa porosi dhe ndonjë udhëtim deri në qytet. Babai nuk më tregonte më shumë. Dy vjet para se të vdiste, pësoi një goditje të lehtë në tru. Më thanë se ishte rikuperuar mirë. Shkova në Kosovë për dhjetë ditë.
Kur mbërrita, ai ecte me bastun, fliste qartë dhe këmbëngulte se mund të kujdesej vetë për veten. “Nuk jam fëmijë”, më tha kur i sugjerova t’i gjenim një grua që ta ndihmonte gjatë ditës. E besova. Ndoshta sepse doja ta besoja. Vazhdova t’i dërgoja para. E telefonoja pothuajse çdo mbrëmje, zakonisht gjatë rrugës nga puna për në shtëpi. Bisedat tona zgjatnin pesë ose dhjetë minuta.
“A i ke marrë ilaçet?” “Po.” “A ke ngrënë?” “Po.” “A të duhet gjë?” “Asgjë. Ju vetëm rrini mirë.” Nuk e pyeta kurrë kush ia kishte përgatitur ushqimin, kush ia kishte sjellë ilaçet apo kush e ndihmonte të shtrihej kur dhimbjet e këmbëve nuk e linin të ecte. Në telefon, gjithçka dukej nën kontroll. Në dy vitet e fundit shkova vetëm një herë, për katër ditë.
Babai kishte ditë të mirë dhe Naimi nuk tha asgjë. Babai vdiq në gjumë në fillim të pranverës. Ishte 79 vjeç. Kur arrita në Kosovë, Naimi e kishte organizuar pjesën më të madhe të varrimit. Kishte njoftuar të afërmit, kishte hapur dyert e shtëpisë dhe kishte përgatitur vendin ku do të priteshin njerëzit. Në ato ditë nuk pata forcë të mendoja për asgjë tjetër.
Vetëm pas varrimit vura re se Naimi kishte çelësin e shtëpisë së babait. “Ma kishte dhënë para disa vjetësh”, më tha. “Për raste urgjente.” Nuk më pëlqeu, por nuk thashë asgjë. Disa ditë më vonë shkova në zyrën e noterit për të rregulluar dokumentet e trashëgimisë. Shtëpia dhe pjesa më e madhe e tokës ishin ende në emër të babait.
Por pemishtja, afro dy hektarë tokë në skaj të fshatit, nuk ishte më e tij. Tetëmbëdhjetë muaj para vdekjes, babai ia kishte kaluar pronësinë Naimit përmes një kontrate të noterizuar. Nuk mund ta besoja. Ajo pemishte ishte pjesa më e vlefshme e pronës. Aty kishim punuar të gjithë kur isha fëmijë. Babai thoshte gjithmonë se një ditë do të më takonte mua. Shkova drejt e në shtëpinë e Naimit.
“Si e more tokën?”, e pyeta. Ai më ftoi të hyja, por nuk pranova. “Ma thuaj këtu.” “Ma ka dhënë mixha Rifat”, tha. “Babai im nuk ta ka dhënë me dëshirë. E ke bindur kur ishte i sëmurë.” Naimi uli kokën. “Nuk është ashtu.” “Për gati 30 vjet unë i kam dërguar para. Unë ia kam paguar çdo gjë.
Ti ke shkuar disa herë në barnatore dhe në fund ke marrë tokën.” I thashë se do ta kundërshtoja kontratën dhe se do ta padisja në gjykatë nëse ishte shfrytëzuar sëmundja e babait. Naimi nuk u zemërua. “Eja nesër në shtëpinë e mixhës Rifat”, më tha. “Pastaj vepro si të duash.” Atë natë nuk fjeta. Në mendje më dilnin të gjitha paratë që kisha dërguar.
Pushimet që nuk i kisha bërë, orët shtesë dhe fundjavat në punë. Më dukej sikur një njeri që kishte jetuar përtej gardhit kishte marrë në fund atë që babai kishte ruajtur për mua. Të nesërmen Naimi erdhi me një dosje të kaltër. Brenda kishte raporte mjekësore, fatura barnatoresh, termine spitalore dhe kopjen e kontratës.
Noteri kishte shënuar se babai ishte paraqitur personalisht dhe se, sipas dokumentit të mjekut, kishte qenë i aftë të merrte vendime. “Këto mund të rregullohen”, i thashë. Naimi nuk u përpoq të më bindte. Nxori një fletore të trashë me kapak të zi. Në të ishin shënuar data dhe orë.
“14 janar – rrëzuar pranë banjës, ora .” “3 shkurt – temperatura 39, dërguar në emergjencë.” “18 mars – ndërruar fashat.” “7 prill – nuk mundi të ngrihej nga shtrati.” Faqet vazhdonin për më shumë se dy vjet. Naimi më tregoi se pas goditjes në tru babai kishte pasur ditë kur nuk mund të vishej vetë. Dy herë ishte rrëzuar gjatë natës.
Naimi kishte vendosur një zile të vogël pranë shtratit, e lidhur me telefonin e tij, që babai ta thërriste në rast nevoje. Gruaja e Naimit i gatuante drekën. Djali i tyre ia pastronte oborrin dhe e çonte për analiza. “Pse nuk më treguat?”, e pyeta. “Na e kishte ndaluar”, tha Naimi. “Thoshte se ti do ta lije punën dhe do të vije.
Nuk donte të bëhej barrë për ju.” U ula në karrigen pranë dritares ku babai pinte kafen çdo mëngjes. Për vite të tëra kisha besuar se kujdesi im matej me dëftesat e transfertave bankare. Dhe ishte kujdes. Pa ato para, prindërit e mi do ta kishin pasur jetën shumë më të vështirë. Por kishte edhe një lloj tjetër kujdesi që nuk shfaqej në bankë.
Dikush kishte hyrë në atë shtëpi në orën dy të mëngjesit. Dikush ia kishte larë fytyrën babait tim kur ai nuk mundej vetë. Dikush kishte qëndruar në korridoret e spitalit, ndërsa unë besoja se çdo gjë ishte në rregull. Në fund të dosjes ishte një zarf me emrin tim. Brenda ishte një letër e shkruar nga babai dhe një dokument bankar.
Ai kishte kursyer një pjesë të madhe të parave që i kisha dërguar gjatë viteve të fundit. Llogarinë ma kishte lënë mua, me porosinë që paratë të përdoreshin për studimet e mbesave të tij. Në letër shkruante: “Mos u hidhëro për tokën. Pa ty nuk do ta kisha rregulluar shtëpinë dhe nuk do t’i kisha blerë ilaçet. Por Naimi më ka ngritur nga dyshemeja natën. Ti më ke dhënë siguri nga larg.
Naimi më ka dhënë duart e tij nga afër. Tokën ia dhashë atij, sepse asnjë para nuk ia paguan kohën që ma ka dhënë. Nuk kam dashur t’i mbetem borxh asnjërit.” E lexova dy herë. Herën e dytë shkronjat më turbulloheshin para syve. Të nesërmen shkova te Naimi. I kërkova falje për fjalët që i kisha thënë.
Ai nxori dokumentet e pronës dhe më tha se ishte i gatshëm ta kthente pemishten, nëse ajo do të na bënte armiq. “Nuk dua tokë që na ndan”, tha. Nuk pranova ta merrja. Kontrata kishte qenë vullneti i babait. Ta zhbëja vetëm sepse vendimi nuk më pëlqente, do të thoshte ta trajtoja sikur nuk kishte ditur çfarë bënte. Atë vjeshtë u ktheva përsëri në Kosovë për vjeljen e mollëve.
Për herë të parë pas shumë vjetësh nuk shkova vetëm për disa ditë. Punova krah për krah me Naimin dhe djalin e tij në pemishten që dikur e konsideroja timen. Në fund të ditës, Naimi më dha një arkë me mollë. “Këto janë nga rreshti që e ka mbjellë babai yt”, më tha. E mora arkën me vete në Suedi. Llogarinë që ma la babai nuk e preka për vete.
E ndava mes dy vajzave, ashtu siç kishte kërkuar ai. Sot ende dërgoj para në Kosovë, por nuk besoj më se një transfertë bankare e përmbush gjithmonë detyrën ndaj njeriut që ka mbetur atje. Paraja mund ta paguajë ilaçin, ushqimin dhe ngrohjen. Por nuk mund ta ngrejë një njeri nga dyshemeja në orën dy të mëngjesit. Për këtë duhen duart e dikujt që është pranë.