Zhvillimet politike në Shqipëri dhe Kosovë, në vjeshtën e vitit 2026, ofrojnë një mundësi të rëndësishme për të krahasuar dy modele të pushtetit, të cilat, megjithëse kanë dallime të dukshme historike, institucionale dhe ideologjike, paraqesin edhe ngjashmëri domethënëse: në të dyja vendet, partitë qeverisëse kanë arritur të krijojnë epërsi të konsiderueshme elektorale, ndërsa opozitat përballen me vështirësi për ta shndërruar pakënaqësinë shoqërore në një alternativë politike bindëse.
Partia Socialiste e Shqipërisë (PS), e udhëhequr nga Edi Rama, dhe Lëvizja Vetëvendosje (LVV), e udhëhequr nga Albin Kurti, përfaqësojnë dy forca politike me rrënjë të ndryshme historike, por me disa elemente të përbashkëta: diskursin e ndryshimit, pretendimin për përfaqësimin e interesit të përgjithshëm, mobilizimin e mbështetësve përmes kritikës ndaj elitave të mëparshme dhe aftësinë për ta paraqitur vazhdimësinë e pushtetit si kusht për realizimin e një projekti politik.
Megjithatë, është e nevojshme të shmanget një përfundim tepër i thjeshtë: PS-ja dhe LVV-ja nuk janë parti identike vetëm pse klasifikohen në të majtën politike ose sepse kanë siguruar mbështetje të konsiderueshme elektorale. PS-ja është një parti socialdemokrate me traditë të gjatë qeverisëse dhe integrim në strukturat socialiste evropiane.
Ndërsa LVV-ja është formuar nga një lëvizje protestuese e cila ndërthur elemente të së majtës sociale me sovranizmin, aktivizmin qytetar dhe një koncept të veçantë të marrëdhënieve ndërmjet shtetit dhe shoqërisë.
Prandaj, pyetja kryesore nuk është vetëm se përse këto dy parti kanë arritur ta ruajnë ose ta zgjerojnë mbështetjen elektorale, por edhe se si shpjegohet mungesa e bashkëpunimit të qëndrueshëm politik ndërmjet tyre?
Dhe, më tej, a mund të shndërrohet epërsia zgjedhore e një partie në një ndjenjë të rreme paprekshmërie politike, kur shoqëria fillon të shprehë pakënaqësi jashtë kutive të votimit? Ngjarjet e fundit në Prishtinë dhe Tiranë e bëjnë këtë pyetje veçanërisht aktuale!
PS dhe LVV: Ngjashmëritë dhe dallimet Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, Partia Socialiste e Shqipërisë siguroi 83 nga 140 mandatet parlamentare, duke i mundësuar Edi Ramës mandatin e katërt radhazi.
Në zgjedhjet e parakohshme të Kosovës, më , LVV-ja doli forca e parë me rreth 43 për qind të votave, por pa siguruar shumicën e nevojshme për të qeverisur e vetme dhe për ta zgjidhur ngërçin presidencial. Këto rezultate dëshmojnë epërsi elektorale, por edhe kufizimet e saj institucionale në kontekste të ndryshme.
Një tipar i përbashkët i dy partive është aftësia për ta ndërtuar identitetin politik rreth një udhëheqësi të dallueshëm. Edi Rama e ka mbështetur profilin e tij në përvojën e gjatë qeverisëse, në një komunikim politik të personalizuar dhe në premtimin e integrimit evropian.
Albin Kurti, nga ana tjetër, e ka ndërtuar autoritetin politik mbi përvojën e opozitarizmit, kritikën ndaj elitave tradicionale dhe konceptet e sovranitetit, drejtësisë shoqërore dhe ndryshimit të rendit të mëparshëm politik. Në të dyja rastet, udhëheqësi bëhet më shumë sesa drejtues i një partie: ai shndërrohet në simbol të identitetit të saj elektoral.
Kjo mund të krijojë kohezion, të lehtësojë mobilizimin dhe ta bëjë mesazhin politik më të kuptueshëm për votuesit. Por një personalizim i tillë mund të prodhojë edhe varësi të tepruar të partisë nga figura e liderit, duke e vështirësuar kritikën e brendshme, përtëritjen e elitave dhe ndërtimin e mekanizmave të qëndrueshëm institucionalë.
Një ngjashmëri tjetër është dobësia relative e opozitave për ta shndërruar pakënaqësinë ndaj qeverisë në besim të gjerë për një alternativë të re: Në Shqipëri, Partia Demokratike dhe forcat e tjera opozitare kanë vepruar në një mjedis të polarizuar, ku mosbesimi reciprok ndërmjet palëve dhe kontestimet për standardet zgjedhore kanë rënduar funksionimin e konkurrencës politike.
Në Kosovë, PDK-ja, LDK-ja dhe partitë e tjera opozitare janë përballur me vështirësinë për të bashkërenduar një alternativë të përbashkët përballë LVV-së. Kjo gjendje mund të krijojë atë që në shkencat politike njihet si demoralizim elektoral i opozitës: bindjen se humbjet e përsëritura janë të pashmangshme dhe se ndryshimi i pushtetit përmes zgjedhjeve është gjithnjë e më i vështirë!
Megjithatë, demoralizimi nuk është një gjendje e përhershme. Ai mund të thyhet nga një krizë qeverisëse, nga shfaqja e një kauze të besueshme, nga mobilizimi qytetar ose nga ndryshimi i ofertës politike të opozitës. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e protestave të fundit: ato tregojnë se mbështetja elektorale e qeverisë dhe pakënaqësia shoqërore mund të bashkëjetojnë!
Duhet dalluar, gjithashtu, epërsia parlamentare nga legjitimiteti demokratik! Një shumicë e fituar në zgjedhje i jep qeverisë të drejtën kushtetuese për të ushtruar pushtetin, por nuk e përjashton detyrimin për të dëgjuar qytetarët, për t’iu përgjigjur kritikave dhe për të respektuar të drejtat e atyre që nuk e mbështesin. Pse nuk bashkëpunojnë sa duhet Rama dhe Kurti?
Në shikim të parë, mungesa e bashkëpunimit të qëndrueshëm ndërmjet PS-së dhe LVV-së duket paradoksale! Nëse të dyja partitë identifikohen me të majtën, promovojnë politika sociale dhe deklarojnë përkushtim ndaj integrimit evropian, do të mund të pritej që ato të zhvillonin një marrëdhënie më të afërt politike. Por ideologjia nuk është faktori i vetëm që përcakton aleancat!
Në politikën reale, interesat shtetërore, raportet personale, konkurrenca për autoritet rajonal, strategjitë elektorale dhe dallimet në mënyrën e ushtrimit të pushtetit mund të peshojnë më shumë se afërsia programore.
Rivaliteti ndërmjet Ramës dhe Kurtit duhet analizuar pikërisht në këtë ndërthurje faktorësh: Rama e përfaqëson një model politik të konsoliduar përmes përvojës së gjatë në qeverisje, marrëdhënieve me institucionet ndërkombëtare dhe diplomacisë rajonale.
Kurti, në të kundërt, e ka ndërtuar profilin e tij mbi kritikën ndaj establishmentit politik dhe mbi pretendimin për një qasje më sovraniste në marrëdhëniet me Serbinë dhe në çështjet që lidhen me shtetësinë e Kosovës. Këto dallime kanë pasoja konkrete: Për Ramën, bashkëpunimi rajonal dhe dialogu diplomatik janë pjesë e profilit të tij politik.
Për Kurtin, çdo marrëdhënie rajonale duhet të vlerësohet edhe nga këndvështrimi i barazisë së palëve, sovranitetit të Kosovës dhe rrezikut që kompromiset politike të interpretohen si lëshime të njëanshme.
Kjo nuk do të thotë se njëri model është domosdoshmërisht i papajtueshëm me tjetrin, po do të thotë se të dy udhëheqësit operojnë me prioritete dhe stile të ndryshme politike, të cilat shpesh prodhojnë përplasje!
Përveç dallimeve programore, është e arsyeshme të shqyrtohet edhe hipoteza e konkurrencës personale për ndikim në hapësirën shqiptare: Kur dy liderë kanë mbështetje të fortë politike brenda vendeve të tyre dhe pretendojnë të luajnë rol më të rëndësishëm në çështjet kombëtare, bashkëpunimi mund të shoqërohet me konkurrencë për autoritet simbolik.
Në këtë kuptim, rivaliteti Rama–Kurti është më shumë se një raport ndërmjet dy individëve! Ai pasqyron dy mënyra të ndryshme të konceptimit të udhëheqjes, të diplomacisë dhe të legjitimitetit politik. Megjithatë, mungesa e bashkëpunimit sistematik ndërmjet dy qeverive ka një kosto potenciale.
Shqipëria dhe Kosova kanë interesa të përbashkëta në zhvillimin ekonomik, arsim, infrastrukturë, siguri, integrim evropian dhe bashkërendim diplomatik. Për këtë arsye, marrëdhëniet ndërmjet dy kryeministrave nuk duhet të bëhen pengesë për bashkëpunimin institucional ndërmjet dy shteteve! Një marrëdhënie e pjekur politike nuk kërkon domosdoshmërisht miqësi personale.
Ajo kërkon institucione funksionale, marrëveshje të qarta dhe aftësinë për t’i ndarë mosmarrëveshjet personale nga interesat afatgjata të qytetarëve. 16 shtatori dhe shndërrimi i një kauze në presion politik Në Kosovë, zhvillimet e shtatorit dhe tetorit 2026 treguan se një çështje e ndjeshme e kujtesës kombëtare mund të shndërrohet në faktor të rëndësishëm të mobilizimit qytetar dhe të negociatave parlamentare.
Sipas raportimeve të mediave, demonstruesit kërkuan ndryshimin e ligjit që rregullon Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, si reagim ndaj dënimeve drakonike ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi nga 25, Kadri Veseli 18 dhe Rexhep Selimi 13 vjet burg.
Kjo kauzë kishte potencial të gjerë mobilizues, sepse lidhej jo vetëm me fatin e individëve të gjykuar, por edhe me interpretimin publik të luftës çlirimtare, me kujtesën kolektive dhe me perceptimin e drejtësisë ndërkombëtare.
Në këtë rrethanë, PDK-ja, e cila për një periudhë të gjatë kishte vështirësi për të imponuar një kauzë të vetme në skenën politike, gjeti një çështje me rezonancë të gjerë shoqërore! Por rëndësia e protestave nuk mund të reduktohet në përfitimin politik të PDK-së!
Mobilizimi kishte gjithashtu dimension qytetar, historik dhe emocional, ndërsa organizatorët e tij nuk përfaqësonin domosdoshmërisht të gjitha partitë opozitare. Këtu duhet bërë një dallim thelbësor: një protestë mund të përkojë me interesat politike të një partie pa qenë domosdoshmërisht e organizuar, e drejtuar ose e kontrolluar prej saj.
Edhe në rastet kur partitë mbështesin një kauzë, organizatorët formalë, pjesëmarrësit dhe subjektet që përfitojnë politikisht nuk janë medoemos të njëjtët! Kjo vlen edhe për rolin e PDK-së! Edhe nëse partia përfitoi nga mobilizimi publik, nuk është e saktë të barazohet automatikisht protesta me një aksion partiak të saj.
Protesta kishte organizatorë dhe kërkesa të deklaruara, ndërsa partitë vepronin paralelisht në Kuvend dhe në negociatat politike.
Njëkohësisht, LVV-ja dhe Albin Kurti u përballën me një presion të dyfishtë: nga njëra anë, duhej të menaxhonte një krizë institucionale të lidhur me zgjedhjen e presidentit; nga ana tjetër, duhej të përgjigjej ndaj një mobilizimi publik që e vendoste çështjen e Dhomave të Specializuara në qendër të debatit kombëtar.
Protestat e 4 dhe 5 tetorit e shtuan presionin mbi deputetët dhe mbi udhëheqësit politikë për të gjetur një marrëveshje. Ato dëshmuan se debati parlamentar nuk zhvillohej në një vakum shoqëror: jashtë ndërtesës së Kuvendit ekzistonte një mobilizim që kërkonte veprim të shpejtë! Megjithatë, nuk duhet të ngatërrohen dy gjëra: ndikimi politik i protestave dhe ligjshmëria e kërkesave të tyre!
Protesta mund të krijojë presion legjitim demokratik, por vendimet për ligjet dhe institucionet duhet të merren sipas Kushtetutës, procedurave parlamentare dhe detyrimeve ndërkombëtare të Kosovës. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për ndryshimet e propozuara në ligjin për Dhomat e Specializuara.
Mbështetja politike për ndryshimin e një ligji nuk e zgjidh vetvetiu çështjen e përputhshmërisë së tij me Kushtetutën, me marrëveshjet ndërkombëtare dhe me parimet e pavarësisë së gjyqësorit! Prandaj, protestat duhet të vlerësohen në dy rrafshe: si shprehje e një shqetësimi të rëndësishëm shoqëror dhe si faktor që ndikoi në dinamikën e negociatave politike.
Këto dy dimensione lidhen me njëra-tjetrën, por nuk janë identike. Presioni në rrugë dhe marrëveshja parlamentare Zhvillimet e 4, 5, 6 dhe 7 tetorit 2026 përbëjnë fazën vendimtare të krizës institucionale në Kosovë!
Pas negociatave ndërmjet Albin Kurtit dhe Bedri Hamzës, LVV-ja dhe PDK-ja arritën një marrëveshje që mundësoi përfundimin e procedurës parlamentare për ndryshimin e ligjit mbi Dhomat e Specializuara dhe zgjedhjen e presidentes së re, Justina Shiroka-Pula.
Sipas njoftimit zyrtar të Kuvendit të Kosovës, ndryshimet ligjore u miratuan në shqyrtimin e dytë me 88 vota, ndërsa Shiroka-Pula u zgjodh presidente me 81 vota. Procesi u zhvillua në një seancë të jashtëzakonshme, në orët e fundit të afatit kushtetues, duke shmangur një tjetër zgjedhje të parakohshme parlamentare!
Ky përfundim nuk duhet interpretuar si fitore e plotë e njërës palë mbi tjetrën! Ai ishte rezultat i një kompromisi ku të dyja partitë kishin interesa për të shmangur thellimin e krizës: Për LVV-në, zgjedhja e presidentes nënkuptonte shmangien e një cikli të ri zgjedhor, i cili do të kishte zgjatur pasigurinë institucionale dhe do ta kishte vënë përsëri në pikëpyetje aftësinë e partive për të formuar institucione funksionale.
Për PDK-në, marrëveshja mundësoi përfshirjen e kërkesës për ndryshimin e ligjit mbi Dhomat e Specializuara në një proces vendimmarrjeje parlamentare dhe riktheu partinë në qendër të një negociate me rëndësi shtetërore. Për qytetarët, rezultati kryesor ishte përfundimi i ngërçit presidencial, por jo domosdoshmërisht zgjidhja e të gjitha mosmarrëveshjeve që kishin prodhuar krizën.
Këtu shfaqet një mësim i rëndësishëm për funksionimin e demokracisë parlamentare: presioni publik mund t’i nxisë partitë të negociojnë, por marrëveshja e qëndrueshme kërkon institucione, rregulla dhe përgjegjësi politike. Nëse kompromisi arrihet vetëm në minutat e fundit, atëherë suksesi i menjëhershëm mund të shoqërohet me dobësi strukturore që mbeten të pazgjidhura.
Një tjetër çështje kërkon vëmendje. Fakti që protestat u shpërndanë pas marrëveshjes nuk do të thotë se të gjitha shqetësimet e protestuesve u zgjidhën! Ai tregon se kërkesa e tyre e menjëhershme politike u përfshi në procesin parlamentar, por efektet juridike dhe institucionale të ndryshimeve ligjore mbeten çështje më vete.
Në demokraci, përfundimi i një proteste nuk është domosdoshmërisht përfundimi i debatit. Ai mund të shënojë vetëm kalimin e tij nga rruga në institucionet politike dhe juridike. Pse protestat i kupton mirë Kurti?
Një nga dimensionet më interesante të zhvillimeve në Kosovë është raporti ndërmjet protestës si instrument i presionit politik dhe përvojës së mëparshme të LVV-së si lëvizje opozitare.
Vetëvendosje e ndërtoi një pjesë të rëndësishme të identitetit të saj politik përmes protestave, mobilizimit qytetar dhe kundërshtimit të vendimeve që i konsideronte të dëmshme për sovranitetin dhe interesat e Kosovës. Kjo përvojë është pjesë e historisë politike të lëvizjes dhe shpjegon pse protestat kanë rëndësi të veçantë në kulturën e saj politike.
Kur një parti që është rritur përmes mobilizimit opozitar kalon në qeverisje, ajo përballet me një paradoks: mjetet që dikur i përdorte për ta sfiduar pushtetin, tani mund të përdoren për ta vënë vetë atë nën presion! Megjithatë, formulimi se protestuesit përdorën gjuhën që Kurti e kupton më së miri duhet kuptuar si metaforë politike, jo si pohim për gjendjen psikologjike të kryeministrit.
Nuk mund të provohet se vendimet e tij u diktuan vetëm nga protestat. Në rezultatin përfundimtar ndikuan edhe afati kushtetues, negociatat me PDK-në, rreziku i zgjedhjeve të reja dhe llogaritjet e të dyja partive. Rëndësia e protestave qëndron në faktin se ato e rritën koston politike të mosmarrëveshjes dhe e bënë më të vështirë vazhdimin e bllokadës pa një përgjigje konkrete.
Kjo është një nga mënyrat se si funksionon presioni demokratik: ai nuk e zëvendëson vendimmarrjen parlamentare, por mund të ndryshojë kushtet në të cilat ajo zhvillohet.
Për këtë arsye, protesta mund të jetë instrument i rëndësishëm i pjesëmarrjes qytetare, por efektiviteti i saj varet nga qartësia e kërkesave, legjitimiteti i organizimit, karakteri paqësor i mobilizimit dhe aftësia për të prodhuar zgjidhje që respektojnë rendin kushtetues.