Situata aktuale ndërkombëtare në vitin 2026 nuk mund të reduktohet në një “përplasje të thjeshtë qytetërimesh”, edhe nëse korniza e Samuel Huntingtonit mbetet gjerësisht e debatuar nga ekspertët e diplomacisë.
Ndërsa tensionet gjeopolitike bashkëkohore ndonjëherë përvetësojnë retorikë kulturore ose fetare, realiteti i konfrontimeve aktuale buron kryesisht nga rivaliteti klasik strategjik, mbrojtja e interesave shtetërore dhe luftërat për pushtet politik. Çfarë ka thënë Huntingtoni në librin e tij “Përplasja e qytetërimeve”?
Në të, Samuel Huntingtoni ka pohuar se, pas Luftës së Ftohtë, konfliktet nuk do të jenë më ideologjike ose ekonomike, por kulturore dhe fetare. Ai e ndau botën në blloqe të mëdha (Perëndimi, bota ortodokse, bota islame, qytetërimi kinez, etj.) dhe parashikoi përplasje përgjatë “vijave të tyre të fajit”.
Realiteti gjeopolitik në vitin 2026 Një analizë e konflikteve kryesore që po zhvillohen aktualisht, në vitin 2026, zbulon se teoritë e Huntingtonit hasin në kufizime të shumta.
Lufta në Ukrainë Edhe pse disa janë përpjekur ta konceptualizojnë atë si një përçarje midis Perëndimit dhe botës sllavo-ortodokse, ajo është kryesisht një luftë territoriale, imperialiste dhe strategjike kundër zgjerimit të aleancave të sigurisë, si NATO.
Për më tepër, ndarjet e brendshme dhe qëndrimet perëndimore, siç është evolucioni i politikës amerikane, tregojnë se interesat kombëtare kanë përparësi mbi “solidaritetin civilizues”.
Zbatimi i mendimit të Samuel Huntingtonit në tensionet e drejtpërdrejta midis Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit në vitin 2026 zbulon një shembull shkollor të teorisë së tij, por edhe kufizimet e saj përballë Realpolitikës. Si do ta interpretonte Huntingtoni këtë konflikt trekëndor? Si një përplasje të drejtpërdrejtë midis tre qytetërimeve.
Për Huntingtonin, ky konflikt nuk do të ishte një mosmarrëveshje e thjeshtë politike, por më tepër një pasqyrim i një papajtueshmërie të thellë midis tre blloqeve kulturore: Shtetet e Bashkuara – zemra e qytetërimit perëndimor (vlerat liberale, demokracia dhe kapitalizmi). Izraeli – një enklavë e qytetërimit hebraik, historikisht dhe strategjikisht e lidhur me Perëndimin.
Irani – një shtet teokratik në zemër të qytetërimit islamik (këtu, në formën e tij shiite), i cili hedh poshtë modelin dhe vlerat perëndimore, të cilat i konsideron imperialiste. Huntingtoni do të argumentonte se armiqësia e Iranit ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit është e rrënjosur në një refuzim të hegjemonisë kulturore perëndimore në Lindjen e Mesme.
Koncepti “Perëndimi dhe të tjerët” Aleanca e palëkundur midis Uashingtonit dhe Tel Avivit kundër Teheranit e ilustron në mënyrë të përkryer atë që Huntingtoni e quajti “sindroma e vendit vëllazëror”. Në kohë krize, vendet me të njëjtin sfond kulturor e mbështesin njëra-tjetrën.
Përballë këtij blloku perëndimor, Irani vërteton një tjetër parashikim të Huntingtonit: ndjekjen e aleancave me qytetërime të tjera joperëndimore. Deri në vitin 2026, Irani mbijeton dhe fuqinë e tij e projekton përmes partneriteteve të tij strategjike, ushtarake dhe ekonomike me Kinën – qytetërimin kinez – dhe me Rusinë – qytetërimin ortodoks.
Huntingtoni do ta shihte këtë si realizimin e një fronti të bashkuar antiperëndimor. Tensionet SHBA–Kinë Rivaliteti mbi Tajvanin dhe epërsinë teknologjike është një luftë klasike për hegjemoni globale midis superfuqive dhe jo një refuzim i brendshëm i vlerave kulturore. Rëndësia e konflikteve “brenda qytetërimit” Huntingtoni parashikoi blloqe kohezive.
Megjithatë, një shumicë dërrmuese e konflikteve aktuale ndodhin brenda së njëjtës sferë kulturore. Ky është rasti me tensionet në Lindjen e Mesme, rivalitetet rajonale midis fuqive myslimane, si Irani dhe Arabia Saudite, ose luftërat civile në Afrikën Subsahariane dhe Mianmar.
Ndarjet e brendshme sektare – sunite-shiite – ose etnike e shkatërrojnë idenë e një blloku monolit islamik ose afrikan. Aleancat transqytetëruese Aleancat bashkëkohore i shpërfillin kufijtë kulturorë.
Afrimi strategjik dhe ushtarak midis Rusisë, Kinës, Iranit dhe Koresë së Veriut tregon se kundërshtimi ndaj hegjemonisë perëndimore bashkon qytetërime që janë krejtësisht të ndryshme sipas kritereve të Huntingtonit.
Faktori i konfliktit sipas teorisë së Huntingtonit dhe realiteti sot FaktoriSipas teorisë së HuntingtonitRealiteti sot Shtytësi kryesorIdentiteti kulturor, feja dhe vleratSovraniteti, siguria, burimet dhe nacionalizmi Natyra e blloqeveQytetërime kohezive, “Perëndimi kundër pjesës tjetër”Aleanca pragmatike dhe ndarje të forta të brendshme Përdorimi i kulturësRrënja dhe shkaku i pashmangshëm i luftëraveNjë mjet i propagandës politike për të mobilizuar popullatat Diplomacia në vitin 2026 nuk po përjeton një përplasje të pashmangshme kulturash.
Kultura dhe feja shpesh instrumentalizohen nga udhëheqësit për të legjitimuar ambiciet shumë reale gjeopolitike, por zemra e konflikteve mbetet e diktuar nga gjeopolitika tradicionale (Realpolitika), ekonomia dhe siguria shtetërore.
Për të kuptuar situatën aktuale ndërkombëtare përmes këndvështrimit të teorisë së Samuel Huntingtonit, është e nevojshme të analizohen konceptet dhe termat kryesorë që përcaktojnë diplomacinë e sotme. Edhe pse teza e tij e “Përplasjes së qytetërimeve” përmendet shpesh, realiteti tregon se luftërat aktuale nuk janë thjesht luftëra kulturore, por më tepër luftëra për pushtet dhe interesa.
Bota e vitit 2026 nuk është zhytur në një “përplasje të pastër qytetërimesh”. Ndërsa ekzistojnë dallime kulturore dhe shfaqen në media, thelbi i diplomacisë dhe luftërave mbetet i diktuar nga interesat tradicionale të shteteve: pushteti, siguria dhe ekonomia.